Ünlü Matematikçiler

Emmy Noether: Adını Matematik Tarihine Altın Harflerle Yazdıran Kadın

Emmy Noether üniversiteye girmeye karar verdiğinde, Alman kamuoyu kadınların yüksek öğrenimden yararlanabileceği gerçeğini fark etmeye başlamıştı. Kadınların resmi dereceler almasına izin vermek elbette biraz fazla olurdu. Ama özel izinle derslere katılmalarına izin verilebilirdi. Noether’in babası Max Noether, Erlangen’de önemli bir matematik profesörü idi. Bu Emmy Noether için bir avantajdı. Bu avantajı kullanması da Noether’in yüzyılın en büyük matematikçilerinden biri olma yolculuğundaki beklenmedik başarılarının ilkiydi. Tüm engellemelere ve önyargılarına karşın, Noether üniversiteyi bitirdi. 1907 yılında da doktorasını tamamladı. Rus topolojist Pavel Alexandrov, Emmy Noether’i gelmiş geçmiş en iyi kadın matematikçi olarak tanımlar.

Emmy Noether Kimdir?

Emmy Amalie Noether 23 Mart 1882’de küçük Bavyera kasabası Erlangen’de orta sınıf Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Zeki, arkadaş canlısı ve oldukça sevimli bir çocuk olarak tanımlanan Emmy rahat bir çocuk geçirdi. Matematiğe ilgisi babası ile başladı. Kısa bir sürede sağlam bir matematik kültürü kazandı. O dönemde Almanya’da büyüyen bir kız için eğitim fırsatları azdı. Üç yıl boyunca öğretmen olmak için eğitim alan Emmy 18 yaşında, kararını değiştirdi. Erlangen Üniversitesi’ne gayri resmi sıfatla devam etti. 1904’te, kurallardaki bir gevşeme sonunda Noether’in Erlangen’e resmi olarak kaydoldu. Ancak akademik kadroya girmesi mümkün olmadı. Bu nedenle Noether sonraki sekiz yılını üniversitede maaşsız veya pozisyonsuz çalışarak babasına öğretmenlik görevlerinde yardım ederek geçirdi.

Zamanının en etkili matematikçisi olarak kabul edilen David Hilbert, 1903’te Göttingen Üniversitesi’ne bir ziyarette bulunduklarında Noether ve babasıyla tanıştı. Noether’i en çok beğenen ve çalışmalarını taktir eden Hilbert Noether’i Göttingen’e gelmeye ikna etti. Bunu engelleyen yasasına rağmen onu bir fakülte pozisyonuna atamak için bir kampanya başlattı. Sonunda Noether’in derslerinin Hilbert’in adı altında listelenmesi koşuluyla üniversitede ders vermesine izin verildi.

Emmy Noether

Noether Teoremi

Emmy Noether hem saf hem de uygulamalı matematiğe temel katkılar sağladı. Noether teoremi olarak bilinen en önemli başarısı, doğa yasalarının simetrileri ile koruma ilkeleri arasındaki ilişkiyi tanımladı. Noether’in bu teoremi kuantum teorisinin gelişimini mümkün kıldı. Tamamen farklı bir matematiksel doğrultuda Noether, 1921’de modern cebirin gelişimi üzerinde büyük bir etkisi olan bir makale yayınladı. Halkalar temel soyut cebirsel yapılardır ve bu nesnelerin bir sınıfı artık Noetherian halkaları olarak adlandırılmaktadır.

Alman matematiği, diğer pek çok şey gibi, 1930’larda oldukça siyasallaştı. Emmy Noether, hem Yahudi hem de politik olarak liberal olduğu için Göttingen’den kovulan ilk altı profesörden biriydi. Noether’in arkadaşları, onu yurtdışında bir üniversite pozisyonu bulmak için çılgınca bir araştırma başlattı. Sonunda, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Bryn Mawr adlı küçük bir kadın kolejinde geçici bir görev bulundu. Bunun üzerine Noether, 1933 yılında Amerika’ya gitti. Çok fazla Yahudi mülteci ve onları işe almak isteyen çok az yer olduğu için kalıcı bir pozisyon bulmak zordu. 1935 yılında yaratıcılığının ve gücünün zirvesinde ellili yaşlarının başında sürgünde öldü. Karşılaştığı zorluklar ve içinde yaşadığı iklim, Noether’in matematiksel başarılarını daha da olağanüstü kılıyor.

Kaynak: Sam Parc; 50 Visions of Mathematics; ISBN-10: 0198701810

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.