Altın kan, hem tıbbi hem de bilimsel dünyada hayranlık uyandıran bir fenomendir. Nadirliği, bu kan grubuna sahip bireylerin hayatında zorluklar yaratırken, aynı zamanda bu kanı, tıbbi araştırmalar ve tedaviler için paha biçilemez bir kaynak haline getirir.
Çoğumuz, hangi kan grubuna sahip olduğumuzu rutin kontrollerden, meraktan veya kan bağışı yoluyla öğreniriz. Yaygın bilgiye göre, insanlarda 8 temel kan grubu olduğu düşünülür. Bunlar, ABO sistemine (A, B, AB, O) ve Rh faktörünün (pozitif ya da negatif) varlığına göre belirlenir.
Ancak bu yalnızca yaygın görülen kan gruplarıdır. Aslında daha birçok nadir kan çeşidi bulunmaktadır ve bunların arasında altın kan en nadir olanıdır. O kadar nadir görülür ki dünyada 50’den az kişide olduğu tahmin edilmektedir.
Kan Gruplarına Ne Sebep Olur?
Kan tipi ya da kan grubu, kırmızı kan hücrelerinin yüzeyinde kalıtsal antijenlerin bulunup bulunmamasına göre yapılan bir sınıflandırmadır. Antijenler, bağışıklık sisteminde tepki oluşturan ve belirli antikorlarla etkileşime giren yabancı maddelerdir.
1900 yılında Avusturyalı doktor Karl Landsteiner, insan kanını dört gruba ayırmanın temelini buldu. Kırmızı kan hücrelerinin A ve B adını verdiği iki farklı antijen taşıyabildiğini keşfetti.
Her insanın iki ABO kan grubu aleli vardır. Çünkü bir aleli biyolojik annemizden, diğerini biyolojik babamızdan alırız. A ve B antijenlerinin varlığı ya da yokluğu dört olası kan grubunu oluşturur: A, B, AB ve O.
A kan grubuna sahip bir kişinin kırmızı kan hücrelerinde yalnızca A antijeni , B kan grubunda yalnızca B antijeni bulunur. AB kan grubunda hem A hem B antijeni vardır. O kan grubunda ise bu antijenlerin hiçbiri olmaz.
Kırmızı kan hücrelerinde Rh faktörü adı verilen başka bir antijen daha vardır. Bu antijen, adını keşif deneylerinde kullanılan Rhesus maymunlarından alır. Rh antijeni bulunan kişiler Rh pozitif, Rh antijeni bulunmayan kişilere ise Rh negatif denir. Kan bankaları bu yüzden insanları ABO ve Rh faktörlerine göre AB negatif ya da O pozitif gibi gruplara ayırır.
Kan Gruplarını Bilmek Neden Önemlidir?
Bir kişi kan nakli aldığında, vücudu verilen kanı “yabancı” ya da “tanıdık” olarak algılar. O kan grubuna sahip bir kişi diğer kan gruplarını reddeder. Çünkü vücudu A ve B antijenlerini tanımaz. Bu durum bağışıklık tepkisini başlatır. Antikorlar yeni gelen kana saldırır, kırmızı kan hücrelerini yok eder ya da kanın pıhtılaşmasına yol açar.
A ya da B kan grubuna sahip bir kişi kana ihtiyaç duyduğunda, kendi kan grubundan ya da O grubundan kan alır. AB kan grubuna sahip kişiler ise dört kan grubundan da kan alabilir. Bu yüzden uzmanlar AB kan grubunu “evrensel alıcı” olarak adlandırır.
Kan grubu dağılımı etnik kökene göre değişir. Toplumun yaklaşık yüzde 45’i O, yüzde 35’i A, yüzde 15’i B ve yüzde 5’i AB kan grubunu taşır.
O kan grubu “evrensel verici” özelliği taşır. Çünkü ABO sistemi içinde yalnızca O grubu, diğer tüm kan gruplarındaki hastalara kan verebilir. Bu nedenle kan bankaları özellikle O grubu bağışçılara ihtiyaç duyar. Hastanelerin talep ettiği kanın yaklaşık yarısını da O grubu oluşturur.
Rh negatif kan, Rh kan grubu sistemi içinde O grubuna benzer bir işlev görür. Rh pozitif ve Rh negatif kişiler Rh negatif kanı güvenle alır. Buna karşılık doktorlar Rh negatif bir kişiye Rh pozitif kan vermeyi güvenli bulmaz.
Altın Kan Neden En Nadir Bulunan Kan Grubudur?
Kan nakilleri modern tıbbı dönüştürdü. Ancak herkes bu önemli işlemden aynı ölçüde yararlanamaz. Nadir kan gruplarına sahip kişiler, kendi kanlarıyla uyumlu bağış kanı bulmakta zorlanır.
En nadir kan gruplarından biri, dünyada yalnız 50 kişide bulunan, Rh null kan grubudur. Bu kişiler kan nakli gerektiren bir kaza geçirirse, uygun kan bulma şansları oldukça düşüktür. Fakat bu kan grubu, nadirliğine rağmen başka nedenlerle de çok değerlidir. Bu nedenle, tıp ve araştırma dünyasında, “altın kan” olarak adlandırılır.
Rh-null kan grubunun nadir olmasının en önemli nedeni, bu durumun oluşabilmesi için hem anne hem de babadan mutasyona uğramış spesifik genlerin miras alınması gerektiğidir. Bu, doğal olarak çok düşük bir ihtimaldir.
Rh sisteminde 50’den fazla antijen vardır. İnsanlar “Rh negatif” ifadesini kullandığında genellikle Rh(D) antijenini kasteder. Ancak bu kişilerin kırmızı kan hücreleri başka Rh proteinleri de taşır. Üstelik dünya genelinde Rh antijenleri büyük çeşitlilik gösterir. Bu durum, gerçek anlamda uyumlu donör bulmayı zorlaştırır.
Ancak Rh-null kana sahip kişilerde bu 50 Rh antijeninin hiçbiri yoktur. Bu kişiler başka hiçbir kan grubundan güvenli biçimde kan alamaz. Buna karşılık Rh-null kanı, çok sayıdaki Rh kan grubuyla uyum gösterir. Bilim insanlarının dünya genelinde bu “altın kanı” taklit etmeye çalışmasının temel nedeni de budur.
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- What Is the Golden Blood Type? Yayınlanma tarihi: 19 Ağustos 2024. Kaynak site: Medicine Bağlantı: What Is the Golden Blood Type?
- Shahverdi E, Moghaddam M, Abolghasemi H. First Report of Known Rare Rhnull Phenotype Individuals in Iran. Int J Hematol Oncol Stem Cell Res. 2018 Jul 1;12(3):181-184. PMID: 30595819; PMCID: PMC6305262.
- Golden blood: The rarest blood type in the world. Yayınlanma tarihi: 17 Ocak 2022; Bağlantı: Golden blood: The rarest blood type in the world/
Matematiksel
Evrensel kan verici veya evrensel kan alici diye grup yoktur. Her grup kendi grubundan kan alır. Bunu Kızılay.org.tr adresine girerek doğrulayabilirsiniz veya başka kaynaklardan. Nadir ve acil durumlarda diğer gruplarla kan alış verişi yapılabilir.