BEYİN JİMNASTİĞİ

Zaman Bir Anlığına Durduğunda: Durmuş Saat İllüzyonu

Bazen zaman çok hızlı akıp geçer bazen de durmuş gibi gözükür. Belki de bu durumu siz de fark etmiş olabilirsiniz. Yoğun bir günde duvarda ya da kolunuzda bulunan analog saate hızlıca göz attığınızda, saatin saniye kolu kısa bir anlığına yerinde çakılı gibi gözükür. Bu kısa duraklamadan hemen sonra saat normal biçimde davranmaya devam eder.

Aslında bu normal bir deneyimdir ve tanımlanmış bir adı da vardır: Stopped-clock illusion yani Durmuş Saat İllüzyonu…

Durmuş Saat İllüzyonu Nasıl Gerçekleşir?

Gözlerimizi bir noktadan diğerine hareket ettirmek hızlı ve otomatiktir. Ancak gözlerinizi hızla hareket ettirdiğinizde görsel deneyimde anlık bir boşluk oluşur. Kollarınızı uzatıp, gözlerinizi iki işaret parmağınızın arasında hareket ettirerek bunu hissedebilirsiniz. Gözlerinizi soldan sağa doğru kaydırdığınızda, neredeyse algılanamayacak kadar kısa bir an görüntü boşluğu deneyimleyebilirsiniz.

Gözlerimizi hareket ettirdiğimizde retinamızda her şey konum değiştirir. Biz hareket ettikçe görsel korteksimiz de etrafımızdakilerin etkileşimli bir haritasını oluşturur ve günceller. Beyin de altüst olmamak için bu haritayı kullanarak, ne göreceğimizi önceden tahmin eder.

İskoçya’daki Aberdeen Üniversitesinden sinirbilimci Amelia Hunt, durmuş saat illüzyonu olarak bilinen bu durumun, beynimizin göreceğimiz şeyi, bizim gerçekten görmemizden önce tahmin etmesinden kaynaklandığını söylüyor.

O yüzden, saate baktığınızda beyniniz saatin neye benzeyeceğini önceden tahmin ediyor. Bakışınız saate ulaştığında, gerçek zamanın bir adım önünde oluyorsunuz.

Teori, beynimizin, duyularımız aracılığı ile dünya hakkında kesintisiz bir hikaye inşa etmeye çalışmasıdır. Hızlı göz hareketleri, bilgilerde bir kırılma yaratır. Beyin ise ne olması gerektiğini tahmin ederek bu boşluğu doldurur.

2009’da yaptıkları bir araştırmada Hunt’ın ekibi, saate bakanların zamanı, saatin gösterdiğinden ortalama 39 milisaniye önce okuduğunu ortaya çıkarmış. Bu yüzden de kısacık bir süre için saat durmuş gibi görünüyor

Durmuş saat illüzyonunu oluşturan şey bir göz hareketi olmak zorunda değil, önemli görünen tek şey dikkatinizi kaydırmanız. Bu durum işitme ile ilgili durumlarda da karşımıza çıkabilir.

Genel olarak bu durumlar chronostasis ( Kronostasis: Yunancada chrónos, “zaman” ve stásis, “durması, asılı kalması” kelimelerinden gelmektedir) olarak tanımlanıyor. Bu ve benzer yanılsamalar zaman algısı kadar temel bir deneyimin bile beyinlerimiz tarafından inşa edildiğini ve bunun daha çok deneyimlerimizden şekillendiğini ortaya koyuyor.

Kısacası söz konusu olan beynimiz olduğunda her saniye aynı geçmiyor…

Konu hakkında detaylı okuma için: Vision: When The Clock Appears to Stop; https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960982202007078

Kaynaklar:

Why Time Seems to Stop When You Look at the Clock; https://lifehacker.com/why-time-seems-to-stop-when-you-look-at-the-clock-1818526994

The mystery of the stopped clock illusion; https://www.bbc.com/future/article/20120827-how-to-make-time-stand-still

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim… Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere... Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu