BİLİM TARİHİ

Euler Bize Matematik Dışında Ne Öğretebilir?

Mevcut mate­matik literatürünün hemen her alanın­da çalışıp, 18. yüzyılın matematikte Euler Çağı olarak anılmasına yol açan Leonhard Euler bu yazımızın konusu…

Adını duyma­mış olmanız için onun gibi hiç mate­matik eğitimi vermeyen bir okuldan mezun olmuş olmanız gerekiyor. Duy­mayanlar için belirtelim Euler sadece matematikte değil fizik alanında da ça­lışmış 77 yıllık ömrünü bilime adamış matematikçidir.

Kısaca Leonhard Euler

Leonhard Euler 1707’de doğduğu İsviçre’nin Basel şehrinde doğdu. Evde
aldığı ilk eğitiminin ardından eski tarzdaki Basel Latin okuluna başlatıldı. 13 yaşındayken de Basel üniversitenin felsefe bölümüne kabul edildi, 15 yaşındayken de buradan mezun oldu.

Ertesi yıl bir Papaz olan babasının istekleri doğrultusunda ilahiyat fakültesine geçiş yaptı ama ilahiyatın yanı sıra ciddi bir biçimde matematik çalışmaya başladı. Euler, 1724’te on yedi yaşındayken Descartes ve Newton’un doğal felsefe anlayışlarını karşılaştırdığı teziyle yüksek lisans derecesini aldı.

Euler dindar bir Kalvenci olmasına karşın gerçek meslek yaşantısının onu kilisede değil matematik alanında beklediği konusunda aile dostları
Johann Bernoulli‘nin de desteğiyle babasını ikna etmeyi başardı. O günden sonra koşullar ne kadar kötü olursa olsun matematik çalışmayı asla bırakmadı.

Johann Bernoulli’nin desteğini arkasına alan Euler, Basel Üniversitesindeki boş fizik profesörlüğü görevi için başvurdu ama çok genç olduğu için geri
çevrildi. Johann’ın oğlu Daniel Bernoulli o sıralarda Sen Petersburg Üniversitesinde çalışmaya başlamıştı. İsviçre’de iş bulmasının mümkün olmadığını anlayan Euler 14 yıl yaşayacağı Rusya’ya taşındı.

Euler, Rus okullarında kullanılmak üzere hem temel hem de ileri düzeyde matematik ders kitapları yazdı. Rus hükümeti tarafından önüne konulan pek çok pratik probleme çözümler getirdi. Euler, matematik profesörlüğünün yanı sıra coğrafya bölümünden de sorumluydu.

Bu dönemdeki muhtemelen en bilinen çalışması Königsberg’in yedi köprüsünün formülasyonu ve çözümüne dair 1736 tarihli problemdir. Bu çalışma günümüzde çizge kuramı olarak bilinen matematik kolunun başlangıç noktasıdır.

Aslında bu dönemde yayımlanmak üzere doksana yakın çalışma kaleme alırken daha sonra geliştirilecek farklı pek çok önemli konuda da notlar aldı. Euler bu sıralarda,sağ gözündeki görüşünü kendi deyimiyle aşırı çalışması nede­niyle 31 yaşında tamamen kaybetti.

Bu yarı karanlık durum Euler’in çalışma­larını zerre kadar etkilemedi hatta ‘Ar­tık dikkatimi dağıtacak daha az şey olacak’ diyerek durumu olgunlukla karşıladığını ifade etti.

Rusya’da koşullar zaman içinde can sıkıcı bir hal aldı. Euler 1741 ‘de Prusya Kralı Büyük Friedrich’in davetini kabul ederek Kraliyet Prusya Bilimler Akademisine geçti. 25 yıllık çalışmanın ardından Prusya Kralının baskılarından bunaldı ve ilk göz ağrı Sen Petersburg’a geri döndü.

Bu sıralarda da sol gözünü katarak nedeniyle kaybetti. Artık Euler için tamamen karanlığa gömüldüğü bir süreç başlamıştı.

Matematikçi görme yeteneğini kaybe­derse ne yapabilir ki diye düşünmeyin. 77 yaşında hayata veda eden Euler’in en verimli yılları kör olarak yaşadığı son 20 yılıdır. Matemati­ğe hayat boyu yaptığı katkıların yakla­şık yarısını bu zaman zarfında üretmiş­tir.

Görme engelinin ona bir problem teşkil etmemesinin sebebi ise sahip ol­duğu inanılmaz hafızasıdır. Oku­duğu ve yazdığı her şeyi aklında tuta­bilen nadir insanlardandı.

Euler Bize Ne Miras Bıraktı?

Euler, asal sayılardan optiğe ve astronomiye birçok alanda çalışan üretken bir matematik dehasıydı. Günümüz matematikçilerinin kullandığı sayı ve işaret sistemlerinin çoğu onun tarafından geliştirildi.

Soyut matematikteki başlıca konuları analiz, diferansiyel denklemler, eğri ve yüzeylerin analitik ve diferansiyel geometrisi, sayılar kuramı, sonsuz seriler ve varyasyonlar analiziydi. Uygulamalı matematikte analitik mekaniği yarattı.

Mekanik, cebir, matematiksel analiz, analitik geometri, diferansiyel geometri ve varyasyonlar analizi üzerine yaklaşık bir yüzyıl boyunca temel eserler haline gelen çok rahat okunabilir ders kitapları yazdı.

On sekizinci yüzyıl bilimcileri arasında ışığın parçacık kuramına karşı dalga kuramını savunan az sayıdaki kişiden biriydi. Sesin yayılmasını inceledi, ışığın kırınımı ve dağılımına ilişkin pek çok sonuca ulaştı.

Her zaman bardağın dolu kısmına odaklanan Euler’in en büyük buluşuysa sonsuz toplamların hesaplanmasıyla ilgili oldu. 1735’de açıkladığı bu yöntem, onu matematiğin doruk noktasına taşıdı.

Euler kıskançlık nedir bilmeyen alçakgönüllü bir adamdı. Laplace‘ın dediği gibi Euler zamanının tüm matematikçilerinin öğretmeniydi. On dokuzuncu yüzyılın önemli matematikçilerinin ortaya koyduğu çalışmaların çoğu kaynağını doğrudan Euler’in çalışmalarından almıştır.

Çalışmakla dopdolu, kötü koşulların ve çektiği acıların performansını hiç etkilemediği bir hayat geçiren Euler’in yaşama ve bilime olan tutkusu bizlere günümüzde halen ilham vermeye devam ediyor…

Matematiksel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu