Günlük Hayatımızda Matematik

Tırmanış Güç ve Yetenekten Çok Matematik İşidir

Adrenalin tutkunları tarafından yapılan ve sporcuların genel olarak fiziki bir kondisyona sahip olması gereken aktiviteler bütünü ekstrem sporlar olarak adlandırılır. Ekstrem sporların en keyiflilerinde birisi de tırmanıştır. Genel kanının aksine gerekli önlemler alındığında ve bilinçli davranıldığında risk içermeyen bu spor kendi içinde kaya tırmanışı, buzul tırmanışı, dağ tırmanışı ya da kapalı alanda yapılırsa bouldering gibi isimler alır. Bu tırmanışların bazılarında tırmanışçının ağırlığı belirli ekipmanlar ile desteklenir. Bazılarında da herhangi bir emniyet noktası ya da yardımcı ip olmaz. Tırmanıcı sadece kas gücü ile tırmanışını gerçekleştirir. Bu tarz tırmanmaya da serbest tırmanış denir. Matematik, başarılı bir tırmanışta ve disiplinin çeşitli yönlerini analiz etmede önemli rol oynar. Matematikçi Skip Garibaldi’nin dediği gibi, tırmanışta çözülmesi gereken birçok bulmaca vardır ve bu sadece güç ya da yetenek ile başarılamaz.

Tırmanış ve Antropometri

Tırmanış sporu sadece fiziksel güç veya performans ile ilgili değildir. Matematik ve tırmanış zannedilenden çok daha fazla birbiri ile ilgilidir.

Spor tırmanışı esnasında vücudun dikey olarak yükseltilmesinde en önemli görev parmak ve ön kol kaslarına düşmektedir. Bu nedenle bu kasların kuvveti ve dayanıklılığı tırmanışta performansı belirleyen en önemli fiziksel özelliklerden biridir. Kuvvetin yanısıra tırmanışta performansı etkileyen bir diğer önemli faktör ise sporcunun vücut tipidir. Vücut ağırlığı, boy uzunluğu, vücut yağ oranları performans için ayrı ayrı önem taşımaktadır. Antropometri, insan vücudunun ölçülerinin matematiksel olarak incelenmesidir. Yunanca anthropo (insan) ve metrikos (ölçme) sözcüklerinden türetilmiştir. Bu araştırmalar bizlere başarılı tırmanışçıların daha kısa boylu olduğunu, düşük vücut ağırlığına ve yağ yüzdesine sahip olduklarını gösterir. Ayrıca yapılan incelemeler sonucunda bu kişilerin vücutlarının daha dar ve düz yapılı olduğu gözlemlenmiştir.

Da Vinci’nin “Vitruvian Man” adlı eserinde gösterildiği gibi, bir yetişkinin kol açıklığının boyuna oranı genellikle bire yakındır.

Ape indeksi (Türkçe’ye maymun indeksi olarak çevrilebilir) bir tırmanıcının kol açıklığının boyuna oranıdır. Yetişkinlerde, Leonardo da Vinci’nin “Vitruvius Adamı” nda gösterildiği gibi, genellikle bire yakındır. Bu indeksin birden büyük olması tırmanış için bir avantaj olarak kabul edilir.

Düşme Faktörü

Tırmanış ile matematik ilişkisi sadece yukarıda aktardığımız gibi vücut tiplerinin belirlenmesinde karşımıza çıkmaz. Her tırmanıcı özellikle deneyimsiz ise düşme riski ile karşı karşıyadır. Bunu engellemek içinde kendisini emniyete aldığı iplere güvenir. Ancak ipin de düşüşün de bazı sınırlamaları vardır. Düşme faktörü, bir düşüşün bir tırmanıcıya ne kadar zarar verebileceğini ölçer. Formüle dökülmüş biçimi aşağıda görülebilir. ( Konuyu detayları ile ele almayacağız ancak arka plandaki hesaplamaları incelemek isterseniz bu yazıya göz atabilirsiniz.)

Formülde F max düşme faktörüdür. m tırmanıcının kütlesi, k ipin esnekliği, g yerçekimi, D kullanıcının düştüğü mesafe ve L ipin serbest ucunun uzunluğunu temsil eder.

Tırmanış ve Modelleme

Tırmanma ipleri, satış ve kullanım için onaylanmadan önce istatistiksel olarak tasarlanmış bir düşme testini geçmelidir. Diğer kritik güvenlik ekipmanları da matematik kullanılarak tasarlanmıştır.

Pek çok insan dağlara tırmanmak ve matematik problemlerini çözmek arasında paralellikler kurmuştur. Gerçekten de durum budur. Tırmanış öncesinde ve esnasında matematiksel bir düşünüş başarının anahtarlarından biridir. Atılan her bir adım önceden hesaplanmalı ve ona göre hareket edilmelidir. Yani bir kaya tırmanışı aslında bir problem çözmeye benzer. Ayrıca tırmanma yüzeylerinin geometrik çeşitliliği ve karmaşıklığı ve dağcılar tarafından kullanılan tekniklerin çeşitliliği, tek bir optimal tırmanma stratejisi geliştirmeyi zorlaştırır. Bu nedenle tırmanışçılar, farklı tırmanışların özelliklerini ölçmek için birkaç yöntem kullanırlar. Bunlar arasından seçim yapmak için de olasılık modellerinden faydalanırlar. Bunun neticesinde de objektif ve sübjektif kriterler kullanarak tırmanma rotalarına tırmanma dereceleri atarlar.

Belki de bu nedenle matematikçi John Gill, kaya tırmanışının babası olarak kabul edilir. Kendisi kayalara tırmanan ilk kişi olmasa da, bu fikrin popülaritesini artırmada önemli çalışmalar yapmıştır. Kendisi günümüzde 84 yaşında olmasına rağmen tırmanışlarına devam etmektedir.

John Gill – ( DT: 1937 – ) John Gill bizlere hem matematik hem de tırmanmadaki problemlerin genellikle “kuantum sezgilerle” çözüldüğünü söyler.
Detaylar İçin: https://en.wikipedia.org/

Kaynak: Sarah J. Greenwald ; Jill E. Thomley; Encyclopedia Of Mathematics and Society; Appalachian State University; ISBN 978-1-58765-844-0

Ana sayfa » MATEMATİK » Günlük Hayatımızda Matematik » Tırmanış Güç ve Yetenekten Çok Matematik İşidir

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu