Matematik Murphy Kanunlarından Kaçış İçin Bir Fırsat Sağlar mı?

Her şeyin ters gittiği anlar vardır. Tüm olumsuzluklar bir araya gelmiş gibi olur bu zamanlarda. Örneğin trafikte adım adım ilerlerken diğer tüm şeritlerin daha hızlı hareket ettiğini görürsünüz. Şerit değiştirirsiniz ama bu sefer siz beklerken diğer şeritler hızla akmaya başlar. Murphy Kanunları dünyasına hoş geldiniz.

Murphy Kanunları bunu “Eğer bir işi halletmek için birden fazla olasılık varsa ve bu olasılıklardan biri istenmeyen sonuçlar veya felaket doğuracaksa kesinlikle bu olasılık gerçekleşecektir.” biçiminde ele alır. İşler yolunda gittiğinde bunun bir sebebini aramayız. Ama işler ters gitmeye başladığında durum değişir. Murphy Kanunları, olumsuz üzerinde durma ve olumlu olanı gözden kaçırma eğilimimizden yararlanır. Bunun için de bir şeyin meydana gelmesinin matematiksel olasılığını kullanır.

Bazı insanlar tüm bunların hurafeden başka bir şey olmadığını düşünürken bazıları da oldukça ciddiye alır. Hatta bu durumu sayısal olarak hesaplayan bir formül bile geliştiren matematikçiler bulunur. Ancak öncesinde Murphy kanunları, Finangle kanunları ya da Sod kanunları olarak bildiğimiz ünlü özdeyişlerin nereden çıktığını anlayalım. ( Sod Kanunu ifadesi daha çok İngiltere’de yaygın olarak kullanılır. Ancak Kuzey Amerika’da “Murphy yasası” ifadesi daha popülerdir.)

Edward A. Murphy Jr. Kimdi?

1917 doğumlu Edward A. Murphy Jr. ABD Hava Kuvvetlerinde 1949’da roketler üzerine deney yapan mühendislerden biriydi. İnsan üzerinde ivmelenmenin etkilerini inceliyordu. Deneylerden birinde, pilot üzerinde 16 değişik noktaya akselometre takılması gerekiyordu. Sensör bir yapıştırıcı ile iki türlü takılabiliyordu. Ancak bir kişi 16 sensörün tamamını da yanlış takmayı becerdi.

Bu olaydan sonra Murphy kanun olarak nitelendirilecek söylemlerini bir basın toplantısında açıkladı. Birkaç ay içinde “Murphy Kanunları” mühendislik sahasında çalışanlar arasında yaygınlaştı. Bir proje üzerinde çalışırken işlerin sürekli ters gitmesini eleştirmek üzere bir dizi kuramlar geliştiren Murhpy, aynı yıllarda New York menşeli ‘Harvey Hutter’ yayınevi tarafından derlenerek bir kitap haline getirilince bir anda kendi adıyla anılan kuramları ile birlikte dünya çapında ün kazandı. 

Murphy Kanunlarına ters düşen karmaşık sistemlerden olan kültürler için ortaya konan kanun şöyledir. Belirli bir gelişme herhangi bir yerde ortaya çıkmadıysa, zaten bu durumda mümkün değil demektir. Olasılık “gerçek sonuçların olası sonuçlara oranı” şeklinde tanımlanır. Bir olay süreç içerisinde gerçekleşmezse olasılığı 0’dır yani imkânsızdır. Murphy Kanunları ise olaya tersinden yaklaşır. Bir olay mümkünse, gerçekleşir. Aslında Murphy Kanunları temelini sibernetik ve sistem kuramındaki fen bilimsel ve matematiksel bir kanundan alır. Bir olayda az organizasyon ve daha çok kaos, olasılık olarak sıkı organizasyon ve daha çok düzene göre ezici bir üstünlük kazanır. Daha basit bir cümleyle söylemek gerekirse kaos, düzenden daha olasıdır.

Murphy Kanunları
Murphy Kanunları’nın temeli, şu söze dayanır: “Eğer bir işi halletmek için birden fazla olasılık varsa ve bu olasılıklardan biri, istenmeyen sonuçlar veya felaket doğuracaksa; kesinlikle bu olasılık, gerçekleşecektir.” Aslen “Finangle Kanunu” olarak geçen ve daha yaygın olarak bilinen bir söz ise şöyledir: “Ters gidebilecek her şey, ters gidecektir.”

Murphy Kanunu Ve Matematik

İngiliz matematikçi Philip Obadya; David Lewis ve Keylan Leyser ile birlikte bu kanunların olasılıklarını sayısal olarak hesaplayan bir formül geliştirdi. 1000’den fazla kişi üzerinde yapılan çalışmalar sonucunda da aşağıdaki formülü elde ettiler.

Murphy kanunlarının bu formül yardımı ile olasılıklarını hesaplamak isterseniz değişkenlere aşağıdaki gibi değerler varmelisiniz.

  • U, görevin aciliyetidir. 1 ve 9 arası bir değer alır ve 9, en acil olan anlamına gelir.
  • C, görevin karmaşıklığıdır. 1 ve 9 arası bir değer alır.
  • S, görevi gerçekleştirmedeki yeteneğinizdir. 1 ve 9 arası değer alır.
  • A, görevin kötüye gidişidir ve sabit değerdir. 1000den fazla kişiyle yapılan anket sonucu değeri 0,7 olarak tespit edilmiştir.
  • F, görevin yerine getirilme sıklığıdır. 1 ve 9 arası bir değer alır.
  • Bunları yerine yerleştirdiğiniz zaman elde edeceğiniz sonuç 0 ve 8,6 değerleri arasında çıkar. Büyük değerler, kötü bir şeylerin olacağını gösterir.

Obada bu çalışmasının arka planını da şu şekilde bizlere aktırmıştı.” Buradaki mesele görünüşte yenilmez gözüken Sod kanunlarını istediğiniz boyuta indirgeyebilmek için sadece denklemdeki elemanlardan birini değiştirmeniz gerektiğidir. Ancak dikkatli olun. Eğer oranı yanlış hesaplar ve bunun sonucunda fazla iyimser davranırsanız felaket kaçınılmaz olacaktır.. Ayrıca, belirli bir görevin RSL değerini önceden bilmek, aşırı güvene yol açar. Bunun sonucu da Sod kanununun etkisinin daha da artmasına neden olabilir.”

Bazı Murphy Kanunları

  • “Ne zaman bir şeyden vazgeçseniz, vazgeçtiğiniz o şey size geri gelir.”
  • “Bir şeyin ters gidebileceği olasılıkları engelleseniz bile, anında yeni bir olasılık ortaya çıkacaktır.”
  • “Bir şeyin olma olasılığı, isteme olasılığı ile ters orantılıdır.”
  • “Olmuyorsa zorlayın, kırılırsa zaten değişmesi gerekir.”
  • “Ne kadar beklersen bekle istenmediği zaman gelecektir.”
  • “Çözülen her problem yeni problemler yaratır.”
  • “Her şey yolunda gidiyorsa, kesin bir terslik vardır.”
  • “Bir şeyle fazla oynarsanız, onu bozarsınız.”
  • “Hiçbir şey göründüğü kadar kolay değildir.”
  • “Eğer kendinizi iyi hissediyorsanız, üzülmeyin geçer.”
  • “Aradığınız bir şeyi en başından değil en sonundan aramaya başlayın.
  • “Anlattığın bir şeyin dinlenme ihtimali, anlatma isteğinle ters orantılıdır.

Şeyma Atahan

Göz Atmak İsterseniz

Kaynaklar:

Matematiksel

Başa dön tuşu