Psikoloji

Ters Psikoloji: Tersini İsteyerek İstediğiniz Şeyi Yaptırın!

Bir arkadaşınızın size bir konuda yardım etmesini istediğinizi düşünelim. Yapmanız gereken şey elbette kendisine gidip kibarca bu isteğinizi iletmektir. Ancak yüzde 50 olasılıkla yapmama ihtimali de vardır. Bu durumda işinizi garanti altına almak istiyorsanız tam olarak yapmasını istediğiniz şeyin tersini ondan isteyin. İşte bu ters psikolojidir. Ters psikoloji aslında günlük hayatımızda sık biçimde kullandığımız ancak muhtemelen adını bilmediğimiz etkili bir ikna tekniğidir. Özellikle denilenin tam tersini yapan çocuklara sahip olan ebeveynler ters psikolojiyi sıklıkla kullanmaktadır.

Ters psikoloji, başka bir kişinin davranışını yönetmenin bir yolu olarak görülse de, bir manipülasyon yöntemi olarak da kullanılır. Bu duruma maruz kalan kişi genellikle neler olup bittiğinin farkında değildir. Bu nedenle ne olduğunu ve nasıl çalıştığını anlamak önemlidir.

Ters Psikoloji Nedir? Neden Tersi Söylenen Şeyi Yapma Eğilimi Gösteririz?

Ters Psikoloji

Psikoterapötik alanda, ters psikoloji daha doğru bir şekilde paradoksal müdahale olarak adlandırılmaktadır. Aslına bakarsanız ters psikoloji kelimeleri bir medya icadıdır. Paradoksal müdahaleler yüzyıla aşkın bir süreden beri birçok problemli davranışın tedavisinde etkili bir şekilde kullanılmıştır.

Paradoksal müdahalede, terapist, terapötik bir teknik olarak, davranışın ortadan kaldırmasından çok, problemin daha fazla yapılmasını ve kötüleştirilmesini amaçlamaktadır. Burada terapist, danışanın farkındalık kazanarak yaptığı davranışın ne kadar kötü/saçma bir şey olduğunu bilmesini sağlayarak, yaptığı davranışı bırakmasını hedeflemektedir.

İnsanlar Neden Kendilerine Söylenen Şeyin Tersini Yapma Eğilimdedir?

Ters psikolojinin işe yaramasının temel nedeni, insanların belirli bir şekilde davranma konusunda baskı hissettiğinde, özerkliklerini göstermek için genellikle tersini yapmayı tercih etmeleridir. Yani ters psikoloji, özellikle söylenenlere veya verilen emirlere katılmama eğiliminde olan insanlar üzerinde etkili olacaktır.

İnsanlar özgürlüklerinin tehdit altında düşündükleri zamanlarda tepki gösterme eğilimde olacaktır. En doğal tepki ise bağımsızlığınızı ifade etmenin bir yolu olarak talep edilenin tam tersini yapmaktır. Örneğin, bir ebeveynin çocuğuna okuldan sonra video oyunu oynamasını yasakladığını düşünelim. Bu çocuk kendisine söyleneni yapsa bile bir süre sonra bu duruma tepki hissedecektir. Bu olduğunda, çocuk muhtemelen video oyunu oynamanın bir yolunu bulmaya çalışacaktır.

Bu reaksiyon, ters psikolojinin merkezinde yer alır. Stratejinin amacı, belirttiğiniz taleplere karşı geri adım atmaları için birine bu tepki duygusunu hissettirmektir. İstemediğiniz şeyi talep ettiyseniz, muhtemelen tepki yoluyla istediğinizi yapacaklardır.

Ters Psikoloji Örnekleri Nelerdir?

Ters Psikoloji

Neredeyse herkesin, ters psikolojiyi birileri üzerinde nasıl kullandıklarına veya onlara uygulattıklarına dair bir hikayesi vardır. “Ters psikoloji” terimini kullanmayabilirler ama yöntem aynıdır. Günümüzde özellikle satış ve pazarlamada ters psikoloji karşımıza sıklıkla çıkmaktadır. Hatta bu konuda yazılmış kitapların bile olduğunu bilmek, neden durmadan daha fazla alışveriş yaptığınızın bir cevabı olacaktır. Ancak bizi bu yazıda ilgilendiren ebeveynlik ve eğitimde nasıl kullanılacağıdır.

Çoğu zaman, bir çocuğun neyin doğru olduğuna dair fikri bir ebeveyn ile çatışacaktır. Bazı ebeveynlerin bu mücadeleyi çözme yollarından biri olarak ters psikoloji kullanmaktır. Buna bir örnek, bir çocuğun sağlıklı yiyecekler yemek istememesidir. Ebeveyn havuç yemelerini talep etse de çocuk yapmak istemediği bir şeyi yapmaya zorlandığı için tepki verir. Ancak ebeveyn, buzdolabındaki havuçların yetişinler için olduğunu ve çocukların onları yiyemeyeceğini söylerse, özellikle bu çocuk küçük ise bu söylem hızlıca işe yarar ve çocuk dolaptaki havuçları yemeye çalışır.

Öğretmenler de öğrencilerinin zor konulara ilgi duymasını sağlamak için de ters psikoloji kullanabilir. Biliyoruz ki öğrencilerin çoğu ödev yapmayı sevmez. Ancak bir matematik dersinde öğretmen ödev olarak 10 soru verip, bu soruların aslında onlar için çok zor olduğunu, muhtemel hiçbirinin yapamayacağını ima ederse, muhtemelen öğrenciler eve gidince bu sorular ile uğraşmaya başlayacaktır.

Başka birini etkilemek için ters psikoloji kullanmak istiyorsanız, bunun için birkaç farklı taktik vardır. Tüm bunlar karşınızdaki kişinin tepkisel yaklaşmasına neden olacak ve hedeflediğiniz davranışın yapılmasını sağlayacaktır. Örneğin:

  • İstenilen davranışın cesaretini kırın. (“Bunu yapmamalısın.”)
  • İstenilen davranışı yasaklayın. (“Bunu yapma.”)
  • Kişinin istenen davranışı yapamayacağını önerin. (“Bahse girerim bunu zaten yapamazsın.”)
  • İstenen davranışı aşağılayın. (“Bunu asla seçmezdim.”)
  • İstenen davranışı olumsuz bir şekilde başka bir şeyle karşılaştırın. (“Bunu yapmalısın çünkü bundan çok daha iyi.”) gibi…

Ters Psikoloji Kullanırken Dikkatli Olmak Önemlidir

Ters Psikoloji

Ancak elbette sizin de tahmin ettiğiniz gibi bu tekniği kullanmanın bazı dezavantajları da vardır. Sonucunda dönem dönem Ters psikoloji geri tepebilir. Yani, amaçlanan tersine doğrudan önerilen eylem yolu tercih edilebilir. Bu durum özellikle karşınızdaki kişi fikirlerinize değer veriyorsa ortaya çıkacaktır.

Benzer bir zarar da ilişkilerinize zarar vermesi biçiminde olur. Diğer insanlar kasıtlı olarak onları manipüle etmeye çalıştığınızı hissederlerse, bu size olan güvenlerini yok edecektir. Bu nedenle, ters psikolojinin potansiyel faydaları çok yoksa ve potansiyel riskleri yüksekse, bundan kaçınmak ve bunun yerine daha doğrudan bir yaklaşım kullanmayı denemek daha mantıklıdır.



Kaynaklar ve ileri okumalar

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu