Felsefe

Occam’ın Usturası: Bir Basitlik İlkesi

Bazen bir fenomeni açıklamak için birkaç teori öne sürülür. Bizim de bunların arasından hangisinin daha doğru olduğuna karar vermemiz gerekebilir. Yaklaşık 1287 ve 1347 yılları arasında yaşamış İngiliz Fransiskan papazı ve skolastik filozof Occam’lı William teoriler arasında seçim yapmanın en iyi yolunun en basitinden başlamak olduğunu öne sürdü. Occam’ın usturası (Occam’s razor), problem çözmek için kullanılan bir prensiptir. Ustura kelimesi burada iki farklı hipotez arasındaki farkı vurgulamak için kullanılmıştır.

Occam’lı William adını günümüzde Occam’ın Usturası isimli metodolojik prensiple hatırlamamıza rağmen kendisi mantık, fizik ve teoloji alanında önemli çalışmalar üretmişti. Onun en çok bilinen “Zorunluluk olmadıkça varlıkları çoğaltmamak gerekir.”  sözü ise günümüzde Occam’ın Usturası diye adlandırılır.

Occam’ın Usturası çok basit bir mantığa dayanır. Bir olgunun açıklanması, mümkün olan en az varsayıma dayanmalıdır. Aynı ilke argümanlar için de geçerlidir. Güçlü bir argüman, en az varsayıma dayanan argümandır. En basit teori, kontrol edilmesi en kolay olanıdır ve en az (potansiyel olarak hatalı) ihtimaline sahiptir. .Bilim insanları için ilkenin en uygun ifade biçimi de “Tam olarak aynı tahminleri yapan iki rakip teoriniz olduğunda, daha basit olan daha iyidir.” şeklinde olabilir.

Aslında bu düşünce biçimi Occam’lı William’dan çok önce Aristoteles tarafından da kullanılmıştı. “Daha mükemmel olan daha az işlem gerektirendir” ilkesi tam olarak aynı fikri ortaya koymaktadır. Occam’ın usturası, dini metinlerin yorumlanmasından fizikte sicim teorisine kadar çok çeşitli disiplinlerde yaygın olarak kullanılan bir ilkedir. İlke basit görünmekle birlikte, geçerliliği oldukça tartışmalıdır.

Occam’ın Usturası Her Zaman İşe Yarar mı?

“Başınız mı ağrıyor?”, “Ah hayır… Covid-19’a yakalanmış olabilirim!” Elbette, Covid-19’un semptomlarından birinin baş ağrısı olduğu doğrudur, ancak Occam’ın usturasını kullandığınızda, susuz kalmanız veya uykusuz bir gece de baş ağrınızın nedeni olabilir.

Bir açıklamayı kanıtlamak veya çürütmek için Occam’ın usturasını bir araç olarak kullanmak ile ilgili iki sorun vardır. Birincisi, bir çözümün basit olup olmadığına karar vermek özneldir, yorumcuya bağlıdır. İkincisi de basitlik bir teoriyi koşulsuz olarak doğru yapmaz. Dünya kaotik bir düzen içindedir ve bu ortamda basit bir biçimde açıklanamayacak pek çok fenomen vardır. Occam’ın usturası, birbirine rakip iki veya daha fazla teoriden birini seçmek için başvurulan bir kriter değildir. Seçim için ampirik kanıtlar da gereklidir ve Occam’ın kendisi de deneysel kanıtlara karşı değildir.

Occam’ın usturası ilk bakışta iyi bir yöntem gibi görünse de kullanılış biçimine göre bilimsel bir yöntem olmaktan uzaklaşabilir. Hatta bilim karşıtı bir yöntem haline de dönüşebilir. Bazen, karmaşık cevaplara karşın, basit olan bir açıklamaya seçmeye kalkmak o an için işimizi kolaylaştırsa da yanlış kararlar vermemize neden olabilir. Ayrıntılar bazen işin özü kadar önemlidir. Ayrıntıları kenara atayım derken insan kendisini bilim dışı alanlarda bulabilir. Ayrıca az önce dediğimiz gibi basitlik sübjektiftir, ona objektif bir tanımlama getirmek güçtür. Evrenin işleyişi basittir ancak bu her zaman bizim anladığımız biçimde basit olmayabilir.

Bununla birlikte, Occam’ın usturası insanların nereden işe başlayacaklarına karar vermelerine yardımcı olur. Bilim insanları da önce en basit açıklamaları test eder. Bunun nedeni, ispatlanmasının daha kolay olması ve bu da bilim insanlarının doğru yanıtı daha hızlı bulmasına yardımcı olmasıdır.

Bu yazılarımıza da göz atmak isteyebilirsiniz.

Kaynak: What is Occam’s Razor?, http://math.ucr.edu/home/baez/physics/General/occam.html

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu