ZİHİN AÇAN YAZILAR

Occam’ın Usturası: Bir Basitlik İlkesi

Occam’ın usturası (Occam’s razor), problem çözmek için kullanılan bir prensiptir. Ustura kelimesi burada iki farklı hipotez arasındaki farkı vurgulamak için kullanılmıştır. 

Occam’lı William, yaklaşık 1287 ve 1347 yılları arasında yaşamış İngiliz Fransiskan papazı ve skolastik filozof idi. Adını günümüzde Occam’ın Usturası isimli metodolojik prensiple hatırlamamıza rağmen, mantık, fizik ve teoloji alanında önemli çalışmalar üretmişti.

Occam’lı William’ın çok bilinen bir sözü günümüzde Occam’ın Usturası diye adlandırılıyor:

Türkçe’ye çevirecek olursak: “Zorunluluk olmadıkça varlıkları çoğaltmamak gerekir.” 

Occam’ın Usturası diye bilinen ve basitlik ilkesi diye adlandırılabilecek yaklaşım çok basit bir mantığa dayanıyor: Bir olgunun açıklanması, mümkün olan en az varsayıma dayanmalıdır.

Bilim insanları için ilkenin en uygun ifade biçimi de “Tam olarak aynı tahminleri yapan iki rakip teoriniz olduğunda, daha basit olan daha iyidir.“şeklinde olabilir.

Fizikçiler bu usturayı fiziksel olmayan, yani metafiziksel, kavramları kesip atmak için kullanırlar. Bu kullanımın en iyi örneği Lorentz teorisine karşı Einstein’in özel relativite teorisidir. Ether (esir) maddesine gerek kalmadan da aynı denklemler geçerli olduğuna göre ether fikri Einstein’a göre kesilip atılmalıdır ki nitekim de öyle olmuştur.

Stephen Hawking Zamanın Kısa Tarihi‘nde şöyle açıklar:

Yine de, evrenin halihazırdaki durumunu ona zarar vermeden gözleyebilen tabiatötesi bir varlık için olayları tamamen belirleyen bir dizi yasanın var olduğunu düşünebiliriz. Ancak, evren hakkındaki bu tür modeller biz ölümlüler için fazla ilginç değildir. Occam’ın usturası denen ilkeyi benimsemek ve teorinin gözlemlenemeyen bütün öğelerini kesip atmak daha iyi görünüyor.

Aslında bu düşünce biçimi Occam’lı William’dan çok önce Aristoteles tarafından kullanılmış  “daha mükemmel olan daha az işlem gerektirendir” ilkesi olarak ortaya konulmuştur.

Ancak elbette Occam’ın usturası, birbirine rakip iki veya daha fazla teoriden birini seçmek için başvurulan bir kriter değildir. Seçim için ampirik kanıtlar da gereklidir ve Occam’ın kendisi de deneysel kanıtlara karşı değildir.

Occam’ın usturası ilk bakışta iyi bir yöntem gibi görünse de kullanılış biçimine göre bilimsel bir yöntem olmaktan uzaklaşabilir, hatta bilim karşıtı bir yöntem haline dönüşebilir. Bazen ayrıntılar, işin özü kadar önemlidir. Ayrıntıları kenara atayım derken insan kendisini bilim dışı alanlarda bulabilir.

Ayrıca basitlik sübjektiftir, ona objektif bir tanımlama getirmek güçtür. Evrenin işleyişi basittir ancak bu her zaman bizim anladığımız biçimde basit olmayabilir.

Son sözü yine Einstein’a verelim:

“Teorini mümkün olduğu kadar basit tut, ama daha basit değil.”
“Karmaşık her sorunun basit, düzgün ve yanlış bir cevabı vardır.”

Kaynak: What is Occam’s Razor?, http://math.ucr.edu/home/baez/physics/General/occam.html

Matematiksel

Paylaşmak Güzeldir

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim… Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere... Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı