Matematik

Rastgele Bir Sayı Seçmeniz İstendiğinde Neden 37’yi Seçebilirsiniz?

Seçimlerimiz sandığımız kadar rastgele değildir. 37 ise bu eğilimin en dikkat çekici örneklerinden biridir.

Birinden 1 ile 100 arasında rastgele bir sayı seçmesini istediğinizi düşünün. Matematiksel açıdan her sayının seçilme olasılığının aynı olması gerekir. Ancak seçimi bir bilgisayar değil de bir insan yaptığında işler değişir. Bazı sayılar diğerlerinden çok daha sık akla gelir. Bunlardan biri de 37’dir.

İnsanların rastgele sayı seçme biçimleri üzerine yapılan deneyler ve geniş katılımlı çevrim içi anketler, seçimlerimizin pek de rastgele olmadığını gösteriyor. Peki neden?

İnsanlar Rastgele Sayı Seçmekte Neden Zorlanır?

Rastgelelik denildiğinde çoğumuzun aklına düzensiz, tahmin edilmesi güç ve belirgin bir örüntü taşımayan bir dağılım gelir. Bu nedenle rastgele bir sayı seçmeye çalışırken fazla düzenli görünen seçeneklerden uzak durma eğilimi gösteririz.

Örneğin 1 ile 100 arasında bir sayı seçmemiz istendiğinde 10, 20, 50 ya da 100 gibi yuvarlak sayılar fazla belirgin gelebilir. Aralığın tam ortasındaki ya da uçlarındaki sayılar da kolay tahmin edilebilir görünür. Benzer biçimde çift sayılar, sahip oldukları açık bölünebilirlik özelliği nedeniyle bazı insanlara daha az rastgele gelebilir.

Sonuçta rastgele seçim yapmaya çalışırken aslında bazı seçenekleri baştan eleriz. Bu da seçimlerin eşit dağılmamasına yol açar.

Bunun dikkat çekici örneklerinden biri, Veritasium’un 2024 yılında gerçekleştirdiği geniş katılımlı çevrim içi ankettir. Yaklaşık 200 bin kişiden 1 ile 100 arasında rastgele bir sayı seçmeleri istendiğinde bazı sayılar diğerlerinden çok daha sık seçildi. Özellikle 7, 37, 73 ve 77 öne çıktı.

Bu sonuç, insan zihninin rastgeleliği taklit ederken belirli örüntüler oluşturduğunu gösteriyor. 37 de bu örüntünün en dikkat çekici sayılarından biri.

37, ilk bakışta rastgele bir seçim için oldukça uygun görünür. Yuvarlak bir sayı değildir, sayı aralığının ortasında ya da uçlarında yer almaz ve rakamları birbirinden farklıdır. Üstelik 3 ve 7’nin ikisi de tek sayıdır. 37 aynı zamanda asal bir sayıdır; yani 1 ve kendisi dışında pozitif tam sayı böleni yoktur.

Bu özelliklerin hiçbiri tek başına 37’nin neden sık seçildiğini açıklamaz. Ancak birlikte düşünüldüklerinde sayıya düzensiz ve kolay tahmin edilemez bir görünüm kazandırırlar.

37’nin sık tercih edilmesi daha geniş bir eğilimin parçasıdır. İnsanlar daha küçük bir sayı aralığından seçim yaparken de seçenekleri eşit sıklıkta tercih etmez. Deneylerde özellikle 7 sayısı diğer sayılardan belirgin biçimde daha sık öne çıkar.

Mavi-Yedi Fenomeni Nedir?

Yazının devamına geçmeden önce bir deneme daha yapalım. Bir renk seçin ve devamında 0 ile 9 arasında bir sayı söyleyin. Şimdi cevabı görmek için aşağıdaki esneyen köpeğin fotoğrafını geçin.

Beni geçebilirsiniz

Muhtemelen birçoğunuzun seçtiği renk mavi sayı ile 7 sayısı olacaktır. Elbette herkes bu seçimleri yapmamıştır. Ancak yeterli sayıda kişi bu seçimi yapmış olmalı ki, bu durum bir psikolojik fenomene adını veriyor.

1970’lerin başında psikolog William E. Simon, insanların sayı ve renk seçimlerinde ilginç bir örüntü fark etti. Simon, üniversite öğrencilerinden 0 ile 9 arasında bir sayı ve bir renk seçmelerini istedi. Katılımcılar seçenekleri eşit sıklıkta tercih etmedi; 7 sayısı ve mavi renk açık biçimde öne çıktı.

Simon ve Louis Primavera, 1972 yılında deneyi 533 ilkokul ve ortaokul öğrencisiyle tekrarladı. Öğrenciler yine 7 sayısını ve mavi rengi diğer seçeneklerden daha sık seçti. Araştırmacılar bu eğilimi “mavi-yedi fenomeni” olarak adlandırdı.

7, birçok kültürde özel anlamlar yüklenen bir sayıdır

Daha sonraki çalışmalar, sonuçların yaşa, kültüre ve sorunun nasıl sorulduğuna göre değişebildiğini gösterdi. Yine de bu deneyler önemli bir noktayı ortaya koydu: İnsanlar rastgele seçim yapmaya çalışırken bütün seçeneklere eşit davranmıyor.

7’nin küçük sayı aralıklarında öne çıkması, 37’nin daha geniş aralıklarda sık seçilmesini de daha anlaşılır hale getiriyor. Çünkü 37, insanların rastgelelikle ilişkilendirdiği 3 ve 7 gibi iki tek rakamı bir araya getiriyor.

37 Sayısı Neden Özeldir?

37 yalnızca insanların rastgele sayı seçimlerinde karşımıza çıkmıyor. Sayı teorisinde de ilginç bir eşleşmenin parçası. The Big Bang Theory dizisinin 2010 yılında yayımlanan 73. bölümünde Sheldon Cooper, 73’ü “en iyi sayı” ilan eder. Gerekçesi de tamamen matematikseldir.

73, 21. asal sayıdır. Rakamlarını ters çevirdiğimizde 37 elde ederiz; 37 ise 12. asal sayıdır. Üstelik 21 ile 12 de birbirinin tersidir. Bağlantı burada bitmez. 7 ile 3’ü çarptığımızda 21 elde ederiz.

Dizideki bu espri daha sonra gerçek bir matematik problemine dönüştü. Chris Spicer, Jessie Byrnes ve Alyssa Turnquist, 2015 yılında yayımladıkları “The Sheldon Conjecture” başlıklı çalışmalarında 73’ün bu özelliklerini inceledi.

Sheldon Asalı
Sevilen komedi dizisi The Big Bang Theory, ileri derecede zeki olan fakat sosyal beceriler konusunda sıkıntı yaşayan iki yakın arkadaş Sheldon ve Leonard isimli fizikçilerin maceralarını konu alır.

Araştırmacılar, aynı özellikleri taşıyan başka bir asal sayı olup olmadığını araştırdı. Daha sonra Carl Pomerance ve Chris Spicer problemi daha ileri taşıdı ve 73’ün bu özelliklere sahip tek asal sayı olduğunu kanıtladı.

Böylece bir televizyon dizisinde geçen kısa bir matematik şakası, gerçek bir sayı teorisi problemine dönüştü. 37 de bu bağlantının tam merkezinde yer aldı.

37 sayısı, olasılık teorisindeki ünlü sekreter probleminde de karşımıza çıkar. Problemde seçenekleri sırayla değerlendiririz ve bir seçeneği eledikten sonra ona geri dönemeyiz. Amacımız tüm seçenekler arasından en iyisini seçme olasılığımızı mümkün olduğunca artırmaktır.

En iyi strateji, seçeneklerin yaklaşık ilk yüzde 37’sini hiçbirini seçmeden gözlemlemek ve bu gruptaki en iyi seçeneği ölçüt olarak kullanmaktır. Daha sonra karşımıza bu ölçütten daha iyi olan ilk seçenek çıktığında onu seçeriz.

Yüzde 37’nin kaynağı 1/e sayısıdır: 1/e ≈ 0,367879. Seçeneklerin sayısı arttıkça en uygun gözlem oranı yüzde 36,8’e, bu yöntemle en iyi seçeneği bulma olasılığı da yaklaşık yüzde 36,8’e yaklaşır.

Sonuç Olarak

İnsanlar tamamen rastgele seçim yaptıklarını düşünseler de seçimleri çoğu zaman belirli örüntüler izler. 37 de bu eğilimin dikkat çekici örneklerinden biridir.

Bir dahaki sefere birinden rastgele bir sayı seçmesini istediğinizde, verdiği cevaptan çok şu soruyu düşünün: Gerçekten rastgele seçim yapmak sandığımız kadar kolay mı?

Okuma Önerimiz: Güneş Işığından Kahve Kokusuna Matematikte Rastgele Yürüyüş Nedir?


Kaynaklar ve ileri okumalar

  • Simon, W. E., & Primavera, L. H. (1972). Investigation of the “Blue Seven Phenomenon” in Elementary and Junior High School Children. Psychological Reports, 31(1), 128-130. https://doi.org/10.2466/pr0.1972.31.1.128
  • Benel, R. A. (1976). The “Blue-Seven Phenomenon” or the “Blue, Seven, … Phenomena”? The Journal of General Psychology, 94(1), 145–146. https://doi.org/10.1080/00221309.1976.9711600
  • Pick a random number between 100. You probably chose 37, and there’s a big reason for that. Yayınlanma tarihi: 30 Mart 2024. Kaynak site: Upworthy. Bağlantı: Pick a random number between 100. You probably chose 37, and there’s a big reason for that.

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi’nin ardından Marmara Üniversitesi İngilizce Matematik Öğretmenliği bölümünden mezun oldum. Matematiksel.org’un kurucusu olarak matematik, bilim ve düşünce alanlarında içerik üretmeye devam ediyorum.