SOSYAL BİLİMLER

5 Faktör Kişilik Kuramı İle Kendimize Bir Göz Atalım

Kişilik insan davranışlarının yönelimini belirleyen bir kavramdır. Genetik faktörler, aile yaşantısı (anne-baba-kardeş iletişimi, kardeş sırası gibi), toplumsal süreçler, eğitim sürecindeki yaşantılar, arkadaşlık ilişkileri yaşantımız boyunca kişiliğimizin oluşmasını etkileyen unsurlardır.

Kişilik, insan davranışlarını inceleyen alanlar içerisinde en fazla incelenen konulardan birisidir. Bu sebeple literatürde oldukça fazla sayıda kişilik tanımına rastlanmak mümkündür.

Kişilik bir bireyin ilgilerinin, tutumlarının, yeteneklerinin, konuşma tarzının, dış görünüşünün, çevresine uyum biçimi gibi özelliklerini gösteren bir kavramdır.

Beş Faktör Kişilik Kuramı

Kişiliğin tanınmasına ilişkin yapılan çalışmalar birçok kişilik kuramının ortaya çıkmasına neden olmuş, konu ile ilgili altı farklı kuram ortaya atılmıştır. Bu kuramlardan birisi Paul Costa ve Robert McCrae tarafından 1985 yılında geliştirilendir.

Kuram; insanların bireysel farklılıklarının dünyadaki bütün dillerde kodlanabileceği ve insanların kişilik yapısını yansıtacak bir sınıflamanın olabileceği varsayımına dayanmaktadır.

Gelin beş Faktör Kişilik Kuramı boyutlarına bir göz atalım ve kendi yapımız, özelliklerimiz üzerine biraz düşünelim. Sonrasında kendimizi, yakın çevremizi tamamen tanımamız mümküm müdür sorusu üzerine biraz kafa yorabiliriz.

Duygusal Tutarsızlık / Nörotizm / Duygusal Tutarlılık

Duygusal dengesizlik hali bir kişinin yaşamakta olduğu endişe, kızgınlık, sıkıntı, düşünmeden hareket etme, güvensizlik ve depresyonu ifade etmektedir.

Bu belirtilere sahip olan kişilerde kronik yorgunluk, baş ağrısı, uyuyamama, görme bozukluğu, iştahsızlık gibi durumlar kendini göstermektedir. Kişinin sinirli olması, kendine güvenip güvenmemesi, kuruntulu olup olmaması, mahcup ve endişeli olması, korku, öfke, üzüntü ve suçluluk gibi negatif duygulara eğiliminin olması ile psikolojik sorunlara karşı duyarlılığı olan kimseler bu boyutta yer almaktadır.

Dışa Dönüklük / İçe Dönüklük

Sosyal, aktif, girişken, kararlı, konuşkan olan aynı zamanda insanları ve büyük grupları seven kişiler bu boyut içerisinde değerlendirilmektedir. Fazla dışa dönük tipler genelde enerjik, mutlu, sempatik ve sevimli kişilerdir. Düşük dışa dönük tipler ise genel olarak bu özellikleri göstermeseler de asosyal kişiler de değildirler.

Eysenck’e göre, dışadönük bireyler sosyal, çeşitli gruplara ve eğlence partilerine katılmayı seven, çok sayıda arkadaşı olan, yalnız kalmayı, okumayı ve yalnız ders çalışmayı sevmeyen, kolay iletişim kurabilen, kolaylıkla arkadaş edinebilen, geçimli, iyimser, gülmeyi ve güldürmeyi seven, değişiklikten hoşlanan, kaygısız kişilerdir.

İçedönük bireyler ise yalnızlığı seven, mahcup, çekingen, sessiz, içe kapanık, iç gözlem yaparak kendilerini inceleyen, çok arkadaş edinmektense yakın ve özel arkadaşları olan, konuşmadan ve harekete geçmeden önce enine boyuna düşünen, heyecan ve coşkuyu sevmeyen kişilerdir.

Gelişime Açıklık / Gelişmemişlik

Açıklık kendimizi, fikirlerimizi, görüş ve eylemlerimizi açıkça ifade edebilme kabiliyetidir. Bu durum insanlar arası işbirliğini sağlar. Kültürlü, hassas, yaratıcı, entelektüel, sanatsal düşünme gibi özeliklere sahip bireyler bu boyut içerisindedir. Bu özelliklere sahip bireyler değişim yaşayan örgütlerde örgüte oldukça fayda sağlarlar.

Yumuşak Başlılık / Uzlaşılabilirlik

Bu boyutta yüksek puan alan bireyler yumuşak kalpli, iyi huylu, güvenli, yardımsever, bağışlayıcı, saf, dürüst, düşük puan alan bireyler ise kötümser, güvensiz, kaba, işbirliğine kapalı, merhametsiz, sinirli ve çıkarcı kimseler olarak tanımlanmaktadır.

Öz Denetim / Sorumluluk / Dağınıklık

Bu boyut ne kadar kontrollü ve disiplinli olduğumuzu göstermektedir. Bu kişiler sorumlu, dikkatli, disiplinli, azimli, başarı kazanma dürtüsü yüksek kişilerdir. Düşük sorumluluğa sahip kişiler ise dikkatsiz, dikkati kolay dağılan, güvenilmez ve hedeflerine ulaşmada rahat olan kişilerdir.

Bir bireyin kişilik özelliklerinin tek bir boyuta ait olduğunu söylemek güçtür. Kişiliğimizi oluşturan özelliklerin çoğu beş temel kişilik boyutu üzerinde toplanmaktadır.

İlknur ÇETİNKAYA

Kaynakça

Tatlıoğlu, Kasım (2014). Üniversite öğrencilerinin Beş Faktör Kişilik Kuramı’na Göre Kişilik Özellikleri Alt Boyutlarının Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi, Tarih Okulu Dergisi (TOD), 7(17), 939-971.

Sır, Nilüfer Şeker (2016). Öğretmen Adaylarının 5 Faktör Kişilik Kuramı’na Göre Kişilik Özelliklerinin Belirlenmesi ve Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi, Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi. Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Matematiksel

Paylaşmak Güzeldir

İlknur Çetinkaya

Nelson Mandela'nın sözleri ile ‘’Bir toplum, kendini en belirgin biçimde çocuklarına nasıl davrandığıyla ortaya koyar. Başarımız, her toplumun en kırılgan fertleri ve aynı zamanda en büyük zenginliği olan çocuklarımızın mutluluğu ve sağlığıyla ölçülmelidir’’. Çocuklarımızın yaşamdan, öğrenmekten keyif aldığı, öğrenmenin sınıfların dört duvarı arasına hapsedilmediği, çocuklarımızın özgür hissettiği, oyun oynayabildiği, çocukluklarını yaşayabildikleri, başarılarının sınavla ölçülmediği, her birinin başarıyı yetenekleri ve ilgi alanlarında tattığı, yüzlerinden gülümsemenin eksik olmadığı güzel yarınlara

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı