Matematik
Öne çıkanlar

Henüz Çözülememiş 11 Matematik Problemi İle Tanışın

Bazı matematik problemlerini anlamak birkaç dakika sürer, ancak çözmek için yüzyıllar bile yetmez. İşte matematikçilerin hâlâ yanıt aradığı 11 ünlü problem.

Matematikte bazı problemlerin çözümü için yüzyıllardır uğraşıyoruz. Bazılarının ifadesi birkaç cümleye sığsa da kanıtlarını bulmak son derece zor. Üstelik matematikçiler zaman zaman çözüm bulduklarını açıklasalar bile, diğer araştırmacıların kanıtı incelemesi ve doğrulaması uzun zaman alıyor.

Son yıllarda yapay zekânın da katkısıyla matematiksel araştırmalarda dikkat çekici gelişmeler yaşandı. Bu listede hem matematikçilerin hâlâ çözüm aradığı problemleri hem de yakın zamanda önemli kanıt çalışmalarına konu olan soruları bulacaksınız.

1- Goldbach Hipotezi

Goldbach-Hipotezi

1742 yılında Alman matematikçi Christian Goldbach, Leonhard Euler’e yazdığı bir mektupta asal sayılarla ilgili bir düşüncesini paylaştı. Euler’in de katkısıyla bu düşünce, matematiğin en ünlü çözülememiş problemlerinden birine dönüştü.

Goldbach Hipotezi’ne göre, 2’den büyük her çift sayı iki asal sayının toplamı olarak yazılabilir. Örneğin 8 = 3 + 5, 20 = 7 + 13 ve 50 = 19 + 31.

Matematikçiler bilgisayar yardımıyla 4 × 10¹⁸’e kadar bütün çift sayıları kontrol etti ve hiçbir karşı örnek bulamadı. Ancak sonlu sayıda örneği doğrulamak, sonsuz sayıdaki bütün çift sayılar için matematiksel bir kanıt oluşturmuyor.

Goldbach Hipotezi’nin zayıf biçimi ise 5’ten büyük her tek sayının üç asal sayının toplamı olduğunu öne sürüyor. Harald Helfgott, 2013 yılında bu önermeyi kanıtladı. Buna karşılık güçlü Goldbach Hipotezi hâlâ çözüm bekliyor.

2- Riemann Hipotezi

Riemann hipotezi

1859 yılında Alman matematikçi Bernhard Riemann, asal sayıların dağılımıyla ilgili bir hipotez ortaya attı. Riemann Hipotezi, asal sayıların görünüşte düzensiz dağılımının ardındaki matematiksel yapıyı anlamamız açısından büyük önem taşıyor.

Matematikçiler uzun yıllardır bu hipotezin doğru olduğunu varsayarak çeşitli sonuçlar geliştirdi. Ancak hipotezin kendisini kanıtlamayı başaramadılar. Clay Matematik Enstitüsü de 2000 yılında Riemann Hipotezi’ni bir milyon dolar ödüllü yedi Milenyum Problemi arasına aldı.

20 Kasım 2026’da önemli bir gelişme yaşandı. Türk kökenli matematikçi Levent Alpöge, yapay zekâ Claude ile birlikte çalışarak Riemann Hipotezi’nin daha kapsamlı biçimi olan Genelleştirilmiş Riemann Hipotezi’ni kanıtladığını açıkladı. Matematikçiler şimdi bu çalışmayı bağımsız olarak inceliyor. Kanıtın doğruluğuna ilişkin ilk değerlendirmeler olumlu olsa da matematik dünyası henüz kesin bir sonuca ulaşmadı.

Bu gelişmenin ayrıntılarını ve matematik açısından önemini Riemann Hipotezinin Çözülmesi Bizim İçin Ne Anlama Geliyor? başlıklı yazımızda ele aldık.

3- İkiz Asal Varsayımı

ikiz asallar

Asal sayıların dağılımıyla ilgili bir başka ünlü matematik problemi de İkiz Asal Varsayımı’dır. Aralarında yalnızca 2 fark bulunan asal sayılara ikiz asal sayılar deriz. Örneğin (3, 5), (11, 13), (17, 19) ve (29, 31) birer ikiz asal çiftidir.

Asal sayılar büyüdükçe genel olarak seyrekleşir. Ancak aralarındaki farkın yalnızca 2 olduğu çiftlerle karşılaşmaya devam ederiz. İkiz Asal Varsayımı, bu tür çiftlerin sonsuz sayıda bulunduğunu öne sürer. Matematikçiler henüz bu iddiayı kanıtlayamadı.

2013 yılında matematikçi Yitang Zhang önemli bir ilerleme kaydetti. Zhang, aralarında en fazla 70 milyon fark bulunan sonsuz sayıda asal sayı çifti olduğunu kanıtladı. Ardından James Maynard ve Polymath projesindeki araştırmacılar bu sınırı 246’ya kadar indirdi.

Bu sonuç, asal sayılar arasındaki farkın sonsuz kez belirli bir sınırın altında kaldığını gösteriyor. Ancak farkın tam olarak 2 olduğu çiftlerin sonsuz sayıda bulunduğunu henüz bilmiyoruz.

4- P ve NP Problemi

Bilgisayar bilimindeki en önemli matematik problemlerinden biri, basit bir soruya dayanıyor: Bir problemin çözümünü kontrol etmek kolaysa, o çözümü bulmak da kolay mıdır?

Örneğin, tamamlanmış bir Sudoku bulmacasının kurallara uyup uymadığını kısa sürede kontrol edebilirsiniz. Ancak boş bir Sudoku’yu çözmek, özellikle karmaşık örneklerde, çok daha fazla uğraş gerektirir. P ve NP problemi, çözümü bulmak ile doğruluğunu kontrol etmek arasındaki bu farkı matematiksel olarak inceler.

Bilgisayar biliminde P, bilgisayarların problem büyüklüğüne göre polinom zamanda çözebildiği karar problemlerini kapsar. NP ise bir çözüm önerisinin doğruluğunu polinom zamanda kontrol edebildiğimiz karar problemlerinden oluşur.

Her P problemi aynı zamanda bir NP problemidir. Ancak NP sınıfındaki bütün problemlerin P sınıfına da girip girmediğini bilmiyoruz. İşte matematikçilerin yanıtını aradığı soru budur: P = NP mi, yoksa P ≠ NP mi?

Bu sorunun yanıtı, bilgisayar biliminden kriptografiye ve optimizasyon problemlerine kadar pek çok alanı etkileyecek. Eğer P = NP olduğu kanıtlanırsa, bugün çözümü son derece zor görünen bazı problemlerin teorik olarak verimli algoritmaları bulunduğunu öğreneceğiz.

Araştırmacıların çoğu P ile NP’nin farklı olduğunu düşünüyor. Buna rağmen henüz kimse bu görüşü kanıtlayamadı. Clay Matematik Enstitüsü de P ve NP problemini bir milyon dolar ödüllü Milenyum Problemleri arasında tutuyor.

5- 3n+1 Yani Collatz Problemi

Matematiğin en kolay anlaşılır fakat çözümü en zor problemlerinden biri Collatz Varsayımı’dır. Alman matematikçi Lothar Collatz’ın 1930’lu yıllarda ortaya attığı bu matematik problemi, yalnızca iki basit kurala dayanır.

Herhangi bir pozitif tam sayı seçin. Sayı çiftse 2’ye bölün, tekse 3 ile çarpıp 1 ekleyin. Ardından elde ettiğiniz yeni sayıya aynı işlemi uygulayın. Bu kuralları tekrar tekrar izleyerek bir sayı dizisi oluşturun.

Örneğin 5 sayısıyla başladığımızda şu diziyi elde ederiz: 5 → 16 → 8 → 4 → 2 → 1

11 sayısıyla başladığımızda ise daha uzun bir yol izleriz: 11 → 34 → 17 → 52 → 26 → 13 → 40 → 20 → 10 → 5 → 16 → 8 → 4 → 2 → 1

Her iki örnekte de sonunda 1’e ulaşıyoruz. Bundan sonra sayılar 1 → 4 → 2 → 1 döngüsüne giriyor. Collatz Varsayımı, hangi pozitif tam sayıyla başlarsak başlayalım sonunda mutlaka 1’e ulaşacağımızı öne sürüyor. Ancak matematikçiler bu iddiayı henüz kanıtlayamadı.

Bilgisayarlarla yürütülen çalışmalar, 271 değerinin altındaki bütün pozitif tam sayılar için varsayımı doğruladı. Yine de sonlu sayıda örneği kontrol etmek, sonsuz sayıdaki bütün başlangıç değerleri için kesin bir kanıt oluşturmuyor.

2019 yılında matematikçi Terence Tao önemli bir ilerleme kaydetti. Tao, başlangıç değerlerinin neredeyse tamamının, matematiksel olarak tanımlanmış özel bir anlamda, sonunda başlangıç değerlerine kıyasla çok küçük sayılara ulaştığını gösterdi. Ancak bu sonuç, her dizinin mutlaka 1’e ulaşacağını kanıtlamıyor.

Collatz Varsayımı, basit kurallarla oluşturduğumuz sayı dizilerinin davranışını anlamanın ne kadar zor olduğunu gösteren en dikkat çekici örneklerden biri olmaya devam ediyor.

6- 196 sayısı bir Lychrel sayısı mıdır?

Bazı sayılar, basit işlemler sonucunda şaşırtıcı özellikler gösterir. Bunlardan biri de 196 sayısıdır. Bu matematik problemini anlamak için önce palindromik sayıları tanımamız gerekiyor.

Palindromik sayılar, soldan sağa ve sağdan sola aynı biçimde okunan sayılardır. Örneğin 121, 383 ve 12321 bu özelliği taşır.

Şimdi herhangi bir pozitif tam sayı seçelim. Rakamlarını ters çevirip elde ettiğimiz sayıyla toplayalım. Sonuç palindromik değilse aynı işlemi tekrarlayalım. Örneğin 75 sayısıyla başladığımızda 75 + 57 = 132 ve 132 + 231 = 363 işlemleriyle palindromik bir sayıya ulaşırız.

Ancak 196 sayısı farklı davranıyor. Görseldeki işlemleri ne kadar sürdürürsek sürdürelim, bugüne kadarki hesaplamalarda palindromik bir sonuca ulaşamadık. Bu işlemle hiçbir zaman palindromik bir sayıya ulaşmayan doğal sayılara Lychrel sayıları diyoruz. Peki 196 bunlardan biri mi?

Bilgisayarlar 196 için çok uzun sayı dizilerini inceledi, ancak henüz bir palindrom bulamadı. Yine de bu durum, gelecekte böyle bir sonuca ulaşmayacağımızı kanıtlamıyor. Dolayısıyla 196, onluk sistemdeki en küçük Lychrel sayısı adayı olmayı sürdürüyor.

7- Taşınan Kanepe Problemi

taşınan kanepe problemi

Dar bir koridorda büyük bir kanepeyi köşeden geçirmeye çalıştığınızı düşünün. Peki 90 derecelik bir köşeyi dönebilen en büyük kanepe hangi şekle sahip olmalı?

Matematikçi Leo Moser, 1966 yılında bu soruyu bir matematik problemine dönüştürdü. Problem, genişliği 1 birim olan L biçimindeki bir koridorun köşesinden geçebilen en büyük alanlı düzlemsel şekli arıyor.

1992 yılında Joseph Gerver, alanı yaklaşık 2,2195 birimkare olan özel bir şekil geliştirdi. Ancak matematikçiler uzun süre bu şeklin mümkün olan en büyük alanı sağlayıp sağlamadığını kanıtlayamadı.

Kasım 2024’te matematikçi Jineon Baek önemli bir ilerleme kaydetti. Baek, Gerver’in şeklinin gerçekten en büyük alanı sağladığını gösteren kapsamlı bir matematiksel kanıt sundu. 2026 yılında araştırmacılar bu sonucu Lean adlı bilgisayar destekli kanıt doğrulama sistemine de aktardı. Böylece yaklaşık 60 yıldır matematikçileri uğraştıran problem, çözüm yolunda önemli bir aşamayı geride bıraktı.

8- Mutlu Son Problemi

Henüz Çözülememiş 11 Matematik Problemi İle Tanışın

Matematikteki en ilginç geometri problemlerinden biri, 1933 yılında Macar matematikçi Esther Klein’ın ortaya attığı bir soruyla başladı. Klein, düzlem üzerinde hiçbir üçü aynı doğru üzerinde bulunmayan beş nokta seçtiğimizde, bunlardan dördünün mutlaka bir dışbükey dörtgen oluşturacağını fark etti.

Dışbükey bir çokgende bütün köşeler dışarıya doğru uzanır ve hiçbir iç açı 180 dereceyi aşmaz. Klein’ın keşfinden sonra matematikçiler soruyu genişletti: Dışbükey bir beşgen, altıgen veya daha fazla kenarlı bir çokgen oluşturmayı garanti etmek için en az kaç noktaya ihtiyacımız var?

Matematikçiler beşgen için 9, altıgen için 17 noktanın yeterli olduğunu kanıtladı. Ancak dışbükey bir yedigen oluşturmayı garanti eden en küçük nokta sayısını hâlâ bilmiyoruz. Paul Erdős ve George Szekeres, bu sayının 33 olduğunu öne sürdü. Daha genel olarak, dışbükey n-gen için gereken en az nokta sayısının 2⁽ⁿ⁻²⁾ + 1 olduğunu varsaydılar.

Problemin ilginç adı ise matematiksel bir keşiften doğan aşka dayanıyor. Esther Klein ile George Szekeres, birlikte yürüttükleri çalışmaların ardından 1937 yılında evlendi. Paul Erdős de bu nedenle probleme Mutlu Son Problemi adını verdi. Detaylar: Anlaması Kolay Çözmesi Zor: Mutlu Son Problemi

9- Alanı ve Köşegeni Tam Sayı Olan Bir Euler Tuğlası Bulma

Henüz Çözülememiş 11 Matematik Problemi İle Tanışın

Pisagor teoremini kullanarak bir dikdörtgenin köşegenini hesaplayabiliriz. Peki kenar uzunlukları ve bütün köşegenleri tam sayı olan üç boyutlu bir dikdörtgenler prizması bulabilir miyiz? Matematikçiler, üç ayrıtının ve üç yüzey köşegeninin uzunluğu tam sayı olan dikdörtgenler prizmasına Euler tuğlası adını veriyor.

Örneğin ayrıtları 44, 117 ve 240 birim olan bir prizmanın yüzey köşegenleri sırasıyla 125, 244 ve 267 birimdir. Dolayısıyla bu şekil bir Euler tuğlasıdır. Ancak prizmanın karşılıklı iki köşesini birleştiren uzay köşegeninin uzunluğu yaklaşık 270,6 birimdir. Yani bu kez tam sayı elde edemiyoruz.

Bütün ayrıtları, yüzey köşegenleri ve uzay köşegeni tam sayı olan bir prizmaya mükemmel küboid diyoruz.

Matematikçiler bugüne kadar böyle bir şekil bulamadı. Üstelik böyle bir prizmanın var olamayacağını da kanıtlayamadılar. Bu nedenle mükemmel küboid problemi, geometrinin hâlâ çözüm bekleyen matematik problemleri arasında yer alıyor.

10- Herhangi Bir Mükemmel Tek Tam Sayı Var mı?

Herhangi Bir Mükemmel Tek Tam Sayı Var mı?

Bir pozitif tam sayının kendisi dışındaki bütün pozitif bölenlerinin toplamı yine o sayıya eşitse ona mükemmel sayı deriz. Örneğin 6 sayısının kendisi dışındaki bölenleri 1, 2 ve 3’tür. Bu sayıların toplamı da 6 eder. Benzer biçimde 28 = 1 + 2 + 4 + 7 + 14 eşitliği, 28’in de mükemmel sayı olduğunu gösterir.

Matematikçiler mükemmel sayıları Antik Yunan döneminden beri inceliyor. Öklid ve Euler, çift mükemmel sayılar ile Mersenne asalları arasındaki ilişkiyi ortaya koydu. Bugün 52 çift mükemmel sayı biliyoruz. Ancak bunların dışında başka çift mükemmel sayıların bulunup bulunmadığı da açık bir soru.

Peki tek bir mükemmel sayı var mı? Matematikçiler henüz böyle bir sayı bulamadı. Araştırmalar, varsa bu sayının 10²²⁰⁰’den büyük olması gerektiğini gösteriyor. Ayrıca en az 10 farklı asal çarpanı bulunmalı.

Bütün bu kısıtlamalara rağmen matematikçiler tek mükemmel sayıların varlığını ne kanıtlayabildi ne de çürütebildi. Bu nedenle problem, sayılar teorisinin en eski çözülememiş sorularından biri olmayı sürdürüyor.

11- Navier – Stokes Denklemleri

Bir nehrin akışını, uçak kanatlarının çevresindeki hava hareketlerini veya denizde oluşan dalgaları düşünün. Fizikçiler, sıvıların ve gazların hareketlerini açıklamak için Navier–Stokes denklemlerinden yararlanıyor. Adlarını 19. yüzyılda yaşamış Claude-Louis Navier ve George Gabriel Stokes’tan alan bu denklemler, akışkanların hızını, basıncını ve viskozitesini birbirine bağlıyor.

Navier-Stokes denklemleri

Ancak matematikçiler hâlâ temel bir soruya yanıt arıyor: Üç boyutlu bir akışta düzgün başlangıç koşulları, her zaman düzgün çözümler mi üretir? Yoksa akışın hızı veya hızındaki değişimler sonlu bir zamanda sınırsız büyüyerek matematiksel bir tekillik mi oluşturur?

Bu matematik problemi, Clay Matematik Enstitüsünün bir milyon dolar ödüllü Milenyum Problemleri arasında yer alıyor.

Eylül 2026’da OpenAI araştırmacıları, yapay zekâ yardımıyla önemli bir kanıt geliştirdiklerini açıkladı. Çalışma, düzgün bir dış kuvvetin etkisi altındaki akışta sonlu zamanda tekillik oluştuğunu ileri sürüyor. Araştırmacılar kanıtı Lean sistemiyle de denetledi.

Ancak matematik dünyası çalışmanın kapsamını ve doğruluğunu değerlendirmeyi sürdürüyor. Clay Matematik Enstitüsü de problemi henüz resmen çözülmüş olarak kabul etmedi.


Kaynaklar ve ileri okumalar:

Matematiksel

Matematiksel Editör

Matematiksel Editör, farklı dönemlerde çeşitli yazarların katkısıyla hazırlanan arşiv içeriklerinin yönetimi için kullanılan kurumsal profildir. Bu hesap tek bir kişiyi temsil etmez.

2 Yorum

  1. 3. hipotez: sonsuz

    5.hiptotez: sonuz olan sayının çift mi. tek mi olduğunu bilemeyiz bu yüzden hatalıdır.

    bugünlük bu kadar yeter büyük dostlarım
    odtüye beklerim….