DOĞA BİLİMLERİ

Gördüğünüz Tüm Dünya Haritaları Neden Hatalıdır?

Herhangi bir okulda sınıfa girdiğinizde, çoğunlukla duvara asılı, dikdörtgen bir dünya haritası göreceksiniz. Nesiller boyu çocuklar, bu haritaya bakarak Dünya’nın neye benzediğini öğrendiler. Fakat bu düz harita gerçekten gezegenimizin neye benzediğini yansıtıyor mu? Gerçek dünya haritası aslında bu gördüğünüzden çok farklıdır.

Haritalar, günlük yaşamımızda son derece önemli araçlardır. Ancak bir sorun var ki aslında kullandığımız tüm haritalar yanlıştır. Maalesef Google Haritalar da bu kuralın bir istisnası değildir. Dünya’nın ayrıntılı ve tutarlı bir projeksiyonunu sağlamak için iyi niyetlerle tasarlanmış olsa da, düz haritalar doğru olmaktan uzaktır. Bazı alanlar gerçekte olduğundan çok daha büyük ya da çok daha küçük görünür. Ayrıca çeşitli kara kütleleri arasındaki mesafeler yanlış temsil edilmektedir.

Dünya Haritaları İle ilgili Sorun Nedir?

Düz Dünyacıların itirazlarına rağmen, dünyamız düz değil. Tam olarak söylemek gerekirse adına geoit dediğimiz kutuplardan basık ve ekvatordan şişkin şekilde bir küre görüntüsüne sahip. Bu aslında haritalamanın başlangıcından beri, haritacılar için büyük bir sorun teşkil etmiştir. Bunun nedeni elbette haritaların iki boyutlu ancak dünyamızın üç boyutlu olmasıdır.

Üç boyutlu herhangi bir şeyi de şeklini deforme etmeden iki boyuta indirgemek mümkün değildir. Harita projeksiyonu, 3 boyutlu yeryüzünün matematiksel transformasyon ile iki boyutlu düzlemde (harita düzlemi) temsil edilmesi işlemine denir. Şimdiye kadar farklı amaçlar için çok çeşitli harita projeksiyonları geliştirilmiştir. Her biri de farklı parametreler kullanır. Dünya haritalarında en çok kullanılan projeksiyonlardan biri, geçmişi 16. yüzyıla kadar uzanan Mercator projeksiyonudur.

Mercator Projeksiyonu

Bu projeksiyon, dünya üzerinde yaşayan bir çok kişinin görmeye alışık olduğu bir harita biçimidir. Flaman coğrafyacı ve haritacı Gerardus Mercator tarafından 1569’da oluşturulan Mercator projeksiyonu, yarım bin yıl önce ortaya çıktı. Dünyada en çok kullanılan harita Mercator haritasıdır. Aslında, Google Haritalar bile Mercator haritasını kullanır.

Bu harita, rotaları düz bir çizgide çizmelerini sağladığı için yüzyıllar boyunca denizciler tarafından tercih edildi. Ancak gerçekte Afrika neredeyse 14 kat daha büyükken, Mercator projeksiyonunda Grönland ve Afrika boyut olarak benzer görünüyor. Benzer şekilde Alaska, Meksika’dan yaklaşık üç kat daha büyük olarak temsil edilirken, aslında Meksika yaklaşık 1,3 kat daha büyük.

Mercator projeksiyonuyla üretilen bir haritanın en belirgin özelliği enlem ve boylam çizgilerinin doğrusal olmasıdır. Bu yüzden kutup bölgeleri yaygın, ekvatoral bölgeler ise büzülmüş gibi görünür. Yani farklı kara parçalarının büyüklükleri orantısız bir görünüm sergiler. Bunun sonucu olarak da Kutuplara yakın ülkeler gerçekten çok daha büyük olarak çizilmektedir.

Mercator projeksiyonu ve gerçek büyüklükler

Bu da elbette kara parçalarının büyüklüklerini karşılaştırmak istediğimizde karşımıza bir sorun olarak çıkar. Örneğin Afrika ve Güney Amerika olduklarından çok küçük görünürken Grönland devasa görünür.

rusya
Haritada gözlemlenen Rusya

Görsel olarak konuşursak, Kanada ve Rusya Dünya yüzeyinin yaklaşık % 25’ini kaplıyor gibi görünür ancak gerçekte sadece % 5’i işgal ederler. Daha birçok ülkeyi karşılaştırmak için bu internet sitesini kullanabilirsiniz.

Rusya Afrika kıtasında olsaydı.

Gall-Peters Harita Projeksiyonu

Gall-Peters-Projeksiyonu

Soruna çözüm amaçlı farklı harita tasarımları yapıldı, ancak onların da başka sorunları vardı. Alternatif çalışmalardan birisi de Gall-Peters Projeksiyonu idi. Gall-Peters Projeksiyonu kullanılarak çizilmiş dünya haritalarında ülkelerin alanları gerçektekilerle neredeyse birebir örtüşür. Ancak bu yapıldığı zamanda da ülkelerin şekilleri bozulur.  Bu bozulma, Mercator haritasında olduğu gibi, en çok kutuplarda belirgindir.

Kuzey Neden Yukarıda Olmak Zorunda?

Hangi harita seçiminin daha doğru olduğunun ötesinde aslında bir dünya haritasına baktığında insanın aklına başka sorularda gelmektedir. Uzay sonsuzdur, yani evrende “Yukarı” veya “Aşağı” yoktur. O zaman kuzey neden kuzey olmak zorundadır? Örneğin Kuzey Amerika Japonya’ya Avrupa’dan daha yakın olmasına rağmen harita üzerinde bunu anlamamız mümkün değildir. Merkez boylam çizgisi olan Ana Meridyen neden Batı Avrupa’dan geçiyor? Dünyanın ekseni düşünüldüğünde yalnızca bir Ekvator olabilir, ancak ilk meridyen herhangi bir yerden çizilebilecek tamamen gelişigüzel bir çizgidir. Sorular arttırılabilir cevapları da çeşitli elbette ancak aşağıda gördüğünüz gibi bir dünya haritası da elbette mümkün.

Kuzey İle güney yer değiştirseydi. Kaynak: https://www.scienceabc.com/

Dünyanın Gerçeğe En Yakın Haritası Hangisi?

Aslında, kartograflar Mercator haritasının geçersiz, yanlış olduğunu ve dünya topraklarını temsil edecek bir harita olmadığını çoktan kabul etmişlerdi. 1940’lardan beri yeni bir projeksiyon kullanımı için çağrıda bulunuyorlardı. Sonunda ortaya Robinson harita projeksiyonu çıktı.

Ancak Robinson projeksiyonu görsel olarak Mercator’dan daha iyi sonuç verse de yine de hatalar içeriyordu. Sonunda araştırmacılar yakın zamanda bu işe el attı ve hem estetik özelliğe sahip hem de gerçekçi bir harita geliştirdi. Kara parçalarının yeryüzündeki görece büyüklüklerine sadık kalınarak yapılan bu harita, kıtaları görsel olarak dengeli bir şekilde gösteriyor. Ancak geçtiğimiz yıllarda hangi haritanın en doğru olduğu konusunda yapılan bir çalışmada, en yüksek puan alan düz harita projeksiyonu, 1921’de Alman haritacı Oswald Winkel’in önerdiği ve National Geographic Society’nin şu anda kullandığı bir harita olan Winkel Tripel’dir. Ancak nihayetinde bu haritada da sorunlar vardır. Sonuçta 3 boyutlu bir şeyi iki boyuta aktarmak imkansızdır. Mutlaka bir şeylerden fedakarlık etmeniz gerekir.

Winkel Tripel projeksiyonunun Antarktika’yı nasıl bozduğuna ve Japonya’nın Kaliforniya’dan çok uzakta olduğu yanılsamasını yarattığına dikkat edin.

Haritalar ile ilgili Yaşadığımız Sorunu Çözmek İçin Belki de Bakış Açımızı Değiştirmemiz Gerekir

Aşağıda görmüş olduğunuz iki parçalı harita 2021 yılında iki astrofizikçi tarafından geliştirildi. Görüntüsü bize daha garip gelse de şu an en doğru olarak kabul edilen dünya haritamız bu. Dünyayı bu biçimde görmenin benimsenip benimsenmeyeceği is elbette tartışmalı.

2021’de astrofizikçiler, şimdiye kadarki en doğru düz Dünya haritası olduğuna inanılan şeyi ürettiler.


Kaynaklar ve İleri Okumalar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu Yazılarımıza da Bakmanızı Öneririz

Başa dön tuşu