Biyoloji ve Coğrafya

Amerika’yı Gösteren Piri Reis Haritası İle İlgili İddialar Nelerdir?

Piri Reis haritası 1929’da İstanbul’daki Topkapı Sarayı’nda çalışan tarih­çiler tarafından bulunduğu günden beri bir çok araştırmanın ve tartışmanın odak noktası oldu. Bu harita, Kristof Kolomb’un Yeni Dünya’ya ulaşmasından sadece 21 yıl sonra yapılmıştı.

Ancak kim tarihçiler bu haritada Antarktika kıtasının da var olabileceğini ileri sürdü. Oysa ki bu harita çizildiği zaman Antarktika henüz keşfedilmemişti. İşte o zamandan itibaren konu ile ilgili tartışmalar başladı.

Günümüzde Topkapı Sarayı Kütüp­hanesinde bulunan, 1513 yılından kalma bu harita, Osmanlı Donanması Amirali Piri Reis tarafından cey­lan derisi üzerine çizilmişti. Üzerinde “kerte hattı” ola­rak bilinen, ortaçağın sonlarında denizcilerin haritala­rında sık rastlanan çapraz çizgiler ağı vardı. İncelemelerden sonra, ilk çizildiğinde tüm dünyayı gösteren bir harita olduğu, ancak sonra parçalara ayrıldığı anlaşıldı.

Piri Reis Haritası
Piri Reis’in ikinci Dünya Haritası

Amerika’yı gösteren bu kadar eski bir harita el­bette tarihi açıdan çok önemlidir. Ancak ikincisi daha çok tartışmaya neden olacaktı. 1528’de Piri Reis, yaklaşık altıda biri hayatta kalan ikinci bir dünya haritası yaptı. 

Tarihçiler haritanın zenginliği karşısında hayrete düştüler ve ilk dünya haritasının yalnızca bir parçasının bulunmasına üzüldüler. Diğer parçalar için yapılan aramalar sonuçsuz kaldı. Ancak kimi çevrelerde haritanın önemi zaman içinde başka bir tartışma konusu olacaktı.

Kitab-ı Bahriye’den bir 16. yüzyıl sonu Avrupa haritası kopyası. Kendisinin en ünlü haritası olan 1513 Dünya Haritası ve Navigasyon Kitabı, erken dönem denizcilik navigasyon tekniklerinin en çok çalışılan parçaları arasında yer almaktadır.

Piri Reis Haritası İle İlgili Ortaya Atılan İddialar Nelerdi?

New Hampshire Üniversitesi’nden tarihçi ve coğrafyacı Charles Hapgood, 1966’da yayınlanan kitabında, haritanın en aşağı kısmında bulunan kara parçasının Antarktika olabileceğini ileri sürdü. Ancak hemen kıta 1733 yılına kadar keşfedilmemişti

Üstelik iddialarına göre bu çizim Antarktika bölgesini buzulsuz halini göstermekteydi. Bu da haritanın aslında çok daha eski zamanlarda çizildiğinin bir kanıtıydı. Hapgood bu durumu, bir kutuptan diğerine seyahat eden ve dünya­nın bütün yüzeyinin haritasını çıkaran tarih öncesi de­nizci toplumların varlığıyla açıklayacaktı.

Piri Reis Haritası
Charles Hapgood, Piri Reis’in Antarktika’yı buzlar altında göstermiş olduğu yönündeki kuramını kanıt­lamak için 1940’larda ve 1950’lerde Antarktika’da ya­pılan araştırmalardan elde edilen verileri kullanacaktı.

Hapgood’a göre, Piri Reis’in haritası aslında bu eski toplumun çizdiği haritalardan kopyalanmıştı. Sonrasında işin içine elbette yazar Erich von Daniken katılacaktı. Ona göre orijinal haritayı dünyanın dışından gelen bir medeniyet çizmiş­ti.

Sonrasında 1995 tarihli Tanrıların Parmak İzleri adlı kitabında Graham Hancock önceden kim olduğu bilinmeyen, çok gelişmiş bir eskiçağ medeniyetinin tarih öncesi döne­min ilk zamanlarında var olduğunu iddia edecekti. Söylemine göre bu medeniyet gökbilimi, mimari, denizcilik ve matematik alanındaki muhteşem bilgi birikimini çeşitli eskiçağ medeniyetlerine aktarmıştı.

Güney Amerika vs Antarktika

Piri Reis Haritası
Amerika’yı gösteren en eski ayrıntılı harita, Türk amiral Piri Reis tarafından 1513’te çizilmiştir. Referans olarak Kristof Kolomb’un şimdi kayıp olan haritalarından birini kullanmıştır. Piri Reis’in haritası solda Brezilya’nın kıyı şeridini, sağda İspanya ve Kuzey Afrika kıyılarını gösteriyor

Hapgood’un bir zamanlar kimi çevrelerce bilimsel açıdan mantıklı bulunan tezine günümüzde büyük ölçüde şüpheyle yaklaşılmaktadır. Piri Reis harita­sında gösterilen Antarktika ile kıtanın buzul altı yü­zeyinin günümüze daha yakın bir topoğrafık haritası karşılaştırıldığında kıyı şeritleri arasında hiçbir ben­zerlik görülmemektedir. Bu nedenle haritanın Güney Amerika kıyı şeridinin bir temsili olduğu düşünülmektedir.

Dahası, jeolojik kanıt­lar Antarktika’nın buzlarla kaplanmadan önceki son döneminin bundan 14 milyon önce olduğunu göster­mektedir. Aslında haritanın tarih öncesi döneme ait olmadığına dair en güçlü kanıt, Piri Reis’in haritanın üze­rine yazdığı notlardır.

16. yüzyılın başlarında Pi­ri Reis’in haritası çizildiğinde Portekizliler Atlantik aşı­rı yolculuklar yapmışlardı. Antarktika olduğu öne sürülen kara parçasına ilişkin bölüm, buranın Portekizli kaşifler tarafından bulunduğundan bah­seder.

Piri Reis Haritası
Pîrî Reis, Osmanlı Türk’ü denizci ve kartograf. Asıl adı Muhyiddin Pîrî Bey’dir. Künyesi Ahmed ibn-i el-Hac Mehmed El Karamanî’dir. Kitab-ı Bahriye adlı denizcilik kitabıyla tanınmıştır. Piri Reis haritayı çizmek için,kişisel seyahat deneyimine güvenmemişti. Bu dünya haritasını çizerken 20 farklı haritadan faydalandığı düşünülmektedir.

Piri Reis’in haritayı çizerken kullandığı kaynaklar arasında Yu­nan gökbilimci ve coğrafyacı Ptolemy’nin (MS 2. yüzyıl) eserlerinin, Portekizlilerin çeşitli haritalarının bulunduğu tahmin edilmektedir. Aslında haritanın birçok özelliği Piri Re­is’in haritasını çizerken Kristof Kolomb’un haritaların­dan yararlandığını göstermektedir.

Piri Reis’in Haritası Ne Kadar Doğru?

Piri Reis Haritası
Türk amiral Piri Reis’in 16. yüzyıldan kalma Kitab-i-bahriyye kitabından bir harita Kıbrıs’ı gösteriyor.

Haritada, Avrupa ve Afrika ayrıntıyla gösterilmiştir. Haritanın güney kısmında, küçük bir Güney Amerika karşımıza çıkar. Diğer taraftan Kuzey Amerika kısmında da bir çok hata bulunmaktadır. Ancak Gregory C. McIntosh 2000 yılında yayınlanan kitabında, konuya farklı yaklaşır.

Kimi çevrelerin Antark­tika zannettikleri çizimin Büyük Güney Kıta­sı olduğunu belirtir. (O zamanlardaki yaygın inanca gö­re kuzey yarımküredeki kara parçalarının dengelenmesi için güney yarımkürede bir kıtanın bulunması gerekiyordu. )

Mclntosh kitabında ayrıca, Piri Reis’in haritasında 25 derecenin güneyinde çizilmiş tüm kıyıların ek­sik ya da yanlış yerde olduğunu yazar. Piri Reis’in haritasındaki Güney Amerika’nın çok gö­ze çarpan anormal bir özelliği And Dağları olarak çizilmiş bölümdür.

Nicolay de Caveri tarafından çizilen harita

Ancak Piri Reis haritası, Güney Amerika’nın iç kısımla­rında bir dağ sırası gösteren tek harita değildir. 1502- 1504 yılları arasında Nicolay de Caveri’nin haritası Güney Amerika’nın doğu kıyısını üzeri ormanlık bir dağ sırasıyla göstermektedir. Bunun as­lında bu kıtanın doğu kıyısındaki dağlar olduğu, ancak yanlış yerde ve yanlış ölçekle çizildiği düşünülmektedir.

Sonuç Olarak;

Günümüzde birçok kişi Piri Reis haritası­nın, ortalama bir 16. yüzyıl haritasından beklenenden daha doğru olmadığını düşünmektedir. Ancak Piri Reis haritası ortaçağa ait, etkileyici güzellikte ve tarihi açı­dan önemli bir belge olduğu için başlı başına değerlidir.

Bu harita Piri Reis’in haritacılıktaki hünerlerinin bir göstergesidir. Aynı zamanda Kolomb’un ilk iki seferinde çizdiği haritaların da günümüze kalan tek temsilcisidir. Yazının devamında göz atmak isterseniz: Gördüğünüz Tüm Dünya Haritaları Neden Hatalıdır?


Kaynaklar ve ileri okumalar


Size Bir Mesajımız Var!

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak veya Patreon üzerinden ufak bir bağış yaparak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu