Biyografiler

İbni Sina: Bilimi, Tıbbı ve Felsefeyi Şekillendiren Bir Bilgin

Avrupa’da Avicenna olarak bilinen İbni Sina ( 980-1037), Persli bir bilgin ve İslami Altın Çağ’ın en önemli yazarlarından biriydi. 450 eserinden 150’si felsefe ve 40’ı tıp üzerine olmak üzere yaklaşık 240’ı hayatta kalmayı başardı. Onun düşünce biçimi birçok erken dönem Avrupalı ​​akademisyeni etkiledi. Bu da kendisinin, şimdiye kadar yaşamış en önemli kişiliklerden birisi olarak kabul edilmesine neden oldu. Günümüzde İran’ın Hamadan kentindeki Bu-Ali Sina Üniversitesi, 1952’de onun adına inşa edilen bir mozoleye ve müzeye ev sahipliği yapıyor. Buhara müzesinin dışında da onun adına dikili bir anıt bulunuyor.

İbni Sina, daha çocukluğunda, şaşırtıcı bir zeka ve hafıza örneği göstermişti. Önce babasından daha sonra da dönemin ünlü bilginlerinden mantık, matematik ve gökbilim öğrenimi gördü. On yaşındayken geometri, hukuk, felsefe ve mantık öğrendi. Kendi başına teoloji, fizik, matematik çalıştı. Özellikle tıp bilgisi üzerine yoğunlaştı. İbni Sina, tıp alanında gösterdiği başarılar nedeni ile 16 yaşında ünlü oldu.

18 yaşına geldiğinde bilinen bütün bilimlere halim hale gelmişti. O yıllarda Buhara Emiri Nuh İbni Mansur’ un bir türlü iyileştirilemeyen hastalığını tedavi etmeyi başardı. Başarısına karşılık sarayın kütüphanesinde çalışma iznini aldı. Bu vesileyle bilgilerini genişletme fırsatı buldu. 22 yaşına geldiğinde, devrin sultanlarının politik kararlarını vermeden önce danıştıkları bir kişi konumuna gelmişti.

Bir Değil Çok Yönlü Bir Bilim İnsanı

İbni Sina hemen her ilim dalında eserler yazmış ve özellikle filozof olarak ün kazanmıştır. Yüz elliden fazla eser kaleme almıştır ve bunların 17 tanesi tıpla ilgilidir. Tıp ilmine dair araştırmaları son derece orijinal ve doğrudur. Farsça olan birkaçı dışında eserlerinin hepsi Arapçadır. En önemli eseri kabul edilen El-Kanun Fit’t-Tıbb isimli kitabı yaklaşık bir milyon kelimelik bir tıp ansiklopedisidir. On dört bölümden oluşur ve deneylere dayanır. Orta çağda dört yüz yıl Batı’ da ders kitabı olarak okutulmuştur. Latinceye on çevirisi yapılmıştır. Bu eser gerek içeriği gerekse hazırlanış tarzı bakımından asırlarca dünya tıp literatürüne hakim olmuştur.

İç organların çizimi

İbni Sina’nın, ilaçların güvenliğini ve etkinliğini test etmek için bilimsel ilkeleri kullanması, çağdaş farmakoloji ve klinik çalışmaların temelini oluşturmaktadır. Bulaşıcı hastalıkların bulaşmasını kontrol etmek için karantinayı savunduğu kitabında, mikrop teorisinin de erken bir ortaya koymuştur. Bu kitap, İslam tıbbını Hipokrat (MÖ 460 – 370) ve Galen’in (MS 129 – 200) çalışmaları ile sentezlemekte, ayrıca eski Pers, Mezopotamya ve Hint tıbbının unsurlarına da incelemektedir.

Veloso Salgado – Arabic Medicine, 1907.

İbni Sina ayrıca kardiyoloji, nabız bilimi ve kardiyovasküler hastalıkları günümüzde anlamamız için de önemli çalışmalar yapmıştır. Onun kardiyovasküler sistemdeki (kan ve dolaşım sistemi) kılcal akış ve arteryel ve ventriküler kasılmalara ilişkin ayrıntılı açıklamaları, kanın pulmoner dolaşımını tanımlayan ilk hekim olan İbn el Nafis’e (1213-1288) yardımcı olmuştur. Bu, William Harvey’in 17. yüzyıl İngiltere’sinde aynı sonuca varmasından yüzyıllar önce, 1242 yılında gerçekleşmiştir.

Kitabın, İtalyan hekim Gentilis de Fulgineo tarafından yapılan Latin çevirisi, 1477

Felsefe Alanındaki Çalışmaları

Tıp’ta büyük bir çığır açmış olan İbn-i Sina, felsefe alanında da gerek Doğu gerekse Batı filozoflarını etkilemiştir. Yapıtları 12. yüzyılda Latince’ye çevrilmiş ve bunun ardından da tüm dünyaya yayılmıştır. İbni Sina felsefeyi ikiye ayırmıştır: kuramsal felsefe ve eylemsel felsefe. Kuramsal felsefe; tabiat felsefesi, matematik felsefe ve metafiziği kapsar. Eylemle değil, bilmekle ilgilidir. Eylemsel felsefe ise siyaset ve ekonomi gibi, hem eyleme hem de bilgiye aittir.

İbni Sina’nın metafiziğinin Avrupa skolastisizmi ve özellikle İtalyan teolog Thomas Aquinas üzerinde büyük bir etkisi olduğu bilinmektedir. Bir başka bilinen çalışması olan Şifa Kitabı (Kitb al-shifā), mantık, bilim, matematik ve metafiziği kapsayan bölümlere ayrılmış bir bilim ve felsefi ansiklopedisidir.

Tıbbın Kanunu kitabından bir sayfa

İbni Sina, 58 yaşında hayatını kaybetmiştir ve İran’ın Hamedan kentinde toprağa verilmiştir. Birbiriyle ilişkili ve sistem temelli bir sağlık anlayışını savunması da onun düşüncelerine evrensellik kazandırmış ve haklı olarak kendisine büyük hayranlık duymamızı sağlamıştır.

Kaynak:

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu Yazılarımıza da Bakmanızı Öneririz

Başa dön tuşu