Biyoloji

Kırmızı Yağmur Diğer Adıyla Kan Yağmuru Nedir?

Görüntüsü bir kıyamet alametini andırsa da kan yağmurunun ardında tamamen doğal bir açıklama vardır.

Kan yağmuru adı verilen kırmızı yağmur, ilk kez gören biri için oldukça ürkütücü olabilir. Gökten kırmızı damlaların düşmesi ve su birikintilerinin kana benzer bir renge bürünmesi, insanda kolayca felaket hissi uyandırır. Ancak görüntüsü ne kadar çarpıcı olursa olsun, kan yağmuru bütünüyle doğal nedenlerle ortaya çıkar.

Kırmızı yağmurla ilgili anlatılar MÖ 7. yüzyıla kadar uzanır. Homeros, Plutarkhos ve Monmouthlu Geoffrey gibi eski dönem yazarları, gökten düşen kırmızı yağmuru çoğu zaman kötü bir alamet olarak yorumladı.

Orta Çağ’da da insanlar bu olayı Tanrı’nın bir uyarısı ya da yaklaşan bir felaketin habercisi saydı. Bazı kayıtlar, 14. yüzyıldaki büyük veba salgınlarından önce kırmızı yağmur görüldüğünü öne sürüyordu.

Böylesine nadir ve sıra dışı bir doğa olayının batıl inançları beslemesi şaşırtıcı değildir. İnsanlar nedenini bilmedikleri bu görüntüyü, savaşlar, salgınlar ve başka felaketlerle ilişkilendirdi. Kan yağmuru böylece yüzyıllar boyunca korku uyandıran bir işaret olarak anlatıldı.

17. ve 18. yüzyıllarda Fransa ve İtalya’daki bilim insanları, bu olayı doğaüstü açıklamalardan uzaklaşarak incelemeye başladı. Araştırmalar ilerledikçe kırmızı yağmurun ardında sanıldığı gibi dramatik bir neden bulunmadığı ortaya çıktı.

Kırmızı Yağmur Diğer Adıyla Kan Yağmuru Nedir?
2001, Kerala eyaletinde kırmızı yağmur. Hindistan’ın Kerala bölgesinde görülen kırmızı yağmurun içinde çok sayıda alg sporu bulundu. Bu nedenle kan yağmurunun kesin nedenini anlamak için yağmur suyundaki parçacıkları incelemek gerekir.

Kan Yağmuru Neden Gerçekleşir?

Kan yağmuru, atmosferde asılı kalan ince tozların yağmur damlalarına karışmasıyla oluşur. Güçlü rüzgârlar ve fırtınalar, toprak ile kum parçacıklarını havanın üst katmanlarına taşır. Patlamalar, yoğun araç hareketleri ve yangınlar da atmosfere daha fazla toz, kül ve duman yayar. Bu parçacıklar yağış başlayana kadar havada kalır.

Kan yağmuruna yol açan tozların önemli bir bölümü Sahra’dan gelir. Araştırmacılar, bu tozların başlıca kaynakları arasında Çad’ın kuzeydoğusundaki Bodélé Çöküntüsü ile ülkenin kuzeyindeki Tibesti Dağları olduğunu buldu.

Her yıl Sahra’dan yaklaşık 400 ila 700 milyon ton tozun atmosfere karıştığı tahmin ediliyor.

Bir zamanlar büyük bir gölün parçası olan Bodélé Çöküntüsü, bugün dünyanın en yoğun toz kaynaklarından biridir. Tibesti bölgesindeki kayalar ise aşınma, erozyon ve parçalanma sonucunda çok küçük mineral taneciklerine dönüşür.

Güçlü hava akımları bu parçacıkları binlerce kilometre uzağa taşır. Kuzeydoğudan esen Harmattan rüzgârları, kasım ile mart ayları arasında Sahra tozunu Barbados ve Miami’ye kadar ulaştırır.

Tozların bir bölümü Amazon Havzası’na da düşer. Uydu verilerine göre Amazonlara her yıl yaklaşık 27,7 milyon ton Sahra tozu taşınır. Bu mineraller, bölgedeki toprağın beslenmesine katkı sağlar.

Havadaki tozlar aynı zamanda su damlalarının çevresinde oluştuğu küçük çekirdekler gibi davranır. Yağmur damlaları büyüyüp yeryüzüne inerken bu parçacıkları da beraberinde taşır. Tozun içinde demir oksit varsa yağmur kırmızı, turuncu ya da kahverengimsi bir renk alır.

Pasın kırmızı görünmesini sağlayan madde de aynı demir oksittir. Bazı nadir olaylarda havada taşınan alg sporları ve başka mikroorganizmalar da yağmura kırmızı rengini verir.

Kırmızı Yağmur Diğer Adıyla Kan Yağmuru Nedir?
Bazı olaylarda polenler, mantar sporları ya da mikroskobik algler de yağmur suyunu renklendirir. Kırmızı yağmura yol açan algin tam adı Trentepohlia annulata’dır. Trentepohlia, kırmızı-turuncu karotenoid pigmentleri 

Savaş bölgelerinde kan yağmurunun daha sık görülmesinin nedeni de budur. Patlamalar, ağır araçlar ve zarar gören kuru toprak, büyük miktarda parçacığı havaya kaldırır.

Yağmur başladığında bu maddeler damlalarla birlikte yere iner ve suya çamurlu ya da kırmızımsı bir görünüm kazandırır. Ancak olayın temelinde savaş değil, atmosferdeki parçacıklarla yağmur suyunun karışması vardır.

Sonuç Olarak;

Görüntüsü ürkütücü olsa da kan yağmuru genellikle insan sağlığı için ciddi bir tehlike oluşturmaz. En belirgin etkisi, içerdiği toz nedeniyle araçlarda, binalarda ve açık yüzeylerde lekeler bırakmasıdır. Dolayısıyla kan yağmuru doğaüstü bir işaret değil, rüzgârların taşıdığı parçacıklarla yağmur damlalarının bir araya gelmesinden doğan sıra dışı bir atmosfer olayıdır.

Ockham’ın usturası aynı olayı açıklayan iki farklı görüş varsa daha basit olanı tercih etmemiz gerektiğini söyler. Başka bir deyişle, karmaşık ve olağanüstü açıklamalara yönelmeden önce eldeki kanıtlara uyan en sade açıklamayı düşünmemizi hatırlatır.

Kan yağmuru da bunun iyi bir örneğidir. Görüntüsü ne kadar ürkütücü olursa olsun, ardında doğaüstü bir neden değil, atmosferde taşınan tozlar, mineraller ve bazen mikroorganizmalar vardır. Hayvan yağmurları gibi kan yağmurları da nadir görülür. Ancak nadir olmaları, gerçekleşemeyecekleri anlamına gelmez.


Kaynaklar ve ileri okumalar

  • Who What Why: What is blood rain?. Yayınlanma tarihi: 23 Ekim 2012; Kaynak site: BBC.Bağlantı: Who What Why: What is blood rain/
  • Dunning, B. “Alien Downpour: The Red Rain of India.” Skeptoid Podcast. Skeptoid Media, 21 Sep 2010. Web. 17 Jun 2023. <https://skeptoid.com/episodes/4224>
  • Prospero, Joseph & Ginoux, Paul & Torres, Omar & Nicholson, Sharon. (2001). Environmental Characterization of Global sources of atmospheric soil dust derived from the NIMBUS-7 TOMS absorbing aerosol product. AGU Fall Meeting Abstracts. 40.

Size Bir Mesajımız Var!

Matematiksel, 2015 yılından beri matematiğe karşı önyargıyı azaltmak ve bilime duyulan ilgiyi artırmak için yayın yapıyor. Matematikle başladığımız bu yolculukta, zamanla bilimin farklı alanlarına da yer vermeye başladık. Sitemizin tek geliri reklamlardan geliyor. Ancak yüksek okunurluğa sahip bir web sitesini yayında tutmanın maliyeti her geçen gün artıyor. Bu nedenle sitemizde reklamlara yer veriyoruz. Bize destek olmak için yazılarımızı paylaşabilir ve daha fazla kişiye ulaşmamıza yardımcı olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi’nin ardından Marmara Üniversitesi İngilizce Matematik Öğretmenliği bölümünden mezun oldum. Matematiksel.org’un kurucusu olarak matematik, bilim ve düşünce alanlarında içerik üretmeye devam ediyorum.