Tarih boyunca, belirli kalıplara uymayan kişilerin bilim, matematik ve mühendislik gibi alanlara girmesi zor oldu. Bu engellerle karşılaşan isimlerden biri de Hilda Geiringer’dı.
46 yaşındaki Hilda Geiringer, kızı Magda ile birlikte New York’a vardığında büyük bir rahatlama hissetmiş olmalıydı. Yıl 1939’du. Viyanalı bir Yahudi kadın olan Geiringer, altı yıl boyunca Avrupa’da yükselen tehditten kaçmanın yollarını aramıştı.
Bu süre içinde Türkiye’ye kaçmış, Lizbon’da mahsur kalmış ve bir toplama kampında alıkonulmaktan kıl payı kurtulmuştu. Amerika Birleşik Devletleri’ne varışı, hayatında yeni ve çok daha iyi bir sayfa açmalıydı. Ancak bu geliş, başka zorlukları da beraberinde getirdi.
Almanya’da bir üniversitede uygulamalı matematik dersleri veren ilk kadın olan Geiringer, matematiksel içgörülerini diğer bilim dallarına uygulayan yenilikçi bir düşünürdü. Buna rağmen ABD’de, alandaki konumunu yeniden kazanmak için onlarca yıl boyunca mücadele etmek zorunda kaldı. Bu durum Geiringer’ın yeteneğinden —ya da yetenek eksikliğinden— kaynaklanmıyordu.
Hilda Geiringer Kimdi?
Hilda Geiringer 1893 yılında Viyana’da doğdu. Kadınların büyük ölçüde akademik kariyer yerine evliliğe yönlendirildiği bir dönemde, Geiringer’ın ailesi farklı bir tutum benimsedi ve kızlarının eğitimini destekledi. Onu ileri düzey bir ortaokula gönderdiler, ardından Viyana Üniversitesi’nde matematik ve fizik eğitimi almasını finanse ettiler.
Geiringer burada, 20. yüzyılın başlarının en saygın Avrupalı matematikçilerinden bazılarının öğrencisi oldu. 1917 yılında matematik doktorasını aldı. Bir yıl sonra, ileri trigonometriyi ele aldığı doktora tezi, Monatshefte für Mathematik und Physik dergisinde yayımlandı.
Viyana, Geiringer’ın matematikteki yeteneğini ve tutkusunu beslemiş olsa da, kadın ve Yahudi bir matematikçi için sınırlı fırsatlar sunuyordu. Bu nedenle doktora danışmanı, onun Berlin’de bir dergide yardımcı editör olarak bir pozisyon almasını sağladı. Geiringer, 1921 yılında Berlin Üniversitesi’nde (bugünkü Humboldt Üniversitesi) yeni kurulan Uygulamalı Matematik Enstitüsü’nün direktörü Richard von Mises’in asistanı oldu.
Altı yıl sonra, henüz 34 yaşındayken, üniversitenin ilk kadın öğretim görevlisi (“Privatdozent”) unvanını aldı. Böylece Almanya’da uygulamalı matematik alanında bu görevi üstlenen ilk kadın oldu.
Kısa bir süre sonra, 37 yaşındayken Geiringer uygulamalı matematiğe yaptığı en önemli katkılardan birini gerçekleştirdi. . Von Mises, metallerdeki plastik deformasyonu belirleyen diferansiyel denklemleri basitleştirmenin yollarını arıyordu. Geiringer, iki koşulu tek bir denklemde birleştirmenin bir yolunu buldu.
Bu yaklaşım deformasyon hesaplarını hem büyük ölçüde basitleştirdi hem de hızlandırdı. Bugün bu sonuçlar Geiringer denklemleri olarak bilinir.
1933 yılında Geiringer’ın yeteneği bir kez daha takdir gördü ve yardımcı doçentlik için aday gösterildi. Ancak aynı yıl, Almanya’da siyasi iktidar el değiştirdi. Bunun neticesinde Geiringer, yüzlerce Yahudi entelektüelle birlikte üniversitedeki görevini kaybetti.
Hilda Geiringer’in İstanbul’a Gelişi
Geiringer, matematikçi bir meslektaşıyla yaptığı ve boşanmayla sonuçlanan evliliğinden doğan kızı Magda ile birlikte ülkeyi terk etmek zorunda kaldı.
O dönemde Türkiye Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, Osmanlı İmparatorluğu’ndan bağımsızlığın ardından ülkeyi ve yükseköğretimi modernleştirmeyi amaçlayan kapsamlı reformlar yürütüyordu. Bu reformlar kapsamında, yaklaşık 200 Alman akademisyen Türkiye’ye davet edilmişti. Von Mises, yeni kurulan İstanbul Üniversitesi’nde matematik kürsüsünün başına getirilirken, Geiringer beş yıllık sözleşmeyle profesör oldu.
Geiringer İstanbul’da verimli bir dönem geçirdi. Birden fazla araştırma alanında çalıştı. İngilizce 18 makale yayımladı ve hatta Türkçe bir analiz (kalkülüs) ders kitabı kaleme aldı.
Ancak bu dönem de uzun sürmedi. Üniversitede Yahudi mültecilerin yerini giderek Türk profesörler almaya başladı ve Geiringer da görevden alınanlar arasındaydı. Sözleşmesi yenilenmedi; von Mises ise onsuz üniversitede kalmak istemedi.
Durumu daha da kırılgan hâle getiren gelişme, Atatürk’ün 1938’deki ölümü oldu. Onunla birlikte Yahudi mültecilerin sahip olduğu birçok koruma ve reform da ortadan kalktı. Artık güvende olmadıklarını düşünen Geiringer ve von Mises Türkiye’den ayrıldı. Hedefleri Amerika Birleşik Devletleri’ydi.
Ancak katı yıllık kotalar nedeniyle, özellikle 1939’da Amerika’ya göç etmek son derece zordu. Bu durum kadın akademisyenler için daha da zordu. Geiringer de aynı zorluklarla karşılaştı. Von Mises Harvard Üniversitesi’nde bir pozisyon ve buna bağlı olarak vize elde etti. Geiringer ise ne bir işi ne de bir evi olmadan, kelimenin tam anlamıyla ortada kaldı.
Geiringer ve Magda Londra’dan Akdeniz’e doğru yola çıktıkları sırada, İkinci Dünya Savaşı resmen başladı. Alman pasaportlarıyla İngiltere’ye geri girmelerine izin verilmedi ve Lizbon’da mahsur kaldılar. Lizbon’da kalma izinleri de olmadığı için Almanya’ya geri gönderilme ve bir toplama kampında alıkonulma tehlikesiyle karşı karşıya kaldılar.
Hilda Geiringer Göz ardı Edilen Bir Deha idi
Sonunda Pennsylvania’daki bir kadın koleji olan Bryn Mawr devreye girdi. Kendisine önerilen pozisyon maaşsız olmasına rağmen Geiringer bu teklifi kabul ettti. Böylece hem kendisi hem de Magda vize aldı. Altı yıl süren belirsizliğin ardından nihayet yerleşebildiler. Von Mises ile Geiringer kısa bir süre sonra, 1943’te evlendi.
Geiringer, İkinci Dünya Savaşı sırasında iş ararken Amerika Birleşik Devletleri’nde uygulamalı matematiğe ciddi bir talep vardı. Savaş sonrasında da bu alan büyümeye devam etti. Ancak talep artmış ve Geiringer son derece nitelikli olmasına rağmen, cinsiyeti onu birçok pozisyon için baştan eliyordu.
Bryn Mawr’daki beş yılın ve bir üniversite pozisyonu arayışının ardından Geiringer, Massachusetts’in Norton kentindeki bir başka kadın koleji olan Wheaton College’da matematik bölümünün başına geçti.
Kadın kolejleri, hem öğretim üyesi hem de öğrenci olarak kadınlar için hayati fırsatlar sundu. Ancak bu kurumlar, Geiringer’ın üniversitelerde yürüttüğü türden ileri düzey ve yoğun araştırmaları desteklemiyordu.
Sonuç Olarak
Geiringer, Amerika Birleşik Devletleri’nde hiçbir zaman Almanya ve Türkiye’de sahip olduğu konuma denk bir üniversite pozisyonu bulamadı. Wheaton College’daki görevini kabul ettikten sonra von Mises’e yazdığı bir mektupta şunları dile getiriyordu: “Gelecek kuşak kadınlar için daha iyi koşullar olmasını umuyorum. O zamana kadar ise insan elinden gelenin en iyisini yapmak zorunda.”
Ve Geiringer gerçekten de yoluna devam etti. Wheaton College’da kaldı; kurum ona matematik alanında fahri doktora verdi. 1959’da emekli oldu ve aynı yıl Amerikan Sanat ve Bilimler Akademisi’ne üye seçildi. Zaman buldukça araştırma yapmayı sürdürdü.
Ancak göçten sonraki en önemli çalışması, 1953’teki ölümünün ardından von Mises’in yarım kalan kitabını derlemek, düzenlemek ve yayımlamak oldu.
Kaynaklar ve ileri okumalar
The woman who reshaped maths. Yayınlanma tarihi: 1 Kasım 2019. Kaynak site: BBC. Bağlantı: The woman who reshaped maths
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
