DOĞA BİLİMLERİ

Doğayı Gözlemleyerek Hava Durumu Tahmini Yapmak Mümkün mü?

Muhtemelen her sabah yaptığınız ilk şeylerden biri, havanın nasıl olduğunu görmek için pencereden dışarı bakmaktır. Günün hava durumunu tahminini bilmek giyimden yapacağımız işlere kadar pek çok karar noktasında günümüzü etkiler. Ancak bazen hava bizi şaşırtır ve çok hızlı bir değişim gösterir. Bir gün önce şort ile dolaşıyorken ertesi gün palto giymek zorunda kalabilirsiniz. Yani hava durumu tahmini her zaman tutmaz.

Hava olayları atmosferin geçici koşullarını, yani Dünya’yı çevreleyen hava tabakasında yaşanan değişimleri ifade eder. Genel yanılgı hava durumunu yaşadığımız bölge ile bağlantılı düşünmemizdir. Ancak gerçek daha farklıdır. Suya bir taş attığınızda oluşan dalgalanmalar sadece taşın atıldığı yeri değil ötesini de etkiler. Aynı şey hava olayları için de geçerlidir. Bölgenizdeki hava durumu eninde sonunda yüzlerce veya binlerce kilometre uzaktaki hava durumunu etkileyecektir. Bunun tersi de elbette sizin için geçerli olacaktır.

Hava Durumu Tahmini Nasıl Yapılır?

Bir buçuk yüzyıl önce hava tahminine ilişkin fikirler folklordan farksız sayılırdı. Bu durumu değiştirip modern hava durumu tahminini bize kazandıran kişi, İngiliz deniz subayı ve bilim insanı Kaptan Robert FitzRoy oldu. FitzRoy daha çok Charles Darwin’i yolculuğa çıkaran gemi Beagle’ın kaptanı olarak tanınsa da hava durumu tahmininin anahtarının geniş bir alanda belirlenmiş zamanlarda yapılan hava basıncı, sıcaklık, rüzgar hızı ve yönüne ilişkin sistematik gözlemler olduğunu anlamıştı. Ayrıca hava örüntülerinin tekrarlandığını fark etmiş ve gelecekte hava örüntülerinin geçmişteki değerlere bakılarak tahmin edilebileceğini öne sürmüştü.

Kaptan Robert FitzRoy

Günümüzde hava durumunu tahmin etmenin pek çok yolu var. Bunların içinde en az güvenilir olanı belli bir bölgenin belli zamandaki ortalamalarına bakılarak yapılan tahmin. Bu tip bir tahmin havada daha az değişiklik olduğu için tropik bölgelerde iyi sonuç verir. Diğer bölgelerde ise fazla işe yaramaz. Hava durumu tahmini için en iyi strateji, işin içine matematik karıştırıp bilgisayarları kullanmaktır.

Sonuçta atmosfer, akışkanlar dinamiği yasalarına göre çalışır. Atmosferin mevcut durumunu ölçebiliyorsanız, nasıl gelişeceğini gösteren bir simülasyon çalıştırabilirsiniz. Bu simülasyonlar, önümüzdeki birkaç gün için bize oldukça iyi tahminler verecektir. Ancak bu tip bir tahmin kısa vadeli hava durumu tahmini için işe yarayacaktır. Orta vadeli bir tahmin yapabilmek için bir simülasyonda her zaman doğru cevabı vermeyecektir.

Hava Durumunu Tahmin Etmek Neden Zordur?

Tahminleri atmosferin durumu hakkında daha fazla bilgi toplayarak, hava durumu balonlarından, hava istasyonlarından gelen beslemeleri kullanarak iyileştirebiliriz. Ayrıca simülasyonları daha yüksek çözünürlükte çalıştırabilir ve daha kesin tahminlerde bulunabiliriz. Ancak tahmini birkaç hafta aralığına genişletmeye çalıştığımızda bir sorunla karşılaşırız. 1961’de bilgisayar hava durumu tahmini üzerinde çalışan Edward Lorenz, aralarında çok küçük bir fark olan bir simülasyonun iki versiyonunu çalıştırdı.

Sonuç tahmin sonuçları şaşırtıcıydı çünkü tamamen farklı çıkmıştı. Başlangıçta fark edilmeyecek kadar küçük olan bir fark, kademeli olarak sistem içinde büyümüştü. Sonuçta bu küçük farktan dolayı da iki simülasyon sonuçları birbirine hiç benzemiyordu. Bir çok kişinin bildiği bu hikaye Kelebek Etkisi ve Kaos Teorisi kavramlarının doğuşuydu. Hava kaotik bir sistem olduğu için, orta vadeli tahmin yani 15 gün sonra havanın nasıl olacağının tahmin edilmesi kolay değildir.

Uzun vadeli hava tahmini ise onlarca yıldan yüzyıllara uzanan bir aralığı kapsar ve iklim dediğimiz şeyi ortaya koyar. Mükemmel iklim tahminleri yapmak asla mümkün değildir çünkü altta yatan kaos her zaman sisteme etki edecektir. Ancak işlerin ortalama olarak nasıl değişeceğini yine de uzun vadeli tahminle ile dile getirebiliriz.

Gökyüzüne Bakarak Hava Durumunu Tahmin Edebilir miyiz?

Sahip olduğumuz teknolojilerin öncesinde hava durumunu tahmin etmek için doğayı izliyorduk. Hatta günümüzde bile doğa gözlemiyle tahmin yapıp, hava tahmin raporlarının yanıldığı durumlarda, onlardan çok daha doğru çıkarımlara ulaşabilen insanlar mevcut. Doğa gözlemiyle hava tahmini yapmak için sadece Güneş’i izlemeniz bile yeterlidir. Denizcilere tanıdık gelen bir atasözü “Sabahın kızıllığı akşamı kış ederakşamın kızıllığı sabahı güz eder” biçimindedir. Bu sözün doğruluk payı vardır.

Ilıman bölgelerde, hava sistemleri genellikle batıdan doğuya doğru yavaş biçimde hareket eder. Eğer günbatımında batıya doğru baktığınızda kırmızı bir gökyüzü görüyorsanız, orada kuru bir hava ve yüksek basınç sistemi mevcuttur. Yüksek basıncın görüldüğü yerlerde hava genellikle yağış olmaz. Bu, ertesi sabah yüksek ihtimalle güneşli bir güne uyanacağınız anlamına gelir.

Eğer ki gün doğumunda doğuda kırmızı bir gökyüzü görüyorsanız da, kuru havanın sizden uzaklaştığını anlarsınız. Bu durumda arkasından gelen bir alçak basınç alanı olacaktır. Bu durumda yağış muhtemeldir. Ancak hatırlatalım. Bu söz, hakim rüzgarların doğudan batıya hareket etme eğiliminde olduğu tropik bölgelerde işe yaramaz. Öte yandan, tropik bölgelerdeki hava çok daha kararlıdır. Bu nedenle bu tür bir pratik kurala daha az ihtiyaç vardır.

Hava Durumu Tahminini Ağaçlara da Bakarak Yapmak Mümkündür

Ağaçları izleyip bir tahmin yapabilmek için öncelikle bazı bilgileri öğrenmemiz gerek. Bu bilgiler ağaçların döngüleri ile ilgilidir. Örneğin ilkbahardan önce dişbudak ve meşe ağaçlarını izleyenler, eğer meşeler dişbudaklardan önce canlanmaya başlamışsa o yazın kurak geçebileceğini tahmin eder. Bunun nedeni, meşe yapraklarının gelişimi hava sıcaklığının artmasına bağlıyken, dişbudakların yapraklarını yeşertmek için günlerin uzamasını beklemesidir. Hiç şaşmayan bir işaret arıyorsanız çam ağaçlarına bakın. Bu ağaçlar nemli havalarda kozalaklarını kapatırlar. Bu da yağmurun yaklaştığının habercisidir.

Ayrıca mevsim uygunsa papatyalar da size hava durumu hakkında fikir verebilir. Yağmur yoldaysa, papatya yaprakları tek bir damlanın bile içeri girmesine izin vermemek için kapanır ve hatta başlarını aşağı eğer. Ancak hava güzel olduğunda, açık kalırlar. Bu tepki mekanizması sadece gündüzleri çalışır. Çünkü papatyalar diğer birçok çiçek gibi akşamları kendilerini kapatır. Kısacası, en kapsamlı ölçümler yanılabilir ama doğa yanılmaz. Özellikle de hava tahmini söz konusu olduğunda dillerini öğrenirseniz doğru cevaplara erişebilirsiniz.

Kaynak:

Matematiksel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu