Kadınların matematik yeteneğinden yoksun olduğuna dair modası geçmiş cinsiyet stereotipi, 2014 yılında Maryam Mirzakhani‘nin matematiğin en prestijli ödülü Fields Madalyasını alan ilk kadın olmasıyla büyük bir darbe almıştı. Aynı derecede önemli bir darbe ise 300 yıl önce Maria Gaetana Agnesi tarafından vuruldu.
Günümüzde ondan geriye, Agnesi cadısı adı verilen, aşağıdaki görselde gördüğünüz basit bir eğri kaldı. Bu eğri, Maria Agnesi’nin 1748’de kaleme aldığı Analytical Institutions adlı kitabında ilk olarak tanımlanmıştır.
Kısaca Maria Agnesi Kimdir?
Maria Gaetana Agnesi, 16 Mayıs 1718’de İtalya’nın Milano kentinde doğdu. Küçük yaşta olağanüstü yetenekleriyle dikkat çekti. Agnesi, henüz 11 yaşına geldiğinde Fransızca, Latince, Yunanca, Almanca, İspanyolca ve İbranice konuşuyordu. Ancak Agnesi’nin en büyük ilgisi matematikti.
Babası, Bologna Üniversitesi’nde matematik profesörüydü. Maria, onun 21 çocuğunun en büyüğüydü. Babası, Maria’nın olağanüstü yeteneğini erken fark etti. Bu yetenekten en iyi şekilde yararlanmak amacıyla Pavia Üniversitesi Matematik Profesörü Don Ramiro Rampinelli’yi ona özel öğretmen olarak tuttu.
Kısa süre içinde entelektüeller, Maria’nın matematik ve felsefe konularındaki konuşmalarını dinlemek için Agnesi ailesinin salon toplantılarına katılmaya başladı. Ancak Maria’nın babası, eşinin ölümünden sonra bu gösterilere son verdi. Çünkü kalabalık evin sorumluluğu en büyük kızı Maria’nın üzerine kalmıştı.
Olağanüstü yeteneklerine rağmen Maria’nın tek arzusu bir manastıra girmekti. Ancak babası buna izin vermedi. Bu nedenle, sonraki yirmi yılını küçük erkek kardeşlerinin eğitimine ve kendi matematik çalışmalarına adadı.
Maria, 17 yaşındayken Marquis de L’Hôpital’in konik kesitler analizine dair özel çevrelerde dolaşıma giren bir yorum yazdı. 1738’de ise felsefe, mantık, mekanik, esneklik, gök mekaniği ve Newton’ın evrensel kütleçekim kuramı üzerine 190 denemeden oluşan derlemesini yayımladı. Propositiones Philosophicae adlı bu eserde kadınların eğitimi için de güçlü bir savunu yer alıyordu.
Agnesi, en önemli matematik çalışmasını henüz yirmili yaşlarındayken tamamladı. Küçük erkek kardeşleri için İtalyanca bir ders kitabı olarak kaleme aldığı Analytical Institutions, yeni matematiğin açık ve özlü bir senteziydi. İlk cilt sonlu niceliklerin analizini, yani cebir ve geometriyi ele alıyordu. İkinci cilt ise Leibniz ve Newton tarafından birbirinden bağımsız olarak geliştirilen diferansiyel ve integral hesabı kapsıyordu.
Agnesi, eserine çok sayıda örnek ve problem ekledi. Ayrıca özgün yöntemlere ve genellemelere de yer verdi. Bu kitap, türünün ilk sistematik çalışmalarından biri oldu ve birçok dile çevrildi.
Maria Agnesi Kendi Doğrularına Göre Yaşadı
Maria Agnesi, 1748’de Maria Agnesi, üniversitede babasının derslerini devraldı. İki yıl sonra Papa, onu babasının Matematik ve Doğa Felsefesi kürsüsüne atadı.
1752’de babasının ölümü, Maria Gaetana Agnesi’nin hayatında büyük bir kırılma yarattı. Babasının üç evliliğinden olan 21 çocuğun 13’ü hâlâ aile evinde yaşıyordu. Agnesi, kardeşlerinin bakımını ve eğitimini üstlendi.
Bu dönemden sonra matematikle bağını neredeyse tamamen kopardı. Kendisine yöneltilen bilimsel sorulara yanıt vermedi, bilimsel kitaplığını dağıttı. Artık yalnızca dini kitaplar okuyor ve kendi dini metinlerini yazıyordu.
1762’de Fransız matematikçi Lagrange’ın heyecan uyandıran yeni bir makalesini değerlendirmesi istendiğinde, “Bu tür meseleler artık zihnimi meşgul etmiyor,” diye yanıt verdi. Yaşamının son yıllarında neredeyse tüm servetini hayır işlerine harcadı. 1799’da büyük bir yoksulluk içinde hayatını kaybetti.
Maria Agnesi, çağdaşlarının çoğundan daha fazla tanınmış olsa da tarihsel itibarı ilginç bir olay nedeniyle farklı bir yönde şekillendi. Analytical Institutions adlı eserindeki analitik geometri bölümünde, ters sinüs eğrisi üzerine bir tartışmaya yer vermişti.
Kitapta ayrıca, ilk kez 1703’te Pierre de Fermat ve Guido Grandi gibi etkili matematikçiler tarafından incelenen bir eğriye de yer verildi. Ancak Agnesi’nin eserinde bu eğrinin cadılarla hiçbir ilgisi yoktu.
Ancak hatalı bir İngilizce çeviri sonucunda bu eğri “Agnesi’nin Cadısı” adıyla tanındı. Böylece Maria Agnesi, matematik tarihinde beklenmedik biçimde bu adlandırmayla ölümsüzleşti. Yaklaşık 250 yıl sonra bile bu eğri, matematik ders kitaplarında, modelleme çalışmalarında ve istatistik alanında kullanılmaya devam ediyor.
Kaynaklar ve ileri okumalar için:
- The 18th-Century Lady Mathematician Who Loved Calculus and God. Yayınlanma tarihi: 16 Mayıs 2018; Bağlantı: The 18th-Century Lady Mathematician Who Loved Calculus and God./
- Alic, Margaret. Hypatia’s Heritage: A History of Women in Science from Antiquity Through the Nineteenth Century. Boston: Beacon Press, 1986, 136—139.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
