Sanat ve Edebiyat

Freud, Salvador Dali ve Narcissus’un Metamorfozu

Metapmorphosis of Narcissus yani Narcissus’un Metamorfozu, İspanyol sürrealist ressam Salvador Dali’nin Tate Modern’de sergilenen paranoyak-kritik döneminin parçası 1937 tarihli eseridir. Narsisizm kelimesinin kökeninin Narcissus adlı bu mitolojik karaktere dayandığı bilinmektedir.

Peki kim bu Narcissus?

Çok güzel bir peri kızı olan Echo, bir gün Narcissus adında son derece yakışıklı bir avcı görür. Echo bu genç avcıya ilk görüşte vurulur. Ancak Narcissus bu sevgiye karşılık vermez ve peri kızını umursamayarak yanından uzaklaşır. Echo bu durum karşısında platonik şekilde kara sevdaya düşer. Günden güne erir ve sonunda da içine kapanarak ölür. Echo’nun vücudundan arta kalan kemikleri kayalara, sesi ise bu kayalarda yankılara dönüşür. Narcissus, aşkına karşılık vermediği Echo adlı perinin aşkından ölmesine sebep olur ama ne tesadüf ki kendisi de havuzdaki “yansımasına” aşık olup kara sevdaya tutulur. Gözlerini asla kendinden alamaz ve kendi güzelliğine tapar. Narcissus kendine erişmeye çalışırken Tanrıları çok kızdırır. Sonunda da Tanrılar Narcissus’u bir çiçek olarak ölümsüzleştirir.

Narcissus

Bu mitolojik öykü Publius Ovidius Naso isimli Romalı kanonik (Yunanca kanun, kural) şairin Metamorphoses eserinde yer almaktadır. Nergis çiçeğinin ve narsisizmin mitolojik bir geçmişi olan bu hikayenin günümüzdeki Karaburun’da Mimas Dağı’nda geçtiği söylenir. Aşağıda göreceğiniz eser de Salvador Dali’nin sürreal bakış açısıyla bu mitolojik hikayeyi yorumlamış halidir. Yani Narcissus’un Metamorfozu

Narcissus’un Metamorfozu

Bu unutulmaz resim, Salvador Dalí’nin bir Sürrealist olarak başarısının zirvesi olarak kabul edilir. Dali sürrealizmine yakışacak şekilde eserinde yansımalı çift görüntüler kullanmış. Başta heykel formunda çaresizce kendine kavuşmayı beklerken taşlaşmış ve başını dizine koymuş gibi algılanan Narcissus, aslında gri el formatının (elinde yumurtayı tutan) yansımasından ibaret.

Narcissus'un Metamorfozu
Yumurta tutan bir el: Dalí, ustaca bir kolaylıkla, iki önemli, çelişkili temayı yan yana koymayı başarır. Yumurta ve çiçek yeni yaşamın yaratılışını simgeler, onları taşıyan el ise zaten çatlamış, kemikleşmiş ve ölmüştür.

Dali ve Paranoyak Eleştirel Yöntem

İkili görüntünün kullanımı, Dalí’nin 1930’ların başından beri geliştirmekte olduğu paranoyak eleştirel yöntemden kaynaklanıyordu. Bunu, illüzyon ve gerçeklik arasındaki ayrım çizgisini çarpıtmayı amaçladığı bir “akıl yürütme çılgınlığı” biçimi olarak tanımladı. Ancak Narcissus’un Metamorfozu, sanatçının psikanalize olan ilgisiyle yakından bağlantılı olduğu için çok daha karmaşık ögeler içeriyordu.

Bir deliyle benim aramda tek bir fark var. Deli aklının yerinde olduğunu sanır. Bense deli olduğumu biliyorum.

– Salvador Dali.

Dalí, psikanalizin kurucusu Sigmund Freud’un bir hayranıydı. Freud, narsisizm terimini bastırılmış cinsellikle bağlantılı bir kişilik bozukluğunun potansiyel bir nedeni olarak ortaya atmıştı. Dalí’nin bu konuda kendi korkuları vardı ve bu korkular ancak karısı Gala ile tanıştıktan sonra yatışmıştı. Bu resimde yumurtadan çıkan çiçek bir yer de bu iyileştirici etkinin bir kutlamasıdır. Dali, bu resim hakkında ayrıca bir şiir yazdı, ancak bu şiir resmin anlamı hakkında kesin bir kılavuzdan ziyade sadece şifreli ipuçları sunuyordu. Ancak onun diğer çalışmalarında olduğu gibi bu resimde de görüntü belirsiz ve kişisel yorumlara açıktır.

Salvador Dali ve Sigmund Freud Buluşması

1938’de, birkaç denemeden sonra, Dali nihayet kahramanı Freud ile tanıştı. Tanıştığı zaman yanına Narcissus’un Metamorfozu resmini de aldı. Toplantı, Edward James ve Stefan Zweig tarafından gerçekleştirildi. Dali, resminin Freud’un narsisizmin psikanalitik kuramının tartışmasına katılmasını umuyordu.

Dali, klasik sürrealistlerin izinden giderek bilinçaltının dışavurumuyla ilgilendiği için Freud’un yazılarını, kitaplarını pür dikkat okuyordu. Freud ise onu bu denli seven Dali’yi “içten ve fanatik” olarak tanımlıyor ve “gözlerinin büyüleyici bir dünyayı keşfettiğini” düşünüyordu. Dali’ye ziyaret sırasında Freud’un bir portresini çizme izni de verildi. Bu çizimler Ressam Salvador Dali tarafından kurulan özel bir kültürel kurum olan Gala-Salvador Dali Vakfı’nda sergileniyor.

salvador dali
Freud Portresi – Salvador Dali

BONUS: ARA GÜLER VE SALVADOR DALİ

salvador dali, ara güler

Göz atmak isterseniz

Kaynaklar

Matematiksel

Ceren Demir

Kendini, insanları, dünyayı tanıma ve anlama çabasında, belki de kaosta olan; filmin oyuncularından, dünya üzerindeki küçücük noktalardan biriyim.. Dokuz Eylül Üniversitesi'nde Ekonomi bölümünde yüksek lisansa devam ediyorum ve İstanbul Gelişim Üniversitesi'nde akademik görevimi sürdürüyorum. Spora, sanata (özellikle resim sanatı), müziğe, doğaya, doğa sporlarına, felsefeye, psikolojiye, kitaplara, filmlere düşkünüm.. Okumayı, yazmayı, öğrenmeye çabalamayı çok seviyorum. Küçük yaşlardan itibaren birikmiş 9 adet günlüğüm var. Amaçlı ve amaçsız yaşamanın çeşitli noktalardan artı ve eksileri olduğunu düşünsem dünyadaki her şeyin gelip geçici olduğuna inanıyorum. Yine de -her şeye rağmen- ben uzun süredir amacı olanlardanım.. Buradan enerji sağlayabiliyorum.. Çoğunlukla enerjik, dışa dönük olsam da yeri geldikçe oldukça içe kapanmaya ve yalnızlığa susayabiliyorum. İkisi de keyifli ve öğretici.. Matematiksel sitesinin öncelikle hayranı olan bir okuruyum sonra Matematiksel’e katkı sağlamaya çalışan enfes ekibin bir parçasıyım. Özetle bu dünyayı bir rüyaymış gibi (Is this the real life? Is this just fantasy?) hissedip iyi bir insan olarak '‘kalmaya'’ çabalayan, sonsuzmuş gibi üretmeye çalışan insanlardan olarak; bahsettiğim 'bencil' bilgilerimi önemsiz sayıyorum. Sadece denizdeki kum tanelerinden biri olduğumun farkındayım. Ancak okyanusları merak etmekten vazgeçemiyorum. Yaşam keşifle canlanıyor.. (Instagram veya Facebook hesabım yoktur. Fotoğrafımı ve adımı kullanarak sahte hesap açıldığını öğrendiğim için bu bilgiyi belirtmek durumundayım.)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.