Thomas Edison ve Salvador Dalí, güç uykusunun yaratıcılığı artırdığına inanıyordu. Hatta bunun için basit bir yöntem kullanıyorlardı. Ellerinde bir nesneyle uykuya dalıyor, uyku derinleşince düşen nesnenin sesiyle uyanıyorlardı.
Peki uykunun eşiğinde yaratıcı fikirler yakalamak yalnızca dahilere özgü bir özellik mi, yoksa herkes bunu yapabilir mi? Güç uykusunun ayrıntılarına geçmeden önce bu kısa uyku biçimini daha yakından tanıyalım.
Güç uykusu nedir?
Birçok kişi öğleden sonra okurken ya da bilgisayar başında çalışırken yoğun bir uyku hâli yaşar. Ancak işte ya da okulda uzun uzun uyumak çoğu zaman mümkün değildir. Güç uykusu tam bu noktada devreye girer.
20 dakikaya kadar süren kısa bir güç uykusunun etkisi, uyandıktan hemen sonra ortaya çıkar ve yaklaşık üç saat devam eder. Bir ila iki saatlik uzun uykuların etkisi ise daha geç başlar. Buna karşılık uyanıklık ve performans üzerindeki etkileri 24 saate kadar sürebilir.
Ancak uzun bir uykudan uyandığınızda kendinizi bir süre sersem ve uykulu hissedebilirsiniz. Bilim insanları bu duruma uyku ataleti adını verir. Vücudun uyku hâlinden uyanıklığa geçişini ifade eden bu süreç yaklaşık 30 dakika sürer.
Uyku ataletinin şiddetini özellikle derin uykuda geçirilen süre belirler. Uyku uzadıkça derin uyku miktarı artar. Bu nedenle uzun bir uykudan uyanmak daha yoğun ve uzun süren bir sersemliğe yol açar. Beş ila on dakikalık çok kısa uykularda ise uyku ataleti neredeyse hiç ortaya çıkmaz.
Uzun şekerlemeler daha fazla derin uyku içerdiği için gece uykusunu da etkiler. Özellikle öğleden sonra uzun süre uyumak, gece uykuya dalmayı zorlaştırır.
Güç uykusu için en iyi zaman nedir?
Güç uykusunun etkisini yalnızca süresi belirlemez. Günün hangi saatinde uyuduğunuz ve öncesinde ne kadar süre uyanık kaldığınız da önem taşır.
Araştırmalar, öğleden sonra saat 14.00 civarında yapılan kısa uykuların diğer saatlere göre daha fazla dinlenme sağladığını gösteriyor. Ancak kişi uzun süre uyanık kaldığında kısa bir uyku yeterli gelmez.
Özellikle 18 saatten uzun süren uyanıklığın ardından yapılan kısa şekerlemelerin etkisi daha az ve daha kısa sürer. Bu nedenle tek bir güç uykusu, tamamen uykusuz geçen bir gecenin etkilerini ortadan kaldırmaz.
Kısa güç uykuları özellikle çalışma sırasında uyanıklığı yeniden kazanmak için uygundur. Uyandıktan kısa süre sonra dikkati artırır ve belirgin bir sersemliğe yol açmaz. Ayrıca uzun yolculuklardan sonra jet lag nedeniyle ortaya çıkan gündüz uykululuğunu azaltmaya da yardımcı olur.
Kısa süreli uykunun zihinsel performans üzerindeki etkisi yalnızca dikkat ve hafızayla sınırlı değil. Araştırmalar, uykuya geçişin ilk dakikalarının yaratıcılıkla da ilişkili olduğunu gösteriyor.
Kısa Süreli Uyku İşe Yarıyor mu?
Araştırmacılar, yaratıcı fikirlerin gerçekten uykunun eşiğinde ortaya çıkıp çıkmadığını anlamak için bir deney yaptı. Kısa süre uyuyan gönüllülerin problem çözme becerilerini uyanık kalanlarla karşılaştırdılar. Araştırmacıların hipotezine göre uykuya dalan kişilerin bir “Evreka!” anı yaşama ihtimali daha yüksekti.
Deneyde katılımcılardan iki basit kuralı kullanarak bir dizi aritmetik problemi mümkün olduğunca hızlı çözmeleri istendi. Ancak problemlerin içinde gizli bir kısa yol vardı. Bu kuralı fark edenler soruların cevabına çok daha hızlı ulaşabiliyordu.
Araştırmacılar önce 103 gönüllüye alışmaları için 60 soru verdi. Gizli kuralı hemen fark eden yüzde 16’lık grubu deneyin sonraki aşamasına almadılar. Ardından katılımcılar karanlık bir odada, rahat bir sandalyede ve gözleri kapalı şekilde 20 dakika dinlendi.
Araştırmacılar katılımcıları uyanıklık ile uyku arasındaki kısa evrede tutmak istiyordu. Bunun için Thomas Edison ve Salvador Dalí’nin yönteminden ilham aldılar. Katılımcılar ellerinde plastik bir şişeyle uykuya daldı. Uyku derinleştiğinde ellerinden düşen şişe onları uyandırdı. Molanın ardından katılımcılar yeniden problemlere döndü.
Deney boyunca araştırmacılar sensörlerle katılımcıların beyin, göz ve kas hareketlerini izledi. Ardından katılımcıları üç gruba ayırdılar: mola boyunca uyanık kalanlar, yalnızca N1 adı verilen ilk uyku evresine girenler ve daha derin olan N2 evresine geçenler.
Sonuç oldukça dikkat çekiciydi. N1 evresine giren katılımcıların yüzde 83’ü gizli kuralı buldu. Uyanık kalanların ise yalnızca yüzde 31’i aynı başarıyı gösterdi. Ancak N2 evresine geçenlerde bu avantaj ortadan kalktı.
Sonuç olarak
Sonuçlar, kısa süreli uykunun zihinsel etkilerinin yalnızca dikkat ve hafızayla sınırlı olmadığını gösterdi. Ancak burada önemli olan uyku süresiydi. Katılımcılar yalnızca uykunun ilk evresi olan N1’e girdiklerinde yaratıcı çözümü daha sık buldu. Uyku derinleşip N2 evresine geçtiğinde ise bu avantaj ortadan kalktı.
Bu nedenle güç uykusunun süresi önemlidir. Kısa bir uyku zihni dinlendirirken yeni fikirlerin önünü açar. Ancak uyku uzadıkça bu etki değişir. Edison ve Dalí’nin kullandığı yöntem de tam olarak bunu amaçlıyordu
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Want to boost your memory and mood? Take a nap, but keep it short. Kaynak site: Conversation. Yayınlanma tarihi: Bağlantı: Want to boost your memory and mood? Take a nap, but keep it short
- Lack LC, Lushington K. The rhythms of human sleep propensity and core body temperature. J Sleep Res. 1996 Mar;5(1):1-11. doi: 10.1046/j.1365-2869.1996.00005.x. PMID: 8795795.
- Brooks A, Lack L. A brief afternoon nap following nocturnal sleep restriction: which nap duration is most recuperative? Sleep. 2006 Jun;29(6):831-40. doi: 10.1093/sleep/29.6.831. PMID: 16796222.
- Tietzel AJ, Lack LC. The recuperative value of brief and ultra-brief naps on alertness and cognitive performance. J Sleep Res. 2002 Sep;11(3):213-8. doi: 10.1046/j.1365-2869.2002.00299.x. PMID: 12220317.
- Hayashi M, Watanabe M, Hori T. The effects of a 20 min nap in the mid-afternoon on mood, performance and. EEG activity. Clin Neurophysiol. 1999 Feb;110(2):272-9. doi: 10.1016/s1388-2457(98)00003-0. PMID: 10210616.
Matematiksel
