Matematik Gemilerimizi Denizde Nasıl Yönlendirir?

İnsanların geçmiş zamanlarda matematiğe ve astronomiye ilgi duymalarının nedenlerinden birisi de denizcilik. Özellikle açık denizde dünyanın tam olarak neresinde olduğunuzu bilmeniz lazım, bu denizciler için hayati bir durum. Greenwich’teki Kraliyet Gözlemevi ve Kraliyet Astronomi Dairesi bu sorunu çözmek amacıyla kuruldu zamanında. Aynı sorun Newton’un, modern bilimin temel taşı olan kütleçekimi kuramı ile ilgili çalışmasına da esin kaynağı oldu.

Kıyıya yakın seferler için ayrıntılı deniz haritaları ve keskin gözler gerekir, oysa okyanusta durum farklıdır. Kara gözden kay­bolduktan sonra, gemici bulunduğu yeri ancak enlem ve boylamı­ biliyorsa belirleyebilir. Basit araçlar, yıldızlara ilişkin biraz bil­gi ve bir astronomi tabloları kitabı ile enlemin hesaplanması pek de zor değildir. Ancak boylamın ölçülmesi aslında zamanın ölçülmesi anlamına gelir.

Dünya, 24 saatte 360″ döndüğünden, her 15 derecelik boylamda zaman bir saat değişir. Bir denizci kendi yerel saatini bu şekilde kolaylıkla bulabilir. Örneğin Güneş (kuzey yarımküredeki biri için) öğleyin tam güneydedir. O anda kendi limanında saatin kaçı gösterdiğini bilirse, boylam­daki farkı kolaylıkla hesaplayabilir. Günümüzde bunu yapmanın modern tekniklerini kullanıyoruz ancak 400 yıl öncesinden bahsediyoruz elbette.

1530’da, Flaman gökbilimci Gemma Frizius, ge­milerde, denize açıldıkları limandaki saati kaydeden hassas bir sa­at bulunması gerektiğini ileri sürdü. Düşünce basil ama iyimserdi. Yaklaşık 200 yıl sonra, lsaac Newton konuyla ilgili düşünce­lerini şöyle belirtti:

Geminin hareketi, sıcaklık ve nemdeki değişiklikler ile farklı boylamlardaki farklı kütleçekimi nedeniyle, böyle bir saat henüz yapılmadı.

Sekstant

Hassas saatlerden yoksun denizciler ve bilim adamları gözleri­ni gökyüzüne çevirdiler. Güneş, Ay ve yıldızlar, kadranı gökyüzü olan göksel bir saat oluşturur. Ne yazık ki, bu gök cisimlerinin hareketleri karmaşıktır ve önceden kestirmek kolay değildir. An­cak, Ay ‘ın ve yıldızların hareketi Dünya’daki belli bir yerden (ör­neğin Greenwich’ten) hesaplanabilirse, sorun çözülür. Bir deniz­ci, belirli yıldızların Ay ‘a göre konumlarını gözleyebilir, yerel sa­ati kaydedebilir ve Denizci Almanağı’ndan yıldızların ne zaman Greenwich’ten göründükleri konumlara geleceğini bulur. Zamandaki fark kolaylıkla boylamdaki farka çevrilebilir.

Büyük gökbilimcilerin çoğu (Galileo ve Newton da dahil) Ay’ın gelecekteki hareketini önceden kestirmeye çalıştı ve pek de başarılı olamadı. Çözüm, denizcilerden ya da gökbilimcilerden değil, şaşırtıcı öl­çüde hassas saatler imal eden Y orkshire’lı bir marangoz olan John Harrison’dan geldi.

Denizci Almanağı ilk kez 1767’de yayımlanmaya başlandı ve o tarihten sonra da denizciliğin temel sorunu çözülmüş oldu. Bu sayede denizcilerin korkusu azalmaya başladı ve daha uzak mesafelere yolculuk yapmak mümkün oldu.

Daha çok şey yazabiliriz aslında bu konuda ama sizi bir referansa yönlendirelim: http://www.academia.edu

Daha fazlasını öğrenmek isterseniz videoya da göz atmanızı öneririz. Video Türkçe altyazılıdır ancak otomatik olarak açılmazsa sizin seçmeniz gerekebilir.

İyi seyirler…

Matematiksel

Yazıyı Hazırlayan: Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim… Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere... Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bunlara da Göz Atın

Doğa Altıgenleri Neden Sever?

Örüntüler ve geometri doğaya baktığımızda karşımıza sıkça çıkmakta. Ancak doğada 6 sayısının özel bir yeri varmış …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

ga('send', 'pageview');