Marie Antoinette Sendromu: Ani Saç Beyazlaması Mümkün müdür?

Aslında eski Türk filmlerinde görmeye alışık olduğumuz bir sahne vardır. Filmin kahramanı yaşadığı travmatik bir olay sonucunda bir sabah uyandığında saçlarını bembeyaz bulur. Bunu her ne kadar film senaryosu gereği abartılı bir sahne olarak düşünsek de aslında yaşanan durum gerçek olabilir. Canities subita olarak da bilinen Marie Antoinette Sendromu, korku veya stres nedeniyle aniden tüm saçınızı beyaza çevirdiği söylenen gizemli bir durumun adıdır. Ancak en baştan söyleyelim. Bilimsel jüri bunun gerçek olup olmadığı konusunda hala kararsızdır.

Saçın beyazlaması yaşla birlikte doğaldır. Bunun nedeni yaşla birlikte saç renginizden sorumlu olan melanin pigmentlerini kaybetmeye başlamamızdır. Saçınızın nispeten kısa bir süre içinde beyazlaması mümkün olsa da, bunun dakikalar içinde gerçekleşmesi pek olası değildir. Canities subita olarak da isimlendirilen Marie Antoinette sendromu vakaları bilimsel olarak olanaklı gözükmez. Ancak yine de bazılarına doktorlarında tanık olduğu düzinelerce vaka, saç renginde ani bir değişiklik olmasının mümkün olabileceğini söylüyor.

Marie Antoinette’i saçları beyazladıktan sonra gösteren bitmemiş bir portresi.; Alexander Kucharsky/Fransa Tarihi Müzesi

Marie Antoinette Sendromu Adı Nerden Geliyor?

Aslında muhtemel en kolayı bu sorunun cevabını vermek olmalı. Sendrom adını 16 Ekim 1793 tarihinde Fransa’nın başkenti Paris’de Concorde Meydanında 38 yaşında giyotinle idam edilen son Fransa Kraliçesi Marie Antoinette’den alır. “Ekmek bulamıyorlarsa pasta yesinler’’ sözüyle tanınan Marie Antoinette Fransa’nın devrimden önceki son kraliçesidir.

Fransız kraliyet ailesi devrim sırasında Paris’ten kaçmaya çalıştı ancak Haziran 1791’de Varennes’de yakalandı. Thomas Falcon Marshall/Wikimedia Commons

14 Temmuz 1789’da, Paris’te kalabalık bir grup, kraliyet otoritesinin sembolü haline gelmiş olan Bastil Hapishanesi’ne yürüdü ve kontrolünü ele geçirdi. Böylelikle Fransız İhtilali başlamış oldu. Ancak sarayın bu olaylardan haberi yoktu. Elbette ilerleyen günlerde süreç değişti. 21 Haziran 1791’de kraliyet ailesi Fransa’dan Avusturya’ya kaçmaya çalıştı. Ancak yakalanıp Paris’e geri getirildiler. Ancak Paris’e döndüğünde, Marie Antoinette 20 Haziran gecesi sanki kaçan kadın değildi. Bir gecede saçları beyaza dönmüştü. ( Kimi kaynaklarda da bu olayın asılmadan önceki gece gerçekleştiği aktarılmaktadır)

Çok savurgan olduğu gerekçesiyle Fransız halkı tarafından pek sevilmeyen Marie Antoinette, Fransız Devrimi’nin ardından yaklaşık 4 sene boyunca hapis tutulduktan sonra Ekim 1793’te Paris’te giyotinle idam edilmişti. Marie Antoinette’in 16 Ekimdeki idamının canlandırılması.

Tarihte Marie Antoinette Sendromu Vakaları

Yukarıda kısaca aktardığımız anekdot sendroma adını verse de aslında bu sendromun tek bilinen örneği değildir.

Thomas More, İngiliz devlet adamı, hukukçu, filozof, Rönesans dönemi hümanist yazardır. Kedisini 1516’da yazdığı “Ütopya” başlıklı kitabıyla bir çoğumuz tanırız.

Fransız Devrimi’nden yüzyıllar önce, Thomas More’un saçlarının da bir gecede beyazladığı rivayet edilmektedir. More’un Kral VIII. Henry’nin İngiliz Kilisesi’nin başına geçme niyetine ilke olarak karşı çıkması, kendi siyasi kariyerinin sonunu hazırlayıp hain olarak idam edilmesine sebep olmuştu. 1535’te idamından önceki gece, More’un saçları aniden beyazladığı kaynaklarda sıklıkla karşımıza çıkar.

Mary asılmadan önce 25 yıl boyunca bir kulede tutsaklık yaşamak zorunda kalmıştı. Kraliçenin 44 yaşında idam edilmesinden bir gece önce saçının beyaza döndüğü anlatılmaktadır

İskoç Kraliçesi Mary’nin de 1587’de idamına yeni bir saç rengiyle geldiği bilinir. Söylenene göre, oğlu onun idamına rıza gösterdikten sonra, Mary’nin saçları hayatının son gecesinde beyazlamıştı. Daha modern zamanlarda da doktorlar tarafından gözlemlenen vakalar olduğu aktarılmaktadır. Yukarıda da kısaca aktardığımız gibi bu sendrom, ani stresin neden olduğu bir gözüküyor. Ancak stresin kendisi bilindiği kadarıyla ani saç beyazlamasına neden olmaz. Zamanla, kronik stres erken gri saçlara neden olma potansiyeli taşır.

Marie Antoinette Sendromu Mümkün müdür?

Günümüzde bu tarz anlatılar ile ünlenen Marie Antoinette sendromu vakalarının genellikle bir otoimmün bozukluktan kaynaklandığı düşünülmektedir. Bu tür koşullar, vücudunuzun vücuttaki sağlıklı hücrelerin tepki verme şeklini değiştirir ve yanlışlıkla onlara saldırır. Marie Antoinette sendromu benzeri semptomlar söz konusu olduğunda, vücudunuz normal saç pigmentasyonunu durduracaktır. Sonuç olarak, saçınız uzamaya devam etse de rengi gri veya beyaz olacaktır.

Sendromun Olası Sebebi

Alopesi areata (Latince: Alopecia areata) ya da halk arasındaki adıyla saçkıran ya da kılkıran hastalığı, saçlı deri, sakal bölgesi, kaşlar, kirpikler ve diğer vücut kıllarının, belli bir belirti olmaksızın, dökülmesiyle kendini gösteren bir hastalıktır. Altta yatan neden tam olarak bilinmese de özellikle stres altında veya otoimmun hastalıklarda hormonların baskılaması sonucunda agresifleşen bağışıklık sistemi kendi hücrelerini yabancı olarak görüp bu hücrelerle savaşmaya başlar.

Bu durumda kıl kökleri etrafında bulunan lenfosit denen hücreler sitokin diye adlandırılan kimyasallar salgılarlar ve bu da saçlarda dökülmeye neden olur. Pigmentli yani renkli saçların dökülme olasılığı daha yüksektir. Pigmentsiz saçlar geriye kalacağından saçlar aniden ağarmış ağarmış gibi görünebilir. Belki de idamının stresi, Thomas More’un koyu kahverengi saçlarını kaybetmesine ve geriye sadece beyaz saçlarının kalmasına neden olmuştu. Ancak bunun bir gecede olması pek olası gibi gözükmüyor.

Ani Saç Beyazlaması Belki de Mümkün Olabilir

2020 yılında, araştırmacılar nihayet fenomeni açıklama potansiyeli olan bir mekanizma buldular. Nature’da yayınlanan çalışmada, araştırmacılar fareleri tüy gelişimini esnasında çeşitli stres faktörlerine maruz bıraktılar. Araştırmacılar, her durumda, kemirgenlerin kıl foliküllerinin pigment üreten melanosit kök hücrelerini kaybettiğini, sonunda farelerin tüylerinde Marie Antoinette sendomu benzeri beyazlayan bölümler ortaya çıktığını keşfettiler.

Ancak bu durumun oluşum süreci hakkında hala bir çok belirsizlik bulunuyor. Şimdilik yapılacak en iyi şey daha fazla araştırma yapılmasını beklemek ve aksi kesin bir biçimde kanıtlanana kadar Marie Antoinette sendromu gibi bir şey olmadığına inanmak olacaktır.



Kaynaklar ve İleri okumalar için:


Dip Not:

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu