Dünyanın En Derin Çukuru: Kola Süper Derin Sondajı Hakkında Ne Biliyoruz?

Hepimiz Dünya’nın derinliklerinde neler olduğunu bilmek isteriz. Hiç şüphe yok ki, bunu yapmanın tek yolu, Dünya yüzeyinde bir delik kazmaktır. Bu araştırmacıların Dünya’nın iç kısımlarına dair en iyi bilgileri elde etmelerini sağlayacaktır. Aslında tam da bu nedenle tarih boyunca, yer kabuğunu kazmak ve kimsenin ulaşamadığı derinliklere ulaşmak için birçok girişimde bulunuldu. Ancak bu elbette hiç de kolay bir iş değildi.

ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki Uzay Yarışı, Soğuk Savaş sırasında insanları uzaya ilk gönderen ve uzayı daha fazla keşfeden ülke olma mücadelesiydi. Ama mücadele aslında sadece bununla kalmadı. Bu ülkeler Dünya’nın olabildiğince derinliklerine inme konusunda da birbirlerine meydan okudular. Hedefleri gezegenimizin mantosuna ulaşmaktı.

Manto, gezegenin sürekli evrimini yönlendiren ana motordur ve Dünya tarihinin çoğunun jeolojik kaydını içerir. Mantonun ne olduğu ve nasıl davrandığı hakkında daha iyi bir bilgiye sahip olursak, volkanlar ve depremler ve bir bütün olarak gezegenin nasıl çalıştığı hakkında daha iyi bilgiye sahip oluruz.

Kola Süper Derin Sondajı’nın girişi kaynakla kapatıldı ama hâlâ turist çekiyor.

Uzay yarışı gibi, bu bilinmeyen derinleri keşfetme yarışı da mühendislik hünerlerinin ve en son teknolojinin bir gösterisiydi. 1970’de Sovyet jeologları, sondajlarını İskandinav kara kütlesinden doğuya doğru uzanan Kola Yarımadası’na ayarlayarak bu zorluğu üstlendiler. Ne yazık ki iki ülkede o kadar ileri gidemedi yani mantoya erişemedi. Ama Sovyetler dünyanın en derin deliğini açmayı başardı. Günümüzde dünyanın en derin çukuru Kola Süper Derin Sondajı olarak bilinmektedir

Kola Süper Derin Sondajı Nerededir ve Derinliği Ne Kadardır?

Dünyanın en derin çukuru günümüzde Kola Yarımadası’nda, Norveç ile Rusya sınırının yakınında yer almaktadır. Kola Yarımadası’nın gölleri, ormanları, sisi ve karı, Rusya’nın bu köşesini peri masallarından bir sahne gibi gösterecektir.

Ancak bu doğal güzelliğin ortasında, terk edilmiş bir Sovyet bilimsel araştırma istasyonunun kalıntıları durmaktadır. Yıkılan binanın ortasında beton zemine gömülü, yukarıdaki görselde gördüğünü, ağır, paslı metal bir başlık vardır. Kimilerine göre burası cehennemin girişidir. Oysa bu sadece Kola Süper Derin sondajıdır.

Bu kapağın ardında uzanan ince tünel birkaç kola ayrılmaktadır. Bu kollardan en derin olanı 12.200 metre kadardır. Sovyetlerin bu noktaya kadar sondaj yapması ise neredeyse 20 yıl sürmüştür. Bu derinliğinden dolayı bölgede yaşayan yerli halk, buradan cehennemde işkence gören ruhların çığlıklarını duyabildiklerini bile iddia etmektedir. Ancak yine de, bu derinlik kıtasal kabuğun kalınlığının ancak yaklaşık üçte birine denk gelmektedir.

Dünya bir soğan gibiyse, kabuk gezegenin ince derisi gibidir. Sadece 40km kalınlığındadır. Bunun ötesinde, manto ve onun da ötesinde, Dünya’nın tam merkezinde çekirdek bulunur.

Kola Süper Derin Sondajı Neden Çalışmaya Devam Etmedi?

Bu sondaj girişimi, Dünya’da şimdiye kadar yapılan tüm kazılardan daha fazla jeolojik veriye erişmemizi sağladı. Granit kayacın kazılan tüm derinlik boyunca devam ettiği keşfedildi. Oysaki öncesinde bilim insanları yaklaşık 6. kilometreden sonra granitin yerini bazaltın alacağını düşünüyordu. En ilgi çekici keşiflerden biri, kayacın 6.700 metre derinliğinden toplanan mikroskobik plankton fosilleri oldu. Organik bileşiklerin içinde bulunan bu fosiller çok yüksek sıcaklıklarda ve basınçta korunmayı başarmıştı.

1984 yılında ortaya çıkan bir ekipman arızası nedeniyle çalışmalara bir yıl ara verilecekti. Devamında da mühendisler, 1970 yılında açılan ilk sondaj kuyusunu terk edip 7.000 metre noktasından itibaren farklı bir yönde kazmaya başladılar. Sonrasında da 12000 metre civarına ulaşmak ekibin 5 yılını alacaktı.

Ancak ne yazık ki bu derinlikten itibaren 262 metre daha kazdıktan sonra operasyonu durdurmak zorunda kaldılar. Aslında bunun nedenini anlamak için aşağıda görsele göz atmanız yeterli. Sonuçta sıcaklık tahmin edilenden çok daha fazla idi. Mevcut aletler de 180 derece civarından bir sıcaklıkta çalışmaya uygun değildi. Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra, bu tür çabaları destekleyecek para da kalmadı. Bunların sonucunda da üç yıl sonra yani 1992 yılında, sıcak kayacı delmeye devam etmenin çok zor olduğuna karar verilecekti. Operasyon resmen sonlandı.

Bilim insanlarının Dünya’nın hacminin %84’ünü kaplayan mantoya ulaşmak gibi bir hedefi olsa da bunu şimdiye kadar hiç kimse başaramadı. Ancak ileriki yıllarda devam eden başka projeler ve başka derinlere inen delikler bilim insanlarının pes etmeye niyeti olmadığını bizlere gösteriyor.



Kaynaklar ve ileri okumalar


Dip Not:

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım

Matematiksel

Batuhan Erdik

Grafik tasarımcısı ve bilgisayar meraklısı...
Başa dön tuşu