Sanat ve Edebiyat

Da Vinci Imola Kentinin Planı İle Haritacılığı Sanattan Bilime Dönüştürdü

Ressam, filozof, mucit, deneyci bir bilim insanı. İnsanlığı sanata, bilgiye ve doğaya açan Rönesans’ın simgesi Leonardo da Vinci. Bir çok kişi onu aslında “Mona Lisa” ve “Son Yemek” tablolarının ya­ratıcısı olarak tanıdı uzun süre. Onun bilim ile olan ilişkisi yüzyılımıza gelene kadar genelde sanatçı kimliğinin gölgesinde kaldı. Belki de bunun nedeni onun sıra dışı çalışma tekniklerinde yatıyordu. Yaptığı bilimsel çalışmaları yayınlamaktan kaçındı, defterlerine tuttuğu notları da (çizimlerle birlikte yaklaşık 5000 sayfa) ancak aynada yansıtılarak okunabilecek biçimde sağdan sola yazdı. Günümüzde yorumlanabilen bu notlar, sonraki yüzyıllarda ortaya çıkan bilimsel buluş ve atılımların pek çoğunun ipuç­larını içermekteydi. Bunlardan bir tanesi de Imola Kentinin Planı ile ilgiliydi.

16. yüzyılın başında Leonardo da Vinci, Milan Dükü Ludovico Sforza’nın istihdamında yaklaşık yirmi yıl geçirdikten sonra Floransa’ya döndü. O zamanlar yaklaşık 50 yaşında olan Leonardo, bilimsel dehası ve birçok sanatsal başarısıyla oldukça ünlenmişti. Papa VI. Alexander’ın huysuz oğlu Floransalı Cesare Borgia, 1502’de Leonardo’nun patronu oldu. Leonardo’ya verilen ilk görevlerden biri, Bologna yakınlarındaki Imola şehrinin bir haritasını oluşturmaktı. Borgia 1499’da şehri ele geçirmişti. Bu, genç komutan için önemli bir fetihti. Şehri kontrol etmek, coğrafyasını ve önemli yer ve bölgelerini bilmeyi gerektiriyordu. Bunu yapmak için Leonardo’nun parlak zihninden faydalanmak istemişti.

Imola Kentinin Planı Kutupsal Koordinatlar Kullanılarak Hazırlandı

LEONARDO DA VINCI TARAFINDAN IMOLA ŞEHRİ PLANI, 1502. LEONARDIANO MÜZESİ, VINCI, İTALYA
Doğru ve kesin olmasının yanında, Leonardo’nun devrim niteliğindeki bu haritası sanatçının içgüdülerini de ortaya koyuyor. Pusula çizgilerinin ve kare kare ayrılmış sokakların aksine, altta görülen Santerno Nehri kıvrımlı, serbest akış formunda olarak gösterilmiş.

16. yüzyılda şehir haritaları sembolik olma eğilimi gösterir ve çoğu kez dini yapıların boyutları oldukça abartılırdı. Leonardo Imola Kentinin Planı ile bu gelenekten uzaklaşıp, yeryüzünü gerçekçi bir biçimde yansıtmayı ve daha kullanışlı bir harita sağlamayı amaçladı. Leonardo, bir kentin haritasının kutupsal koordinatlar kullanılarak çıkarılabileceğini öne süren Floransalı hümanist Leon Battista Alberti tarafından geliştirilen bir haritalama tekniği kullandı. Alberti’nin tekniğiyle başlayarak Leonardo, daha sonra bu tekniği kendine göre uyarlayarak belirli yerler arasında daha doğru mesafeler, oranlar ve ilişkiler yakaladı. Oluşturduğu bu harita, o zamana kadar oluşturulmuş bilimsel olarak doğru ilk haritalardan biri olarak bilinir.

Kentin meydanı bu haritada merkez olarak alındı. Tarihçiler, Leonardo’nun bu merkezi noktadan başlayıp sokakları ve belirli yerleri ölçmek için bir pusula ve kilometre sayacı kullanarak veri topladığı düşünülüyor. Haritanın geri kalanını ise, geometri bilgilerini kullanarak doldurmayı başarmıştı. Yukarıdaki görselde görebileceğiniz gibi Leonardo’nun teknikleri, belki de günümüzde kullanılan en bilindik harita çeşidi olan, bugün haritacıların ikonografik dediği, verileri kullanarak “düzleme aktarılmış bir şehri” doğru bir şekilde göstermek için kullanılan ilk haritayı oluşturdu.

Rönesans’ı Müjdeleyen Bir Harita

Leonardo haritasının doğruluğu, da Vinci’nin bilimsel bilgilerinin yanı sıra muhtemelen kilometre sayacı ve manyetik pusula gibi doğru bilimsel ölçüm araçlarının kullanılmasının bir sonucudur. Leonardo da Vinci, yolların, duvarların ve binaların uzunluklarını doğru bir şekilde ölçmenin yanı sıra açılarını da ölçmek zorunda kalmıştı. Bunu yapmak için kendi tasarladığı bir manyetik pusulayı kullanmıştı. Leonardo da Vinci’nin haritasının ne kadar ilerici bir bakış açısı taşıdığını görmek isterseniz bu haritayı Hanns Rüst’ün Mappa Mundi’si ile karşılaştırabilirsiniz. İki harita arasında sadece 22 yıl vardır dolayısıyla aynı dönem aittir. Ancak Hanns Rüst’ün haritası, Orta Çağ’ın bir ürünü iken, Leonardo da Vinci’nin bilimsel araçlarla oluşturduğu haritası ise Rönesans’ı müjdeler.

Hanns Rüst’ün Mappa Mundi’si

Leonardo’nun ölçümleri günümüzde hala geçerlidir. Tarihçilere göre, Imola Kentinin planı yapılışından beş yüzyıl sonra şehirde gezinmek için kullanılabilir. Imola kentinin planı bugün sanatçının doğduğu yer olan Vinci, İtalya’daki Leonardiano Müzesi’nde korunmaktadır. Haritayı ayrıntılı olarak incelemek istiyorsanız, Royal Collection Trust’ta haritanın yakınlaştırılabilir bir versiyonunu inceleyebilirsiniz. Haritanın etkileşimli bir sürümünü ayrıca Google Arts & Culture’da da görüntüleyebilirsiniz.

Kaynaklar ve İleri Okumalar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.