Biyografiler

Gustaf Dalén’ı Kör Eden Fizik Aşkı

Çalıştığınız alana tüm varlığınızla kendinizi adadığınızı düşünün.. Yıllar sonra gözlerinizi kör edeceğini bilmeyeceğiniz kadar tutkuyla çalıştığınızı hayal edin.. Böyle bir hayalde, bir Gustaf Dalén gerçekliğine tanıklık etmeniz de yüksek olasılıktadır. (Bir de ürettiği ama bir süre sonra duyamadığı enfes mimarideki müziğiyle Beethoven dehası var elbette.. )

Gustav Dalén Kimdir?

Nils Gustaf Dalén, 30 Kasım 1869’da İsveç Stenstorp’ta bir çiftçinin oğlu olarak doğdu. İlk eğitiminden sonra, süt hayvancılığı eğitimi almak için bir Ziraat Okuluna girdi. Ancak daha sonra mekanik üzerine olan konularda doğal yeteneğini keşfeden İsveçli Mühendis ve Mucit Gustaf de Laval tarafından teknik bir eğitim alması konusunda teşvik edildi. Akabinde kendini Göteborg’daki (Gothenburg) Chalmers Enstitüsüne kabul almak için hazırlamaya başladı ve 1892’de bu enstitüye kabul edilmeyi de başardı.. 1896’da mühendis olarak mezun oldu ve Eidgenössisches Polytechnikum’da Profesör Stodola’nın yanında okuyarak İsviçre’de bir yıl geçirdi.

Gustaf Dalén, İsveç’e döndüğünde Göteborg’da araştırmalarına zaman ayırdı. Ardından danışman mühendis olarak çalıişma hayatına atıldı.. Çalışma hayatına da hızlı başladı ve Svenska Karbid- och Acetylen A.B.’nin Teknik Şefi oldu. 1901’de (Swedish Carbide and Acetylene, Ltd.) ve daha sonra 1906’da Baş Mühendis olarak çalışacağı, asetilen (bir hidrokarbon ) üreticisi ve dağıtıcısı olan Gaz Akümülatör Şirketine katıldı. 1909 yılına gelindiğinde şirket, Dalén’in Genel Müdür olması ile birlikte, Svenska Aktiebolaget Gasaccumulator (AGA) (İsveç Gaz Akümülatörü Ltd.) olarak yeniden düzenlendi.

Ancak daha çiftlikte çalıştığı zamanlarda da inovatif üretim eğilimleri ile göze çarpıyordu. Dalén’in yaratıcılığı, geldiği noktadan çok daha öncesinde, yani babasının çiftliğinde çalıştığı zamanlarda, eski bir çıkrıkla çalışan bir harman makinesi yaptığı zaman da yanındaydı.. Sütün içeriğindeki tereyağı oranını gösteren bir cihaz geliştirdi ve böylece de Laval ile temasa geçti. İleri eğitimini tamamladıktan sonra, bir sıcak hava türbini ve ilgili hava kompresörleri ve pompalarının yapımında çalıştı. Ayrıca bir pastörizasyon aparatı ve bir sağım makinesi icat etti.

1901 yılına gelindiği zaman Dalén şirketi, çözünmüş asetilen icadının patent haklarını satın aldı. Ardından da deniz fenerleri için otomatik yanıp sönen fenerler üzerinde çalışmaya başladı. Bir fenerin alacakaranlıkta otomatik olarak yanmasına ve şafakta kendi kendine sönmesine neden olan güneş vanasını icat etmesi, deniz fenerlerinin bir yıla kadar mükemmel ve gözetimsiz çalışmasını sağladı. Asetilenin depolanması için icat ettiği bir silindir, bu malzemenin işlenmesindeki tehlikeleri önemli ölçüde azalttı ve kaynağın kullanımını güvenli hale getirdi.. Ayrıca, akkor mantoda kullanılmak üzere sabit, doğru bir gaz ve hava dengesi sağlamak için de bir başka cihaz icat etti. Ancak 1912’de işler tersine gidecekti..

Korkunç Kaza ve Nobel Ödülü Senesi

1912’de, açık bir yerde asetilen tüpleri üzerinde güvenlik cihazları test edilirken ani bir patlama gerçekleşti. Bu patlama, Dalén’i ciddi şekilde yaraladı ve görme yeteneğini kaybetmesine neden oldu. Ancak diğer yaralarından kurtulduktan sonra dahi tüm engelleri aşarak araştırmalarına devam etti. 1912 yılında, Dalén akümülatörlerin maksimum basınçlardaki tepkilerini ölçerken çok yanıcı bir hidrokarbon olan asetilenden ötürü oluşan patlamada gözlerini kaybetmiş olsa da aynı yılın devamında Nobel Fizik Ödülünü kazanmıştır. Çok hasta olduğu için Dalén’in yerine törene Karolinska Enstitüsü’nde Göz Hastalıkları Profesörlüğü yapan kardeşi Albin Dalén katılmıştır.

Onu gözlerinden etse de aynı zamanda literatüre de girmesini sağlayan Dalén’in Işığı , ticari olarak da kullanılıyordu. Aşırı parlak beyaz bir ışık üreten asetilenle deniz fenerlerini kullanmaya başladılar.  Dalén yeni yakıtının kullanımı için ek icatlar geliştirmeye de devam ediyordu. Bu sayede, ışığın sadece gece yanmasını sağlayıp enerji tasarrufu yapıyor ve fenerlerin kullanım ömürlerini uzatıyordu.

Çalışmaları ile Panama Kanalı’nı aydınlatma ihalesini aldı ve daha sonra, yalnızca sekiz pound kömür kullanarak 24 saat boyunca pişirme ısısını koruyan, şu anda evrensel kullanımda olan bir soba icat etmek için termal çalışmalarına odaklandı. Dalén’e çalışmaları için pek çok ayrıcalık tanınmıştır. Bu ayrıcalıklar arasında 1913 İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi ve 1919 Bilim ve Mühendislik Akademisi üyeliği bulunmaktadır. Kendisi ayrıca başka alanlara da ilgi gösterdi ve National Society of Economics’teki tartışmalara katıldı. Ayrıca, yaklaşık yirmi yıl boyunca Lidingö Kent Konseyi’nde görev yaptı.

Gustaf Dalén, Elma Persson ile 1901’de evlendi. İki oğlu ve iki kızı oldu. En büyük oğulları Gunnar, mühendis olarak kalifiye oldu ve babasının ardından AGA’nın müdürü oldu; küçük oğulları Anders, Tıp Doktoru oldu; Gustaf’ın ünlü bir göz doktoru olan kardeşi Albin, Caroline Enstitüsü’nde profesördü. Gustaf Dalén, 9 Aralık 1937’de Lidingö’deki villasında vefat etti. Nobel Prize bahsetmemiş ancak kızları hakkında da bilgi almak isterseniz: Inga-Lisa Dalén, Anna Maja Dahlén

Kaynak: https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1912/dalen/biographical/

Matematiksel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.