Temassız Çalınabilen Müzik Aleti: Theremin

Müzik aletleri genel olarak vurmalı, üflemeli ve telli çalgılar olarak sınıflandırılmaktadır. Vurmalı çalgılar da örneğin davulda gergin bir yüzeyi el darbeleri ile titreştirerek farklı notalarda sesler çıkartılmaktadır. Üflemeli çalgılarda ise bu işlem genel olarak belli bir noktaya dudaklarınızı yaslayarak hava üflemek ile, telli çalgılarda ise çeşitli telleri titreştirmek ile gerçekleşir. Gördüğümüz gibi gündelik yaşamda sıkça gördüğümüz çoğu müzik aletiyle müzik yapabilmek için belirli bir temasa ihtiyaç vardır. Lakin thereminin diğerlerinden en önemli farkı da tam bu noktadır. Theremin çalarken onu herhangi bir şekilde temas etmenize gerek yoktur.

Dünyanın ilk elektronik müzik aletlerinden biri olarak kabul edilen theremin ismini mucidi olan Leon Theremin’den almıştır. 1928 yılında da mucidi tarafından patenti alınmıştır. Orijinal adı Termenvox veya Aetherphone olarak geçse de zamanla basitleştirilerek theremin olarak anılmaya başlamıştır. Elektronik müziğin öncülerinden kabul edilen Roort Moog thereminin ilk halini daha da geliştirmiş ve yayılmasına öncülük etmiştir. Bir insanın theremin çaldığını gördüyseniz ya da bunu çeşitli platformlar aracılığı ile izlediyseniz bu müzik aletinin hiçbir temas olmadan yapılan el hareketleri ile nasıl belirli notaları çıkartabildiğini merak etmişsinizdir. Şimdi bu müzik aletinin sırrını açıklamaya çalışacağız.

Theremin Nasıl Çalınır?

Bir klavye veya teller yerine, bir thereminin etrafındaki alandaki hareketleri algılayan antenleri vardır. Bu antenler, üretilen sesin perdesi ve yüksekliği üzerinde kontrol sağlar. Oynatıcının önünde bulunan dikey anten, perde antenidir. Elinizin ileri geri hareketi sesin perdesini değiştirir. Oval anten ise ses seviyesini kontrol etmekte rol oynar. İnsan vücudu, kaslar ve yağlar içerdiğinden, belirli bir elektrik yükünü tutma yeteneğine sahiptir. Elleriniz antenin yakınında ve çevresinde sallandığında, vücut kapasitansınız antenler tarafından üretilen elektromanyetik dalgaları etkileme eğilimindedir. ( Kapasitans bir bileşenin ya da devrenin elektrik yükü biçiminde enerji toplama ve depolama yeteneğidir.). Alandaki bu bozulma, senkronize edilebilen değişken sesler yaratmaya sağlar. Son olarak da elleri kullanımıyla oluşan theremindeki elektrik sinyalleri bir hoparlör sistemine gönderilir ve sesin dışarı verilmesi sağlanır.

Bir theremin diyagramı. Ses seviyesi kontrolü mavi, perde kontrolü sarı ve ses çıkışı kırmızı ile gösterilmiştir. Kaynak: https://commons.wikimedia.org

Theremin yapısı gereği öğrenilmesi en zor kabul edilen enstrümanlardan biridir. Çünkü bu müzik aletini çalarken elleriniz az titrer ya da yanlış hareket ederse tüm müzik bozulabilir. Ayrıca oluşan elektromanyetik alan tamamen çevre etkilerine açık bir şekildedir yani çevre ile yapılan müziği etkileyebilmektedir. Bu denli zor bir müzik aleti ile sanatını icra edebilen sanatçı da sayılı sayıdadır. En önemli theremin sanatçıları arasında Clara Rockmore, Samuel Hoffman, Lucie Bigelow Rosen gibi isimler sayılabilir. Aşağıda Clara Rockmore tarafından sergilenen bir performansa göz atabilirsiniz.

Ülkemizde de başarılı performanslar sergileyen Theremin sanatçılarından biri Cihan Gülbudak’tır. İşte onun performanslarından biri:


Kaynakça:

Matematiksel

Kamil Anıl

Cevaplardan çok sorulara merak duyan ve çok soru soran eğitim hayatını ODTÜ'de sürdüren bir talebeyim. Ayrıca bilim ve matematiğin uçsuz bucaksız olduğuna ve herkese ulaşabileceğine inanmaktayım. Yeter ki ne kadar zaman geçerse geçsin "hala öğreniyorum" diyebilelim.
Başa dön tuşu