İlginç Sorular ve Bulmacalar

Zaman Bir Anlığına Durduğunda: Durmuş Saat İllüzyonu

Bazen zaman çok hızlı akıp geçer bazen de durmuş gibi gözükür. Belki de bu durumu siz de fark etmiş olabilirsiniz. Yoğun bir günde duvarda ya da kolunuzda bulunan analog saate hızlıca göz attığınızda, saatin saniye kolu kısa bir anlığına yerinde çakılı gibi gözükür. Bu kısa duraklamadan hemen sonra saat normal biçimde davranmaya devam eder. Aslında bu normal bir deneyimdir ve tanımlanmış bir adı da vardır. Stopped-clock illusion yani Durmuş Saat İllüzyonu. Genel olarak bu durum chronostasis (Kronostasis: Yunancada chrónos, “zaman” ve stásis, “durması, asılı kalması” kelimelerinden gelmektedir) olarak tanımlanır. Bu ve benzer yanılsamalar zaman algısı kadar temel bir deneyimin bile beyinlerimiz tarafından inşa edildiğini ve bunun daha çok deneyimlerimizden şekillendiğini ortaya koyuyor.

Durmuş Saat İllüzyonu Nasıl Gerçekleşir?

Gözlerimizi bir noktadan diğerine hareket ettirmek hızlı ve otomatiktir. Ancak gözlerinizi hızla hareket ettirdiğinizde görsel deneyimde anlık bir boşluk oluşur. Kollarınızı uzatıp, gözlerinizi iki işaret parmağınızın arasında hareket ettirerek bunu hissedebilirsiniz. Gözlerinizi soldan sağa doğru kaydırdığınızda, neredeyse algılanamayacak kadar kısa bir an görüntü boşluğu deneyimleyebilirsiniz. Gözlerimizi hareket ettirdiğimizde retinamızda her şey konum değiştirir. Biz hareket ettikçe görsel korteksimiz de etrafımızdakilerin etkileşimli bir haritasını oluşturur ve günceller. Beyin de altüst olmamak için bu haritayı kullanarak, ne göreceğimizi önceden tahmin eder.

İskoçya’daki Aberdeen Üniversitesinden sinirbilimci Amelia Hunt, durmuş saat illüzyonu olarak bilinen bu durumun, beynimizin göreceğimiz şeyi, bizim gerçekten görmemizden önce tahmin etmesinden kaynaklandığını söylüyor. O yüzden, saate baktığınızda beyniniz saatin neye benzeyeceğini önceden tahmin ediyor. Bakışınız saate ulaştığında, gerçek zamanın bir adım önünde oluyorsunuz. Teori, beynimizin, duyularımız aracılığı ile dünya hakkında kesintisiz bir hikaye inşa etmeye çalışmasıdır. Hızlı göz hareketleri, bilgilerde bir kırılma yaratır. Beyin ise ne olması gerektiğini tahmin ederek bu boşluğu doldurur. 2009’da yaptıkları bir araştırmada Hunt’ın ekibi, saate bakanların zamanı, saatin gösterdiğinden ortalama 39 milisaniye önce okuduğunu ortaya çıkarmış. Bu yüzden de kısacık bir süre için saat durmuş gibi görünüyor. Bu zaman sizin için çok kısa gelebilir evet öyledir. Uyanık olduğumuz tüm zaman dilimi boyunca yani gözlerimizi oynattığımız her an bu hareketi gerçekleştirdiğimizi unutmayın. Bu nedenle bu küçük anların toplamı bir gün içinde 40 dakika kadar yapacaktır. Yani bir günde yerde uyanık olduğumuz zamanın her 40 dakikası aslında kayıptır.

Bu Yanılsama Sadece Göz Hareketi İle Oluşmaz

Önemli görünen tek şey dikkatinizi kaydırmanız. Bu durum işitme ile ilgili durumlarda da karşımıza çıkabilir. Cep telefonunuzu bir kulağınıza tuttuğunuzu ve telefonun çalmasını dinlediğinizi hayal edin. Şimdi aynı şeyi diğer kulağınızla yapın. Bunu birkaç kez yaparsanız, kulaklarınızı değiştirdikten hemen sonra bir sonraki zil sesinden önceki duraklamanın alışılmadık derecede uzun geldiğini fark edeceksiniz. Bu da aynı etkiden kaynaklanmaktadır. Ancak bu kez beyin görme boşluğundan ziyade işitmedeki bir boşluğu maskelemektedir. Kısacası söz konusu olan beynimiz olduğunda her saniye aynı geçmiyor. Gerçekte olan her şeyi gördüğümüzü sanıyoruz, ancak beynimiz bazılarını bizim için icat etmekle meşgul oluyor.

Kaynaklar:

Matematiksel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.