19 Ocak 2038’de milyonlarca bilgisayar sistemi ve akıllı cihaz beklenmedik biçimde hata vermeye başlayabilir. 2038 problemi olarak bilinen bu olası krizin nedeni, bilgisayarların tarih ve zamanı saklama biçiminde gizlidir.
Aslında bilgisayarların tarihleri yorumlama biçiminden kaynaklanan benzer bir kaygıyı daha önce yaşamıştık. “2000 Yılı Problemi” ya da bilinen adıyla Y2K, yüzyıl değişirken bilgisayar donanımlarında ve yazılımlarında yaygın arızalar yaşanabileceği düşüncesine dayanıyordu. Sorunun kaynağı, yılların sayısal olarak nasıl gösterildiğiyle ilgili basit ama kritik bir ayrıntıydı.
Y2K Neydi ve Neden Bu Kadar Önemliydi?
“Yıl 2000 Problemi” ya da bilinen adıyla Y2K, bilgisayarların yeni binyıla girerken ciddi donanım ve yazılım hataları verebileceği düşüncesinden doğdu. Sorunun temelinde, yılların bilgisayarlarda iki haneli olarak yazılması vardı.
1960’larda bilgisayarların bellek ve depolama kapasitesi bugüne kıyasla çok düşüktü. Bu yüzden birçok programcı yılı dört hane yerine iki hane ile kaydetti. Bunun birkaç nedeni vardı. Dört haneli yıl kullanmak daha fazla bellek gerektiriyordu.
Bazı programcılar, yazdıkları kodların birkaç on yıl içinde zaten kullanılmayacağını düşünüyordu. Bazıları da programlarının bu kadar uzun süre çalışacağını hiç tahmin etmiyordu.
Ancak 1980’lere ve 1990’lara gelindiğinde, eski kodlar hâlâ birçok bilgisayar sisteminde kullanılıyordu. Bilgisayar bilimcileri bu sistemlerin 2000 yılını 1900’den ayırt edemeyeceğinden endişe etti. Çünkü iki haneli sistemde her iki yıl da “00” olarak görünüyordu. Yeni binyıl başladığında, bu tarih karışıklığı sistem çapında hatalara, zamanlama sorunlarına ve veri bozulmalarına yol açabilirdi.
İçinde saat bulunan her şey risk altındaydı: mikrodalga fırınlardan trafik ışıklarına, uçuş tarifelerinden asansörlere kadar pek çok sistem etkilenebilirdi.
Bu süreçte farklı devlet kurumları, kullandıkları bilgisayarları tek tek kontrol etmek, güncellemek ve doğrulamak için planlar hazırladı. O dönemde bilişim alanında çalışan neredeyse herkes, özellikle ABD’de, Y2K ile bir şekilde uğraştı. Ancak bu emeklerin büyük kısmı halk tarafından fark edilmedi.
Y2K tartışmaları 31 Aralık 1999 ya da 1 Ocak 2000 ile bitmedi. Uzmanlar 9/9/1999 tarihi için de risk gördü. Çünkü bazı programcılar, program sonlandırma işaretleri için dokuzlardan oluşan diziler kullanıyordu. Ayrıca 2000 yılı bir artık yıldı ve bu da ayrı bir endişe yarattı.
2038 yılı problemi nedir?
Y2K hazırlıklarının gerçekten gerekli olup olmadığı hâlâ tartışılıyor. Bazı uzmanlar krizin büyük ölçüde varsayımlara dayandığını, birçok sistemin yeni yıla sorunsuz girdiğini söylüyor. Buna karşılık, gerçekten sorun yaşayan küçük şirketlerde ciddi sonuçlar görüldü.
Bazı veri tabanları, finans kayıtları ve hasta geçmişleri sistemler tarafından değiştirildi ya da silindi. Eğer benzer hatalar devlet kurumlarında, havayolu sistemlerinde ya da büyük sağlık ağlarında yaşansaydı, sonuçlar çok daha ağır olabilirdi. Bu yüzden mesele, donanım ve yazılımın birlikte ne kadar doğru çalıştığına dayanıyordu..
Gelecekte karşımıza çıkacak en büyük Y2K benzeri sorun ise 19 Ocak 2038’de, UTC saatiyle 03:14:07’de gündeme gelecek. Sorunun kaynağı yine mikroişlemciler ve çiplerdir. 32 bit sistemler en fazla 2.147.483.647 değerindeki tam sayıyı saklar. Unix tabanlı sistemler zamanı, 1 Ocak 1970’ten itibaren geçen saniye sayısıyla tutar. Bu saniyeleri topladığımızda, 19 Ocak 2038’deki o an tam olarak bu üst sınıra denk gelir.
Bugün çoğu bilgisayar 64 bit sistemlere geçti. Bu yüzden sorun birçok modern cihazı etkilemez. Çünkü 64 bit sistemler çok daha büyük sayıları saklar. Ancak 2038’e gelindiğinde bazı eski 32 bit Unix sistemleri hâlâ çalışıyorsa, bu sistemler zamanı yanlış hesaplayacaktır. Tarihi karıştıracak, zamanı geçmiş bir noktaya döndürecek ya da beklenmedik hatalar üretecektir.
YouTube’da yaşanan bir olay bu duruma küçük bir örnek verdi. Psy’ın “Gangnam Style” videosu yayımlandığında YouTube’un izlenme sayacı hâlâ 32 bitlik bir sistem kullanıyordu. Video dünya çapında hızla yayıldı ve 2.147.483.647 izlenmeye ulaştı. Sayaç burada üst sınıra takıldı. YouTube mühendisleri sayma sistemini 64 bite yükseltene kadar platform bu teknik sorunla uğraştı.
Bu olay, 2038’de bazı 32 bit Unix sistemlerinde neler yaşanacağını küçük ölçekte gösterdi. Aynı zamanda 64 bit sistemlere geçişin önemini açık biçimde ortaya koydu.
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- What Is The 2038 Problem? yayınlanma tarihi: 19 Ocak 2022; Bağlantı: https://www.scienceabc.com/
- Taniyama, M. & Sasaki, Ryoichi. (2008). Analysis of the Y2K problem from the viewpoint of risk communication. 225-239. 10.2495/RISK080241.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
