YAŞAM

Gelişime Engel Bir Tutum: Helikopter Ebeveynler

Helikopter ebeveyn kavramı ilk olarak psikoterapist Haim Ginnott tarafından 1969 yılında ‘’Ebeveynler ve Gençler’’ isimli kitabında kullanılmıştır.

Küçük bir çocuğun, annesinin adeta bir helikopter gibi etraflarında dört döndüğünü söylemesinden yola çıkılarak ortaya atılan kavram 2011 yılında bilimsel literatüre kazandırılmıştır.

Helikopter ebeveynlerin en önemli ve belirgin özellikleri çocuklarına aşırı odaklanmış olmalarıdır. Bu aileler, çocuklarının başarı ya da başarısızlıkları ile ilgili oldukça fazla sorumluluk almaları, çocuklarına karşı aşırı korumacı davranmaları, hayatları üzerinde aşırı kontrol sahibi ve mükemmelliyetçi olmaları ile temelinde çocuklarının hayatlarını yaşamlarının tek ilgi odağı haline getirme eğilimindedirler.

Helikopter ebeveyn tutumu çoğu zaman tek ya da az çocuklu ailelerde gözlemlenmekle birlikte bu tutuma sahip anne babalar başarı odaklı olduklarından, çocuklarının sürekli bir şeyleri eksik yapmış olabilme ihtimali ile mücadele halinden kaynaklı kaygı düzeyleri daima yüksektir.

Helikopter Ebeveyn Davranışları

Helikopter ebeveyn tutumu, ailelerin çocuk sahibi oldukları ilk yıllarında başlar. Çocuk yürümeye başladığı gibi çocuğu gölge gibi takip etme, davranışlarına, kelimelerine, oyunlarına müdahale ederek çocuğu yönlendirme, çocuğun tek başına zaman geçirmesine fırsat vermeme gibi davranışlar ile kendini gösterir.

Bu tutum çocuğun okul yıllarında, güvenilir ve alanında başarılı öğretmen bulma arayışı, çocuğun okul yaşantısı ve okulda yaşadığı problemler ile öğretmene rahatsızlık verecek düzeyde ilgilenme (iyi notlar almadığında ya da herhangi bir problemde hemen öğretmeni arama) biçiminde devam eder.

Helikopter ebeveynler, çocuğun problemlerini çocuğunun yerine çözme, çocuğun arkadaş çevresine karar verme, her anını etkinlikler ile doldurma, çocuğun yapacaklarını onun yerine yaparak çocuğun sorumluluklarını üstlenme (ev ödevlerini, proje ve performans ödevlerini bizzat yapma) eğilimindedirler.

Okul yıllarının sonuna kadar çocuğu okula bırakma, okuldan alma, öğle aralarında yoklayarak yemeğini yedirme, okul yollarında çantasını taşıma, yoğun bir ders çalışma planı hazırlama, çocuğun oyun saatlerine karar verme, çocuğa danışmadan sürekli özel kurslara gönderme, her sohbette çocuklarından bahsetme gibi davranışlar da yine helikopter ebeveynlerin tipik davranışlarıdır.

Helikopter ebeveyn tutumu sadece çocuğun ilk yılları ve okul yılları ile sınırlı kalmamakta üniversite ve evlilik öncesi, sonrası ile de devam edebilmektedir.

Çocuğun tercih edeceği üniversite ve bölüme karar verme hatta aynı şehre taşınma, evleneceği kişinin kim olacağı konusunda belirleyici olma, evlendikten sonra yaşamayı tercih edeceği yer ve eşi ile ilişkilerinde müdahaleci tutum sergilemek helikopter ebeveynliğin her yaşta devam edebileceğini göstermektedir.

Ailelerin çocukları ile ilgili sohbetlerde kurdukları cümleler de helikopter ebeveyn tutumuna sahip oldukları konusunda fikir vermektedir. Böylesi ebeveynler çocukları adına konuşmakta “bugün çok ders çalıştık”, ‘’ödevlerimizi yaptık’’, ‘’okula gittik’’, ‘’az uyuduk’’ ‘’hasta olduk’’ gibi çoğu zaman konuşmalarında çoğul özne kullanmaktadırlar.

Bu aileler ile çocukları arasında iyi bir iletişim varmış gibi görünse de iletişim genel olarak tek yönlü olup, çocuğa verilen talimatlar, öneriler, çocuktan beklentiler, yapılması gereken ödevler, gösterilmesi gereken ideal davranışlardan öteye geçmemekte ve oldukça sığ bir hal almaktadır.

Bu tutuma sahip aileler çocuklarının inisiyatif almalarının önüne geçmekte, çocuklarının isteklerini çok az dikkate almakta ya da hiç dikkate almamaktadırlar.

Helikopter Ebeveynliğin Sebepleri

Çocuğun sosyal, duygusal, akademik ve fiziksel hayatı ile ilgili yaşayabileceği olası olumsuz sonuçlardan aşırı derecede endişe ve korku duymak en önemli sebeplerdendir.

Dünyaya karşı duyulan güvensizlik, çocuklara yönelik suç oranlarının artması, akademik rekabet, ekonomi ve iş piyasası ile ilgili kaygılar, kendi çocukluk yıllarında sevilmediğini düşünen ebeveynlerin durumu telafi etme çabaları, çevre baskısı, ailelerin bu tutumu göstermelerine neden olan sebeplerdendir.

Helikopter ailelerin davranışlarının altında yatan temel nedenin kendi egolarının ve gerçekleştiremedikleri ideallerinin telafisinin bulunduğu düşünülmektedir.

Helikopter Ebeveyn Tutumunun Sonuçları

Helikopter ebeveyn tutumunun ortaya çıkardığı en önemli sorun çocuğun ‘’bu şeyi yapmam konusunda ailem bana yeterince güvenmiyor, bana inanmıyor’’ inancı ile özgüveninin ve özsaygısının azalmasına yol açmasıdır.

Araştırmalar bu ailelerin çocuklarında yüksek derecede kaygı ve depresyonun diğer çocuklara oranla daha fazla olduğunu göstermektedir.

Öz yeterlilik inancının zayıf olması, sosyal fobi, öfke nöbetleri, narsist kişilik gelişimi, bencil tutumlar, seçim yapmada ve karar vermede güçlükler yaşama, bağlanma sorunları, psikolojik dayanıksızlık diğer olası olumsuz gelişimler arasındadır.

Bu ailelerin çocuklarının duygularını yaşamalarına da müdahale etmelerinden kaynaklı çocukların duygularını kontrol edememeleri, uyum sağlama ve mücadele etme yetenekleri gelişmediğinden ufak sorunlar karşısında bile büyük yıkımlar yaşamaları da olasıdır.

Yetişkinlikte de hayatlarını kontrol etme ve yönetme zorlukları, zamanı kontrol edememe ve yönetememe, işleri sürekli erteleme, girişimcilik ve motivasyon düzeylerinin düşük olması gibi davranışlar gözlemlenebilen diğer sonuçlardır.

Helikopter ebeveyn tutumu şüphesiz ailelerin iyi niyetinden, sürekli daha iyisi olsun algısından ya da disiplin anlayışından hareketle gelişir fakat bu tutumun uzun vadede çocuğa zarar verdiğini aşikardır.

Çocuklar ebeveynlerinden bağımsız birer bireylerdir, söyleyecek sözleri ve yapmak istedikleri vardır. Çocuklarımızın sözlerini, yapmak istediklerini önemseyelim.

Bırakalım düşsünler, ağlasınlar, başarısız olsunlar, arkadaşları ile sorunlar yaşasınlar, her şeye de sahip olmasınlar, her duyguyu yaşasınlar, yokluğu da bilsinler, kaybetmeyi de.

Ancak böylelikle duyguları ile baş edebilmeyi, problem çözebilmeyi hayata karşı mücadele edebilmeyi öğrenecekler ve daha güçlü birer birey olacaklardır.

İLKNUR ÇETİNKAYA

Kaynakça

Yılmaz, H. (2020). Türkiye’de Helikopter Ebeveynlik Eğilimi ve Helikopter Ebeveynlerin Demografik Özellikleri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, sayı 46.
Yılmaz, H. (2019). İyi Ebeveyn, Çocuğu İçin Her Zaman Her Şeyi Yapan Ebeveyn Değildir: Algılanan Helikopter Ebeveyn Tutum Ölçeği. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, Cilt 3 Sayı 1.
Yılmaz, H. & Büyükcebeci A. (2019). Bazı Pozitif Psikoloji Kavramları Açısından Helikopter Ebeveyn Tutumlarının Sonuçları.

Matematiksel

İlknur Çetinkaya

Nelson Mandela'nın sözleri ile ‘’Bir toplum, kendini en belirgin biçimde çocuklarına nasıl davrandığıyla ortaya koyar. Başarımız, her toplumun en kırılgan fertleri ve aynı zamanda en büyük zenginliği olan çocuklarımızın mutluluğu ve sağlığıyla ölçülmelidir’’. Çocuklarımızın yaşamdan, öğrenmekten keyif aldığı, öğrenmenin sınıfların dört duvarı arasına hapsedilmediği, çocuklarımızın özgür hissettiği, oyun oynayabildiği, çocukluklarını yaşayabildikleri, başarılarının sınavla ölçülmediği, her birinin başarıyı yetenekleri ve ilgi alanlarında tattığı, yüzlerinden gülümsemenin eksik olmadığı güzel yarınlara

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu