Günlük Hayatımızda Matematik

Hick Yasasının Gösterdiği Gibi Az Her Zaman Daha Çoktur

Bugün modern hayatın bize dayattığı önemli problemlerden birisi de yapmak zorunda olduğumuz seçim sayısı. Ne yiyeceğimiz, ne giyeceğimiz, ne okuyacağımız, ne izleyeceğimiz. Yapılan araştırmalara göre, ortalama bir insanın sabah uyandığı andan itibaren, bir gün içinde yapmak zorunda olduğu seçim sayısı yaklaşık 70. Ve bu seçimlerin yarısını 10 dakikadan daha kısa bir süre içinde yapmalı. Beynimize ve kendimize yüklenilen yükün farkında mısınız? Hepimizin stres altında olmasına fazla şaşırmamak lazım bu durumda. Elbette bu durum bilim insanlarının da dikkatini çekmiş ve bir deney yapmayı planlamışlar. Sonunda da Hick Yasası ortaya çıkmış.

Detaylarını Sheena Iyengar tarafından yapılan konuşmada bulabileceğiniz gibi, bu deney zengin ürün yelpazesi ile bilinen bir süpermarkette gerçekleşmiş. Marketin iki farklı köşesine, iki stant açmışlar. Birine 24 çeşit, diğerine ise 6 çeşit reçeli yerleştirip, müşterileri tanıtmak istemişler. Çıkan sonuçlar oldukça ilginç aslında. 24 çeşit reçel olan stantta market müşterilerinin %60’ının durmasına karşın, reçel satın alan kişi sayısı %3 olmuş. 6 çeşit reçel sunan stantta insanların daha azı, %40’ı durmuş. Ancak satın alınan reçel sayısı bu sefer %30 kadarmış.

seçim-paradoksu

Sonuçta anlaşılmış ki, yapılacak seçimlerin azaltılmasının karar verme sürecini hızlandırmada önemli bir katkısı var. Bunca seçenek arasında bocalarken, bunun bize geri dönüşü sadece stres olmuyor elbette. Kimi zaman seçim yapmak zor geldiği için erteliyoruz. Bazen acele ile yanlış seçimler yapıyoruz. Bazı zamanlarda da bir seçim yapsak bile aklımız diğer seçeneklere takılı kaldığı için tam olarak mutlu olamıyoruz. Psikologlar, en mükemmel seçeneği seçsek bile, daha az tatmin olmamızın ‘diğerlerini’ düşünmekten dolayı kaçınılmaz olduğunu savunuyor.

Hick Yasası

1950’lerin başında konu ile ilgili bir dizi çalışma yapıldı. Çalışma yapanların kafasındaki soru şuydu. Bir durumda verilen seçenek sayısı ile karar verme arasında matematiksel bir ilişki var mıdır? Psikologlar William Hick ve Ray Hyman sorunun cevabını bulabilmek için çalışmalarına başladılar. Bunun sonucunda da ilginç bir bulgu elde ettiler hatta bir formüle ulaştılar. Bu formül günümüzde Hick yasası olarak bilinir. Aşağıda da gördüğünüz gibi seçenek sayısının artması, karar verme sürecini logaritmik olarak arttırmaktadır.

T: Karar verme süresi; n: Seçenek sayısı; b: Katsayı

Bu formül bize bir insanın önüne çıkan seçenek sayısı ile seçim zamanı arasında bir ilişki olduğunu ortaya koyar.. Seçenek sayısı arttıkça, karar verme süresi de artıyor. Üstelik bu artış doğrusal değil logaritmiktir. Hick yasası grafik olarak çizilince de aşağıdaki gibi bir görüntü çıkıyor karşımıza.

Hick Yasası
x: Seçenek sayısı;y: Zaman

Günümüzde Hick Yasası

Günümüzde Hick Yasası, ara yüzü sadeleştirmenin kullanıcının karar verme sürecini hızlandırdığı anlaşıldığı için, daha çok tasarımcılar tarafından kullanılmakta. Ancak mesele insan psikolojisi olunca tasarımdan ticarete, birebir ilişkilerden sosyal propagandaya kadar bu kanunu kullanmak mümkün. Analizi yapıp, formülü öğrendikten sonra acaba karar verme sürecimizi iyileştirmek için yapabileceğimiz hiç mi bir şey yok diye düşünebilirsiniz. Aslında size yardım edecek bir kaç temel madde var.

  • Azaltın: Mesela onlarca çeşit okumanız gereken kitap elinizin altında durmasın. Birini bitirmeden yenisini almayın. Çok seçenekli bir dünya yerine, basit bir arayüze sahip olanı tercih edin.
  • Somutlaştırın: İnsanların, seçeneklerin farkını anlaması için her seçeneğin sonuçlarını anlaması gerekiyor. Neden insanlar nakit yerine kredi kartı veya ATM kartı kullandıklarında yüzde 15 ila 30 daha fazla harcama yaparlar? Çünkü gerçek para gibi gelmez.
  • Kategorilere ayırın: Seçenekler yerine ilgili olanları kategorilere ayırdığımız bir sistemle daha iyi baş edebiliyoruz. Sonuçta az, her zaman çoktur.

Göz Atmak İsterseniz

Detay okuma için: Exceptions to Hick’s law: explorations with a response duration measure; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu Yazılarımıza da Bakmanızı Öneririz

Başa dön tuşu