Anamorfoz ve Etkileyici Anamorfik İllüzyonlar

Çoğu insan, nesnelerin görüntülerini çarpıtmak için içbükey ve dışbükey yansıtıcı yüzeylerin bir kombinasyonunu kullanan eğlenceli aynalara alışkındır. Daha az tanıdık olan, onları anlaşılır kılmak için ayna gerektiren çarpık nesnelerdir. Sanattaki bu oldukça ilginç yansıma uygulamasına anamorfoz denir.

Sanatçılar her zaman optik illüzyonlardan etkilenmişlerdir. Bunun günümüzde göze çarpan güzel örneklerinden biri de anamorfik illlüzyonlardır.

Anaformaz ise “dönüştürmek” anlamına gelen Yunanca “anamorphoûn” kelimesinden türemiştir. Her ne kadar yeni bir teknik olmasa da günümüzde sanatçılar ve grafik tasarımcılar arasında oldukça sık kullanılmaktadır. Konuyu örnekler ile biraz daha inceleyelim.

Anamorfoz Nedir?

Anamorfoz; Rönesans’tan günümüze kadar çeşitli sanat pratiklerinde karşımıza çıkar. Temelde de bazı perspektif kuralları, matematiksel hesaplamalar ve özel yöntemler ile uygulanır. Anamorfik bir görüntü, yalnızca belirli bir açıdan veya ayna gibi dönüştürücü bir optik cihaz aracılığıyla bakıldığında yorumlanabilen görüntüdür. Bu tip bir çalışmada görüntüye normal bakış açısından baktığınız zaman pek bir şey anlamazsanız. Aslında karmaşık, çarpık bir izlenim yaratır. Zaten amaçlanan da budur. Anamorfik eserler yaratan sanatçılar, görsellerini neredeyse tanınmaz hale getirmek için kasıtlı olarak çarpıtırlar. Ancak belirli bir açıdan (perspektif anamorfoz) veya dolaylı olarak bir ayna yardımı ile (ayna anamorfozu) bakıldığında normal bir biçimde görünecektir.

Ayna anamorfozu ile,bir görüntü elde etmek için bozuk bir çizim veya resim üzerine  konik veya silindirik bir ayna yerleştirilir. Örnek Istvan Orosz’a ait. Istvan Orosz: 1951 – günümüzün en başarılı anamorfik sanatçılarından biri olarak bilinir.

Perspektif anamorfozu sanat dünyasında ilk olarak Rönesans döneminde ortaya çıkar. Ayna anamorfozuna ilişkin ilk açıklama ise 1630 civarında matematikçi Vaulezard tarafından yayınlandı. Tarihsel olarak, optik illüzyon uygulamasının temelini atan İtalyan ressam ve matematikçi Piero della Francesca’ydı. Ayrıca Leonardo da Vinci’nin de anamorfozun en eski uygulayıcılarından biridir. Onun resimlerindeki çarpık görüntülerin ne olduğunu kavramak için aynalardan ziyade doğru bakış açısı gerekiyordu. Bu teknik daha sonra Hans Holbein tarafından kullanıldı. Anamorfozun en eski ve en bilinen örneklerinden biri ise Hans Holbein’in 1533 tarihli “The Ambassadors” adlı tablosudur.

The Ambassadors
Hans Holbein’in 1533 tarihli “The Ambassadors” adlı tablosu

Londra’daki Ulusal Galeri’de asılı olan bu resimde aşağıda gördüğünüz kafatası, anamorfoz sanatının en ünlü ve eski örneklerinden biri olarak kabul edilir. Normal bir duruş ile bu kafatasını görmeniz mümkün değildir. Ancak bakış açınızı değişince durum değişir. Aslında bu görüntüyü net bir biçimde görmek için sağ taraftan bakmanız gereklidir.

Bu kafatasını sadece yandan bir bakış ile anlamlı bir biçimde görebilirsiniz.

Günümüzden Anaformik İllüzyon Örnekleri

Anamorfik görüntüler günümüzde karşımıza keyifli görsel yanılsamalar olarak çıkar. Ancak tarihte sanatçılar bu tekniği genellikle şifreleme amaçlı kullandılar. Tartışmalı konuları ve bu konudaki düşüncelerini, gizli görüntüler aracılığı ile sundular. Günümüzde bir sinema filminin çekimi sırasında, bir sahneyi sıkıştırmak için anamorfik bir kamera merceği kullanılmaktadır. Projeksiyon sırasında ise süreç terse çalışır. Görüntüyü orijinal oranlarına geri getirmek için anamorfik bir lens kullanılmalıdır.

Ninja1 ve Mach505

21. yüzyılda sanatçılar ve mimarlar anamorfik tasarımları denemeye devam ettiler. 2014’te, büyük ölçekli anamorfik enstalasyonlarla tanınan İsviçreli sanatçı Felice Varini, Hasselt şehrinin tarihi merkezinde, yolları, duvarları ve yaklaşık 100 binayı kaplayan aşağıdaki çalışmayı gerçekleştirdi. Ancak bu tasarımı, yalnızca şehrin belirli bir noktasından baktığınız zaman görebilirsiniz.

Felice Varini’nin Trois Ellipses Ouvertes en Désordre adını verdiği çalışma Hasselt kentinde bulunan 99 binanın belirli açılarla boyanması ile oluşturuldu.

Aslında anamorfoz sadece bizleri şaşırtmak için yapılmaz. Bazen hiç beklemediğimiz yerlerde de pratik amaçlar ile kullanılır. Bunlardan bir tanesi de bisiklet yollarıdır. Örneğin, bisiklet yollarında karşımıza çıkan bisiklet çizimleri uzaktan baktığınızda normal görünür. Ancak bir bisiklet sürerken dikkat ederseniz görseller dikey olarak uzamış gibi görünecektir. Anamorfik çalışmalar sokak sanatında da sık sık karşımıza çıkar. Bu çalışmaları yapan en ünlü kişilerden birisi İngiltere, Fransa, Almanya, ABD, Avustralya ve Belçika’da kaldırımlar üzerinde yaptığı çalışmalarıyla tanınan Julian Beever’dir. Etkileyici çalışmalarından birisini aşağıda görebilirsiniz.

Onun da resimlerine sadece belli bir açıdan bakıldığında 3 boyutlu olarak gözükür. Yanlış açıdan bakıldığında ise hiç bir manası olmayan saçma sapan resimler ortaya çıkar. Tüm bu kişiler resim ve matematik ilişkisinin en güzel örneklerindendir.

Kaynaklar ve ileri Okumalar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu