Günlük Hayatımızda Matematik

Matematik Günlük Hayatta Ne İşe Yarar?

“Matematik ne işe yarar?” klişe sorusunun cevabını hayatımızın içinden bir kaç örnek ile açıklamaya çalışalım. Matematik olmasaydı size yolu gösterecek bir Google Haritalar olmazdı. Netflix, rastgele beğenebileceğiniz birkaç film ve dizi önerebilir, ancak bunlar sizin özel zevklerinize göre çok daha az hedeflenirdi. Google’ın arama motoru pek işe yaramazdı. Kısacası, her gün kullandığımız hizmetler arka planda matematik kullandığı için mümkün olmazdı.

Farkına Varmadan Deneyimlediğimiz Matematik

Netflix, arama motorları ve rota planlayıcıları, matematiğin aynı dallarından biri olan grafik teorisi ile ilgilidir. Ancak bu, günlük hayatta karşılaştığımız tek matematik alanı değildir. Telefonunuzu haberlere bakmak için elinize aldığınızda karşınıza çoğu zaman istatistik bilgileri içeren makaleler çıkar. İstatistiğin arka planda nasıl çalıştığını ve ne oranda güvenilir olduğunu bilmek haberleri doğru yorumlamanızı sağlar. Haberleri okurken bir kahve içmek için ısıtıcının düğmesine bastığınızda matematik yine işin içine karışır. Makine, suyun ne kadar hızlı ısındığını izler ve bu bilgilere dayanarak suyun biraz daha ısıtılması gerekip gerekmediğine karar verir. Su mükemmel sıcaklığa gelene ve kahveyi yapana kadar bu durum devam eder. Hiçbirini göremesek de burnunuzun tam önünde, matematik öğretmeninizin bahsettiği formüller size bir fincan kahve yapmak için kullanılıyor.

Espressonuzu içerken haberleri okursunuz. Hükümet bazı politika planlarını değiştirmiştir. Her zaman olduğu gibi, ekonomik araştırma enstitüleri bunları ayrıntılı olarak analiz etmektedir. Bir şeyin iyi ya da kötü bir fikir olup olmadığı o kadar çok faktöre bağlı olabilir ki hepsine yetişemeyebilirsiniz. Ancak tek bir hesaplama, tüm bu faktörleri sizin için önemli olan tek bir bilgi parçasında birleştirir: Sonunda cebinizde daha fazla para olup olmayacağı. Ve bu aynı zamanda birçok matematiksel hesaplamaya da bağlıdır. Aslında kendimiz hiçbir şey yapmadan, pek çok hesaplamaya bağımlıyız. Seçimler yapmak için kullandığımız bilgiler, başkaları tarafından yapılan matematiksel çalışmaların sonucudur. Nihayetinde görebileceğiniz bilgiler bile Google, Facebook veya verileri filtreleyen başka bir web sitesi tarafından kullanılan bir bilgisayarda bir yerde yapılan hesaplamaya bağlıdır.

Çevremizdeki teknoloji matematiği gittikçe daha fazla kullanıyor. Sadece köşedeki kafede bulunan lüks kahve makinesi değil, aynı zamanda sizi tatil yerinize götüren uçaktaki otomatik pilot ve işinizi yapmak için her gün kullandığınız bilgisayar – hepsi matematiğe bağlıdır. Etrafımızda matematik kullanıldığı için, onu daha iyi anlamak ve hayatımızı nasıl etkilediğini anlamak giderek daha önemli hale geliyor. Kısacası matematik kullanmadan bir gün geçirmek neredeyse imkansızdır. Çünkü dünyamız, kullanmak için sayılar ve çözmek için problemlerle doludur. Şimdi yukarıda adı geçen iki unsuru daha yakından inceleyelim. Bakalım Google Haritalar ve Netflix matematiği nasıl kullanıyormuş?

Google Haritalar Nasıl Çalışır?

Bir yerin yolunu bulmak için Google Haritalar’ı her kullandığınızda, bir parça matematiğe güvenirsiniz. Uygulamayı açarsınız, varış noktanızı girersiniz ve birkaç saniye içinde, otomatik olarak birkaç olası rota oluşur. Bunu elbette harita okumada başarılı insanlar yapmaz, arka planda Google bunu matematik kullanarak yapabilir. Bir bilgisayarın kullandığı matematik, bir uydu fotoğrafındaki sokakları tanımaz ve bir haritanın ölçeğinden olan mesafeleri hesaplayamaz. Navigasyon sistemleri, dünyayı çizgilerle birleştirilmiş küçük dairelerden oluşan bir koleksiyon olarak görür. Aşağıdaki metro haritası buna bir örnek olabilir.

Londra Metrosu

Harita zaten matematiğine uyacak şekilde tasarlanmıştır. Bilgisayarın yapması gereken sanal bir biçimde daireler arasındaki hatlar boyunca ilerlemektir. Öte yandan bir bilgisayar, en kısa yolu bulmak için daha karmaşık bir prosedürden geçmek zorundadır. Hepimizin bildiği gibi, Yeraltı haritasındaki çizgilerde gösterilen mesafeler bir istasyondan diğerine gerçek mesafeleri temsil etmemektedir. Bu nedenle, ağdaki istasyonlar arasında her bir hattın yanına, trenin o bölüm boyunca seyahat etmesinin ne kadar sürdüğünü gösteren bir sayı yerleştirilmektir. Bilgisayar en kısa rotayı bulmak için bu sayıları kullanır.

Google Haritalar da hemen hemen aynı şekilde çalışır. Küçük daireler bu sefer istasyonlar değil, döner kavşak veya otoyol kavşağı gibi yol kavşaklarıdır. Tıpkı Yeraltı haritasında olduğu gibi, bunların tümü, Google Haritalar’ın her satırın yanına yerleştirdiği sayılara dayalı bilgiler içerir.

Otoyolun bir bölümü ve bir yan cadde aynı uzunlukta olabilir, ancak yan sokakta çok daha yavaş sürmeniz gerekir, bu nedenle sistemde caddenin yanındaki sayı otoban bölümünden çok daha yüksektir. Rakamlar ayrıca, trafik sıkışıklığını hesaba katmak için yolculuk sürelerinin ayarlanmasına yardımcı olur. Google’ın yapması gereken tek şey, on dakikalık beklenen gecikmeyi hesaba katmak için, sıkışık yolun yanındaki sayıyı örneğin on dakikadan yirmiye çıkarmaktır. Daha sonra rotanızı yeniden hesaplarsanız, gecikme otomatik olarak yeni seyahat süresine dahil edilecektir.

Netflix’ten Öneriler Nasıl Oluşur?

Öneriler tamamen otomatik olarak oluşturulur ve siz yeni birşeyler izledikçe güncellenir. Netflix bunu elbette kullanıcıları hakkında sahip olduğu bilgilere dayanarak yapar. Netflix’te çok sayıda insan film ve dizi izler ve şirket izleme alışkanlıklarının kaydını tutar. Netflix ayrıca tüm filmlerini ve dizilerini kategorilere ayırır. Daha sonra tavsiyelerde bulunmak için iki veri seti kullanır. Çok fazla korku filmi izlerseniz, muhtemelen daha önce görmediğiniz bir korku filmini izlemek isteyeceksinizdir. Mantık aslında oldukça basittir.

Zorluk Netflix’in başka ne yaptığında yatıyor. Belli bir kategoriye (bu durumda korkuya) girmeyen tüm filmlere ve dizilere yüzde şeklinde bir skor verir. Yüzde, filmin normalde izlediğiniz şeye ne kadar iyi uyduğunu gösterir. Başka bir deyişle, Netflix bir macera filminin bir korku filmine ne kadar benzediğine de karar verir. Ama bunu elbette tüm filmleri izleyerek yapmaz. Dünyanın her yerinde insanlar daha önce izledikleri ve sevdikleri dizi ve filmlere benzediği için Netflix’te yeni önerileri dikkate alıyor. Netflix bilgisayarları için, birini gören bir kişi, diğerini izlemeye devam ederse iki film birbirine benzer. Netflix’i ne kadar çok kişi kullanırsa tahminler o kadar doğru olur.

Netflix bu noktada yukarıdaki navigasyon örneğine bezer davranır. Her film veya dizi, Netflix dünyasında bir çemberdir. Netflix dünyasında iki farklı filme veya diziye tıklayarak istasyondan istasyona seyahat edebilirsiniz. Bu haritada da hesaplamanın yapılabilmesi için sayıların eklenmesi gerekmektedir. Rakamlar seyahat sürelerini değil, kaç kişinin bir hat ile birbirine bağlı her iki programı da gördüğünü gösterir.

***

Matematik özellikle grafikler sayesinde imkansızı mümkün kılmanın mümkün olabileceğini kısaca açıklamaya çalıştık. Daha fazlası için aşağıdaki yazılara da göz atmanızı öneririz.

Kaynaklar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler