Elektronik ses fenomeni (EVP), paranormal araştırmalar sırasında hassas ses kayıt cihazlarıyla yakalandığı iddia edilen “hayaletimsi” sesleri ifade eder.
Hayaletlere inanmak pek de alışılmadık bir durum değildir. Ulusal anketler, Amerikalı yetişkinlerin üçte birinden fazlasının, hatta bazı anketlere göre yarısından çoğunun, hayaletlerin muhtemelen ya da kesinlikle var olduğuna inandığını gösterir. Büyük Britanya’da bu oran yaklaşık yüzde 40’tır.
Televizyon programları ve diğer medya içerikleri bu inançları yansıtır. Aynı zamanda onları beslemeye de yardım eder. Son yirmi yılda televizyon kanalları Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Büyük Britanya ve başka ülkelerde hayalet temalı çok sayıda gerçeklik programı yayımladı. Buna, sözde gerçek olaylara dayandığı söylenen basılı ve sosyal medya içerikleri, tek seferlik özel programlar, belgeseller ve uzun metrajlı filmler dahil değildir.
EVP Yani Elektronik Ses Fenomeni Nedir?
Pek çok kişi hayalet avcılığıyla ilgili popüler “gerçeklik” programlarından etkilenir. Bu nedenle bazıları paranormal araştırmacı gruplarına katılır. Bu gruplarda, güvenlik kamerası ses kayıtlarındaki parazitlerin arasında sözcükler duymayı öğrenirler. Zamanla, elektromanyetik alan dedektörleri, kızılötesi kameralar ve termal görüntüleme cihazları gibi teknolojilerin, insanın algı sınırlarını aşan ruhsal olayları tespit edebildiğine inanmaya başlarlar. Bu noktada en çok öne çıkarılan yöntemlerden biri de elektronik ses fenomenidir.
Elektronik ses fenomeni, kısaca EVP, amatör hayalet avcılığı dünyasında oldukça popülerdir. Bu fenomen, en yüksek hassasiyete ayarlanmış ve çalışır halde bırakılmış kayıt cihazlarına yakalandığı öne sürülen ruh seslerini ifade eder.
Genellikle bu sırada hayalet avcıları etrafta dolaşır ya da boş odalara doğru yüksek sesle sorular sorar ve yanıt almayı umar. O anda çoğu zaman kimse bir şey duymaz. Ancak kayıtlar sonradan en yüksek ses düzeyinde dinlendiğinde, parazitlerin arasından ses olarak yorumlanan bazı tınılar duyulabilir.
Bazı EVP kayıtları ise gerçekten insan konuşmasına benzeyebilir. Örneğin yumuşak ama seçilebilir bir sözcük duyulabilir. Ancak bu durum, söz konusu sesin gerçekten bir ruh sesi olduğunu göstermez.
Peki, Bu Sesler Nereden Geliyor?
Ses kaydıyla uğraşanlar bilir. Tam anlamıyla yalıtılmamış ortamlarda yapılan kayıtlara rastlantısal ve kaynağı belirsiz sesler kolayca karışır. Ortamdaki en küçük titreşimler, uzaktan gelen sesler ya da mekanik sistemler bile kayda girer. Üstelik araştırmacılar çoğu zaman bu “sesleri” ancak kaydı ciddi ölçüde yükselttiklerinde duyar. Bu da duyulan şeyin aslında belirsiz bir arka plan gürültüsünden ibaret olma ihtimalini artırır.
Böyle bir durumda, kaynağın gerçekten insan sesi olup olmadığını anlamak zordur. Duyulan şeyin bir mide gurultusu, duvarın içinde hareket eden küçük bir hayvan ya da dışarıdan geçen birinin sesi olması da olasıdır.
Ayrıca insan dikkati belirli bir göreve yoğunlaştığında, çevredeki diğer uyaranları kolayca gözden kaçırır. Örneğin hayaletlere soru sormaya odaklanan bir kişi, kaydı etkileyen küçük sesleri fark etmeyebilir. Ek olarak, mikrofonlar, radyo frekansı girişimi yoluyla çevredeki radyo sinyallerini de yakalar. Bu girişim kayıtlarda tıslama benzeri sesler oluşturur. Bazen konuşma ya da müzik parçalarını andıran sinyaller de kayda karışabilir.
İnsanların rastlantısal gürültüler içinde sesler ve kelimeler duymasının arkasında birkaç psikolojik etken vardır. Telkinin gücü, apofeni ve sözel dönüşüm etkisi bunlar arasındadır.
Duyulan Sesler İşitsel Pareidolia Örneğidir
EVP kayıtlarında telkin özellikle güçlü çalışır. Paranormal araştırmacıların paylaştığı ses kayıtlarını ilk dinlediğinizde çoğu zaman yalnızca boğuk sesler ya da rastgele gürültüler duyarsınız. Fakat araştırmacılar kayıtta hangi kelimeleri duyduklarını söylediğinde durum değişir.
Hele ki hayalet avcılığı programlarında sıkça yapıldığı gibi kayıt altyazıyla birlikte verilirse, zihin artık o kelimeleri seçmeye başlar. Bu, yanlış duyulan şarkı sözlerine benzer. Biri size şarkıcının bir bölümde başka bir şey söylüyormuş gibi duyulduğunu gösterdiğinde, aynı bölümü bundan sonra hep o şekilde duyarsınız.
Sesi ilk yorumlayan araştırmacılar ise işitsel apofeninin etkisi altında kalır. Apofeni, zihnin rastlantısal ya da belirsiz uyaranlarda anlamlı örüntüler aramasıdır. Günlük hayatta bunun birçok örneğiyle karşılaşırız. Bulutlarda yüzler görür, karanlıkta duran eşyaları insan siluetine benzetir ya da anlamsız seslerin içinde tanıdık kelimeler seçeriz. Beyin, dağınık veriyi olduğu gibi bırakmak yerine ona bir düzen kazandırmaya çalışır.
EVP kayıtlarında da benzer bir süreç işler. Kayıtta parazit, tıslama, cızırtı ya da boğuk bir titreşim vardır. Fakat dinleyici bu sesleri “belki bir mesaj vardır” beklentisiyle dinlediğinde, zihin belirsiz sesleri kelimelere dönüştürmeye başlar.
Deneyler de bunu destekler. İnsanlar kimi zaman rastgele seslerde kelimeler duyar, hatta yalnızca beyaz gürültü dinlerken bile cümleler yazabilir. Kısacası zihin, belirsiz bir sesi beklentiyle dinlediğinde, orada gerçekten bulunmayan anlamları kolayca üretebilir.
Kaynaklar ve İleri Okumalar:
- Hearing ghost voices relies on pseudoscience and fallibility of human perception. Yayınlanma tarihi: 30 Ekim 2015; Bağlantı: https://doi.org/10.64628/AAI.6qgesvy3g
- Dagnall, Neil & Drinkwater, Ken & Parker, Andrew & Rowley, Kevin. (2014). Misperception of Chance, Conjunction, Belief in the Paranormal and Reality Testing: A Reappraisal. Applied Cognitive Psychology. 28. 10.1002/acp.3057.
- Nees, Michael & Phillips, Charlotte. (2014). Auditory Pareidolia: Effects of Contextual Priming on Perceptions of Purportedly Paranormal and Ambiguous Auditory Stimuli. Applied Cognitive Psychology. 29. 10.1002/acp.3068.
Matematiksel
