Nikola Tesla, alternatif akımın geliştirilmesi ve yaygınlaşmasında büyük rol oynayan sıra dışı bir Sırp-Amerikalı mucit, mühendis ve fizikçiydi. Bazı fikirleri döneminin o kadar ilerisindeydi ki, ilk ortaya atılmalarından onlarca yıl sonra bile etkisini sürdürdü.
Ancak Tesla gibi olağanüstü bir zihin bile yanılmaz değildi. Hayatı boyunca hatalı tahminlerde bulundu, yanlış varsayımlara kapıldı ve bazı konularda bilim ya da matematikle uyuşmayan görüşler savundu.
Dünyaya dair kimi düşünceleri açıkça sözde bilimsel nitelik taşıyordu. Belki de bu yüzden, zamanla komplo teorisyenlerinin en çok sahiplendiği isimlerden biri hâline geldi.
Nikola Tesla Kimdir?
Nikola Tesla, 1856’da bugün Hırvatistan sınırları içinde kalan bir bölgede doğdu. Küçük yaşlardan itibaren güçlü bir hafızaya ve sıra dışı bir hesaplama yeteneğine sahipti. Matematik problemlerini zihinden çözebiliyor, bu yüzden okulda sık sık dikkat çekiyordu.
Gençliğinde ağır bir hastalık geçirdi. Babası onun rahip olmasını istese de Tesla’nın ilgisi mühendisliğe yöneldi. Teknik eğitim aldıktan sonra elektrikli aydınlatma ve motorlar üzerine çalışmaya başladı.
Nikola Tesla, Amerika Birleşik Devletleri’ne göç edebildiğinde neredeyse otuz yaşındaydı. O zamana kadar, imkânların ve fırsatların sınırlı olduğu uzak bir Avrupa ülkesinde telefon mühendisi olarak çalışmıştı. Bu durum onu oldukça bunaltıyordu. Çünkü dünyanın başka yerlerinde elektrik teknolojisi hızla gelişirken, Tesla kendini geride kalmış hissediyordu.
Amerika’ya geldikten sonra, Thomas Edison’ın laboratuvarında işe başladı. Ancak Tesla, Edison’ı kaba, cimri ve etik dışı davranan biri olarak görüyordu. Aralarındaki bir sözleşme anlaşmazlığı, Tesla’nın kendi yoluna gitmesine neden oldu.
Fakat bunun dışında daha önemli nedenleri de vardı. Edison’ın yanında çalıştığı sürece geliştirdiği her şeyin Edison’a ait olacağını biliyordu. Tesla’nın ise kendine saklamak istediği güçlü fikirleri vardı.
Bu nedenle kendi başına çalışmaya başladı. Alternatif akımla çalışan indüksiyon motoru ve elektriğin şebeke üzerinden alternatif akımla dağıtılması üzerine bir dizi patent aldı. Bu patentlerin Westinghouse Electric & Manufacturing Company tarafından satın alınması, Tesla’ya hem servet hem de ün kazandırdı.
Ayrıca ona yeni araştırmalar yapması için gereken kaynakları sağladı. Colorado Springs ve New York eyaletindeki ünlü laboratuvarlarında daha teorik ve hayal gücüne dayalı çalışmalarına yöneldi.
Akımlar Savaşını Nikola Tesla Kazandı
Tesla en çok alternatif akımın geliştirilmesiyle ve doğru akımı savunan Edison’la yaşadığı rekabetle tanınır. Bugün elektriğin dünya genelinde iletilmesinde kullanılan sistem alternatif akımdır. Ancak Tesla hâlâ Hırvatistan’da genç bir telefon mühendisi olarak çalışırken, Avrupa’da deneysel alternatif akım şebekeleri zaten test ediliyordu. Tesla’nın asıl avantajı, bu alandaki patentleri Amerika’da ilk alan kişilerden biri olmasıydı.
Tesla ayrıca elektrikli indüksiyon motorunun mucidi olarak da bilinir. Bu motor, o dönemde kullanılan doğru akım motorlarına göre büyük bir gelişmeydi. Ancak burada da Tesla ilk kişi değildi. Galileo Ferraris, Tesla’dan iki yıl önce çalışan bir prototip üretmişti. Tesla’nın farkı, yine Amerika’daki patent ofisine daha önce ulaşmasıydı.
Tesla aynı zamanda yetenekli bir göstericiydi. Colorado Springs’teki laboratuvarında, Tesla bobininden çıkan şimşeklerin arasında oturuyormuş gibi göründüğü ünlü fotoğraflar aslında tanıtım amacıyla hazırlanmış çift pozlamalardı.
Bir sonraki büyük yatırımcısı sanayici J. P. Morgan’dı. Fakat İtalyan mühendis Guglielmo Marconi, Atlantik Okyanusu’nun ötesine radyo sinyalleri göndermeyi başarınca Morgan, Tesla’ya verdiği finansal desteği kesti.
Tesla, elinde kalan paranın büyük bölümünü New York’taki Wardenclyffe Kulesi’ni inşa etmeye harcadı. Bu kuleyle elektriği kablosuz olarak tüm dünyaya iletmeyi umuyordu. Aynı dönemde Colorado’daki deneylerinde elektriği yer üzerinden aktarmaya çalıştı.
Tesla’nın tamamlayamadığı ünlü Wardenclyffe Kulesi de sık sık, elektriği hava yoluyla ileterek tüm dünyaya ücretsiz enerji sağlayacak bir sistem gibi anlatılır. Oysa çalışsaydı bile bu enerji ücretsiz olmayacaktı. Elektriğin yine bir yerde, normal maliyetlerle üretilmesi gerekecekti. Tesla’nın fikri yalnızca bu elektriğin iletim biçimiyle ilgiliydi.
Ayrıca Tesla’nın kablosuz enerji iletimi üzerine yaptığı birçok deney hatalı varsayımlara dayanıyordu. Tesla, elektromanyetik dalgaların bugün mümkün olmadığını bildiğimiz bir şekilde davranabileceğini düşünüyordu. Elektriğin Dünya üzerinden neredeyse kayıpsız iletilebileceğini umuyordu. Oysa bugün bu kayıpların çok büyük olduğunu biliyoruz.
Nikola Tesla’nın Ölümü ve Mirası
Kısacası Tesla, sonraki çalışmalarının önemli bir bölümünde yanılıyordu. Dayandığı bazı matematiksel fikirler, kendi döneminde bile ana akım matematikçiler ve fizikçiler tarafından kabul görmüyordu.
Tesla’nın güçlü bir “ölüm ışını” geliştirdiği de sık sık iddia edilmektedir. Ancak bu iddiayı destekleyen güvenilir bir kanıt hiçbir zaman ortaya çıkmadı. Ne Tesla’nın notlarında ne de laboratuvarında çalışan kişilerin anlatımlarında böyle bir silaha dair bir bilgi vardır.
Sonunda Tesla’nın parası bitti. Deneyleri sona erdi ve hayatının geri kalanını New York’ta bir otel odasında geçirdi. Giderek içine kapandı, tuhaf alışkanlıklar edindi ve kişisel temizliğe takıntılı hâle geldi.
Tesla öldüğünde Amerika Birleşik Devletleri, İkinci Dünya Savaşı’nın ortasındaydı. Hükümet, onun notları arasında işe yarar bir silah ya da önemli bir buluş bulunabileceğini düşündü. Tesla’nın tüm eşyalarına el koydu.
Yetkililer, Tesla’nın geride bıraktıklarını incelemek için yalnızca üç gün harcadı. Ardından şu sonuca vardılar: Tesla’nın son 15 yıldaki çalışmaları büyük ölçüde spekülatif, felsefi ve tanıtım amaçlıydı. Bu çalışmalar çoğu zaman enerjinin üretilmesi ve kablosuz iletimiyle ilgiliydi. Ancak bu hedefleri gerçekleştirecek yeni, sağlam bir ilke ya da yöntem içermiyordu.
Sonuç Olarak
Yine de, Tesla’yı küçümsemek doğru değildir. O, son derece üretken, yenilikçi ve kendi alanının ön saflarında yer alan bir mühendisti. Mevcut teknolojileri geliştirdi, uygulanabilir hâle getirdi ve elektromanyetik teoriye önemli katkılar sundu. Bu yüzden, komplo teorisyenlerinin iddia ettiği gibi “tarihten silinmiş” biri değildir; aksine bilim tarihinde hak ettiği yeri çoktan almıştır.
Ancak Tesla’yı doğru anlamak için onu efsanelerden ayırmak gerekir. Olağanüstü bir yetenekti, fakat ona atfedilen mistik ya da neredeyse tanrısal güçlere sahip değildi. Üzerinde çalıştığı konuların hiçbiri bugün bilim için çözülememiş bir sır değildir.
Kaynaklar ve İleri Okumalar:
- Nikola Tesla’s Amazing Predictions for the 21st Century. Yayınlanma tarihi: 19 Nisan 2013. Bağlantı:: Nikola Tesla’s Amazing Predictions for the 21st Century./
- Nikola Tesla: The extraordinary life of a modern Prometheus. Yayınlanma tarihi: 3 Ocak 2018. Kaynak site: Conversation. Bağlantı: Nikola Tesla: The extraordinary life of a modern Prometheus
Matematiksel
