
Koordinatlar, farkında olmasak da günlük hayatta sık sık kullandığımız basit fikirlerden biridir. Bir kâğıdın üzerine bir nokta koyduğunuzu ve bu noktanın yerini başka birine anlatmak istediğinizi düşünün. Bunun için koordinatlardan yararlanabilirsiniz. Peki hangi koordinatlardan? Kartezyen mi, kutupsal mı?
Okulda genellikle noktaları x ve y değerleriyle göstermeyi öğreniriz. Bir noktaya ulaşmak için ne kadar sağa ya da sola, ardından ne kadar yukarı ya da aşağı gitmemiz gerektiğini söyleriz. Bu yöntem birçok problemde son derece kullanışlıdır. Ancak her geometrik durum için en doğal seçenek değildir.
Özellikle çemberler ve dönme hareketleri söz konusu olduğunda, bir noktayı yatay ve düşey uzaklıklarla tanımlamak işleri gereksiz yere zorlaştırabilir. Böyle durumlarda “ne kadar sağa gittik?” sorusu yerine “merkezden ne kadar uzaktayız ve hangi yöndeyiz?” diye düşünmek çok daha kullanışlıdır. Kutupsal koordinat sisteminin temel fikri de buradan doğar.

Kutupsal Koordinat Sistemi Nedir?
Bu sistemde bir noktayı iki bilgiyle tanımlarız. İlki, noktanın merkeze olan uzaklığıdır ve r ile gösterilir. İkincisi ise noktanın pozitif x ekseniyle yaptığı açıdır ve θ ile ifade edilir.
Bir noktaya ulaşmak için önce yönümüzü açıyla belirler, ardından o doğrultuda r kadar ilerleriz. Böylece konumu yatay ve düşey uzaklıklarla değil, merkeze olan uzaklık ve yön bilgisiyle ifade ederiz.
Bu sistem, Kartezyen koordinatlarda karmaşık görünen bazı geometrik ilişkileri daha sade biçimde ifade eder. Alan hesaplarında da küçük bölgeleri dikdörtgenler yerine merkezden açılan ince dilimler olarak düşünmek hesabı kolaylaştırır.
Bu sistemin ilginç tarafı, yalnızca noktaları değil, eğrileri de son derece sade biçimde tanımlayabilmemizdir. Çünkü kutupsal koordinatlarda merkeze olan uzaklık ile açı arasında doğrudan bir ilişki kurabiliriz.
Örneğin açı büyüdükçe merkeze olan uzaklık da aynı oranda artarsa, nokta merkezden giderek uzaklaşırken bir yandan da dönmeye devam eder. Ortaya çıkan şekil Arşimet spirali ya da logaritmik spiral olur.
Arşimet Spirali ve Logaritmik Spiral
En basit durumda r = θ ilişkisini düşünelim. Açı arttıkça r de artar. Böylece nokta her dönüşte merkezden biraz daha uzaklaşır ve düzenli biçimde dışarı doğru açılan bir spiral çizer. Arşimet spiralinin temel özelliği de tam olarak budur.

Ancak bütün spiraller aynı biçimde büyümez. Arşimet spiralinde ardışık kollar arasındaki uzaklık sabit kalırken, logaritmik spiral dışarı doğru açıldıkça bu aralık giderek büyür. Yani birinde merkeze olan uzaklık açıyla doğrusal biçimde artar, diğerinde ise çok daha hızlı değişir.
Bu fark, iki spirale ilk bakışta benzer görünmelerine rağmen oldukça farklı bir yapı kazandırır. Arşimet spirali düzenli aralıklarla genişlerken, logaritmik spiral büyüdükçe kendi biçimini koruyarak daha hızlı açılır. Kutupsal koordinatlar da bu farkı birkaç basit ilişkiyle açıkça göstermemizi sağlar.
Spiraller yalnızca matematiksel çizimlerde karşımıza çıkmaz. Deniz kabuklarından kasırgalara ve galaksi kollarına kadar pek çok doğal yapı spiral biçimleri gösterir. Ancak bu örneklerin hepsi aynı tür spiral değildir. Biçimini koruyarak büyüyen yapılarda logaritmik spirale benzeyen desenler görülürken, eşit aralıklarla sarılan yapılarda Arşimet spirali daha uygun bir model sunar.
Yazının devamında göz atmak isterseniz: Leonardo Da Vinci Imola Kentinin Kutupsal Haritasını Nasıl Yaptı?
Kaynaklar ve ileri okumalar:
Maths in a minute: Polar coordinates; Kaynak site: Plus math. Bağlantı: https://plus.maths.org
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel






