Ünlü Matematikçiler

Tarihteki En Etkili 10 Matematikçi

Matematikçiler... Tüm dünyayla birlikte evrenimizde ele alınan her şeyi anlamamıza yardımcı olan bilimi icra eden sanatçılar.

Fark edebilenler için matematik her yerdedir. Bunun farkında olan insanlar arasından da müthiş matematikçiler, sanatçılar, bilim insanları, yazarlar çıkmıştır. Ancak tüm bu kişiler arasından birkaç matematik dehası dünyayı değiştiren devrim niteliğindeki keşifleriyle alana önemli katkılar sağladı. Yazıda, alana katkılarına göre tüm zamanların en iyi 10 matematikçisine bir göz atacağız.

Pythagoras (Pisagor) – (MÖ 570- 495)

Raphael tarafından yapılan bu resimde Atina Okulu’nda Pisagor, ondan bir şeyler öğrenmeye hevesli kişilere bir şeyler anlatırken görülüyor.

6. yüzyılda yaşamış Yunan filozof Pisagor aynı zamanda antik çağın en ünlü matematikçisidir. Pisagor’un bu statüsü, geometri, sayı teorisi ve müziğe yaptığı katkılarla doğrulanmaktadır. Fikirleri, Platon’dan Johannes Kepler ve Isaac Newton’a kadar tarihin en büyük bilginlerinin çoğunu etkilemiştir. Antik Yunanistan’da matematik ve felsefe birbirini tamamlayan konular olarak kabul edilmekteydi. Pisagor, Yunan philos (“aşk”) ve sophos (“bilgelik”) kelimelerinden “filozof” terimini türetmesiyle tanınır. Pisagor ve halefleri için bir filozofun görevi bilgeliği aramaktı.

Biraz da o bulmasa bile adıyla anılan teorem nedeniyle Pisagor adı en çok bilinen matematikçidir. Pisagor, Evrendeki her şeyin sayılarla ilgili olduğuna ve matematiksel kurallara uyduğuna inanırdı. Bu nedenle Pisagor ve takipçileri, etraflarındaki her şeyde matematiksel kalıplar aradılar.

Pisagor’un Mısır’daki ve Orta Doğu’nun başka yerlerindeki bilim insanlarının fikirlerini özümsediği ve uzun yıllar seyahat ettiği bilinmektedir. Devamında da MÖ 518 civarında Güney İtalya’daki Croton’da Pisagor Kardeşliği olarak bilinen, yaklaşık 600 kişilik bir topluluğu bir araya getirmiştir. 60 yaşında Pisagor’un topluluğun genç bir üyesi olan Theano ile evlendiği söylenir. Pisagorculara karşı çıkan bir isyanda, Pisagor, okulu ateşe verildiğinde öldüğü düşünülmektedir. Kendisini bir kaç satıra sığdırmamız mümkün değil. Daha fazla bilgiyi bu yazımızdan okuyabilirsiniz.

Euclid (Öklid)

Matematikte gelmiş geçmiş en önemli eserlerden bir tanesini yazmış olan Öklid, Geometri’nin Babası olarak anılmaktadır. Öklid’in doğum tarihi ve hayatı hakkında bilgiler yetersizdir. Platon tarafından kurulan Atina Akademisi’nde eğitim gördüğü sanılmaktadır. Öklid’in çalışma alanı temel geometri ve genel matematik biçiminde iki bölümde incelenebilir. En önemli kitabı olan Elementlere ek olarak, perspektif, konik kesitler, küresel geometri, matematiksel astronomi, sayılar teorisi ile ilgili yazılar yazdığı bilinmektedir. Ne yazık ki bu çalışmalarının sadece 5. günümüze ulaşmıştır. Öklid’in Elementleri, tüm zamanların en etkili matematik kitaplarından biri olarak kabul edilmektedir. Bu kitap 20. yüzyılın başlarına kadar geometri ders kitabı olarak kullanılmıştır.

Archimedes ( Arşimet) (MÖ 287–212 )

arşimet

Arşimet, Sicilya adasının Syracuse şehrinde doğdu. Babası, Phidias adında bir astronomdu. Muhtemel antik dünyanın entelektüel merkezi olan İskenderiye, Mısır’da eğitim aldı. Arşimet, bir mühendis, matematik teorisyeni, astronom ve mucitti. Pratik meselelerde matematik kullanmak konusunda uzmandı. Tüm hayatı boyunca Fizik ile ilgili matematiksel formülleri keşfetmek için çalıştı. Modern matematiğin temelinde yer alan birkaç önemli matematiksel kavramın temelini attı. Yaşadığı şehir Roma lejyonlarının eline düştüğünde bir asker tarafından öldürüldü. Tarihçiler kimi zaman onun ölümünü bir dönemin sonu olarak kabul ederler. O, Roma İmparatorluğu antik dünyanın egemenliğini eline geçirmeden önce yıldızı parlayan son Yunan bilim insanıydı.

Muhammed bin Mûsâ el-Hârizmî – (780-850)

harezmi

Cebirin kaşifi olarak bilinen Harezmi bir bilgin, astronom ve teologdu. Günümüze kadar ulaşan matematikle ilgili eserleri hem İslam hem de Hıristiyan dünyası üzerinde çok büyük bir etkiye sahiptir. Algoritma kelimesi El Harezmi’nin isminin Latince versiyonundan türetilmiştir. Kendisinin günümüzde Özbekistan sınırları içerisinde bulunan bir bölgede doğduğu sonraki yıllarını da Bağdat’ta geçirdiği düşünülmektedir.

Onun en önemli katkılarından birisi de yazdığı bir kitap da Hint sayı sistemi anlatmasıdır. Yaşadığı dönemde popüler olan bu kitap daha sonraları Avrupa’ya ulaşmıştır. Bu sayede de bu sayı sistemi zamanla Roma rakamlarının yerini almıştır. Harezmi’nin orijinal eserlerinin pek çoğu, Bağdat 1258 yılında Moğollar tarafından yağmalandığında kaybolmuştur.

Isaac Newton ve Wilhelm Leibniz

Listemizde bir arada yer alan bu iki büyük dahi matematikçi “Sonsuz küçükler hesabı” olarak adlandırılan alanın kâşifleri olarak onurlandırılıyorlar. Bu alandaki birbirlerinden bağımsız katkıları, onların birlikte anılmalarını zorunlu kılıyor. Felsefe, mantık, mekanik ve matematiğin ilham veren büyük düşünürü Leibniz özellikle integral işaretinin standart olarak kullanılmasını sağlaması ve topolojiye dair büyük çalışmalarıyla da bilinmektedir. Her yönüyle bir dahi olan Newton ise, matematiğe çağ atlatan kalkülüs hesabının esas mucidi olarak tarihe geçmiştir. Yaşadıkları dönemde genel olarak bilimin özelde matematiğin ileri taşınmasında çok önemli katkılarda bulunmuş bu iki insanın çalışmalarının aydınlattığı yol günümüzde de ışıldamaya devam ediyor.

Leonardo Pisano Bigollo

Diğer adıyla Leonardo Fibonacci, ortaçağın belki de en muhteşem bilginlerinden bir tanesiydi. Yaşadığı yıllar olan 1170 ile 1250 arasındaki katkıları, özellikle Fibonacci serileri, Batı dünyasında sarsıcı etkiler yaratmıştı. Fibonacci serileri Hintli matematikçiler tarafından MÖ 200’lerden beri bilinse de esas ününü onun sayesinde edinmiştir. Fibonacci, günümüz sayı sistemine yaptığı katkılarıyla da tanınır. 1202’de yayınladığı “Liber Abaci” ile günümüz sayı sistemini savunmuş ve çağdaş matematiğin gelişimindeki en büyük rolü oynamıştır.

Alan Turing

Bilgisayar bilimcisi ve şifre çözücüsü Alan Turing birçokları tarafından 20. yüzyılın en parlak beyinlerinden birisi olarak görülür. İkinci Dünya Savaşı sırasında şifre kırıcılığında başarılı yöntemlerin gelişimine imza atarak Almanların Enigma şifrelerinin kırılmasında rol almış, savaşın sonucunu etkilemiştir.

Savaştan sonraki zamanını bilgisayar bilimlerine adayan Turing, savaş öncesindeki dönemlerde geliştirmeye başladığı hesap makinesiyle de dikkat çekmiş ve ilk gerçek bilgisayar bilimcisi ünvanını almıştır. Daha da fazlası, o dönemlerde hesaplamalarla ilgili olarak günümüzdeki çalışmalarda bile güncelliğinden bir şey kaybetmeyen önemli makaleler yazmıştır. Ayrıca, Yapay Zekâ kavramının önünü açan ve halen bilgisayarların “akıllılık derecesini ölçen” Turing Testi’ni geliştirmiştir. Alan Turing’in adı günümüzde bilgisayar bilimlerindeki en önemli ödül olan Turing Ödülü’yle de yaşatılmaktadır.

René Descartes

descartes rene suphe

Fransız matematikçi, filozof ve fizikçi Rene Descartes en çok “Düşünüyorum o halde varım” felsefesiyle bilinir. 1596 ile 1650 yılları arasında yaşayan Descartes, matematikte büyük etki bırakmıştır. Kendisi (Newton ve Leibniz’in de daha sonra üstüne kurgulayacağı) modern kalkülüs’ün temellerini ortaya çıkarmasıyla günümüze kadar gelen süreci başlatmıştır. Ancak Descartes özel olarak Kartezyen Geometri’yi (kareli düzlemde x ve y eksenleriyle konum belirlemeyi) geliştirmesidir.

Bu gelişmeden önce çoğu geometrici sanatlarını icra etmek için sade, çizgisiz kâğıtlar veya yüzeyler kullanıyordu. Bu yüzden de yapılan işler üzerinde uzaklıklar elle ölçülüyordu. Kartezyen geometri ile bu durum büyük bir hızla değişti ve noktaların yeri artık grafik üzerinde belirtilebildiğinden çeşitli ölçeklere uyarlanabilen grafik çizimlerine başlandı. Matematiğe yaptığı en son katkılardan bir tanesi de “Descartes İşaret Kuralı” olarak adlandırılan ve polinom denklemlerin köklerini bulmak için kullanılan yöntemi geliştirmesidir.

Carl Friedrich Gauss

Gauss, diğer adıyla ”Matematiğin Prensi”, ilk büyük keşfini henüz onlu yaşlarındayken yapmış; 21 yaşında ise en büyük eseri “Disquisitiones Arithmeticae”yi (Aritmetiksel Araştırmalar) yazmıştır. Onun, daha ilkokuldayken öğretmenlerinin sınıfta oyalansınlar diye verdiği 1’den 100’e kadar olan sayıları toplama işlemini aklından inanılmaz bir hızla yaparak öğretmenlerini şaşkınlık içinde bıraktığı söylenmektedir. Bölgenin Dükü bu yeteneğini keşfederek küçük dahiyi koruması altına almasıyla da hem onun hem de matematiğin kaderi değişmiştir.

Gauss matematiğin önemli alanlarına katkılarda bulunmuş, özellikle de sayılar teorisi kapsamındaki asal sayılar üzerine özelleşmişti. Bir yanda cebirin temel teoreminin kanıtlarını sunarken diğer yanda fizikte kendi adını taşıyan Gauss yer çekim sabitini tanıtıyordu. Bunların hepsini ve daha da fazlasını daha 24 yaşına bile gelmeden yapıyordu. Büyük dahi, 77 yaşındaki vefatına kadar çalışmaya devam etti. Günlüğüne bakıldığında meslektaşlarından çok daha önce birçok konuda ispatlar yapmış olduğu ancak yayımlamadığı anlaşıldı. İnsanlık ve bilim için ulaşılabilecek en ileri noktalardan bir tanesine ulaşan Gauss şüphesiz insanlık tarihi boyunca hatırlanacak nadir matematik ustalarındandır.

Leonhard Euler

Euler, Matematikçi

“Matematiğin Prensi” olarak Gauss’u gösteriyorsak, kralı da Euler’dir. İsviçre, Basel’de doğan Euler’in yaşadığı yıllar olan 1707 ile 1783 arasındaki ününe bakacak olursak onun için bütün matematik formüllerini keşfettiği ancak bu formüller kendisinden sonraki bilim insanları tarafından tekrar keşfedilince bu bilim insanlarının isimleriyle adlandırılmıştır denilir.

Dehası bakımından çağının matematik alanındaki Einstein’ı olarak da belirtilen Euler’in ilk katkılarından bir tanesi matematiksel ifadelere sağladığı gösterimlerdir. Aralarında fonksiyon işareti (f(x)); trigonometrik fonksiyonların tanımları (sin, cos, tan); doğal logaritmanın tabanı olan müthiş “Euler Sayısı”nın işareti “e”; toplam hesaplamaları için kullanılan Yunan harfi Sigma (Ʃ); sanal sayıların işareti olan “i” ve çemberin çevresinin çapına oranını ifade eden pi sayısının işareti π bulunmaktadır. Bütün bunlar modern matematikte inanılmaz öneme sahip denklemlerin gösterimleri olmakla beraber hayatımızdaki basit günlük işlerimizden tutun çok daha karmaşık matematiksel hesaplara kadar daima kullanımdadırlar.

İki yemek öğünü arasında tam bir matematiksel ispatı yapabildiğine dair iddialar da olan Euler, kalkülüs, topoloji, sayılar teorisi, analiz ve graf teorisi konularında çok sayıda çalışma yapmış ve günümüz matematiğine uzanan yolların en önemli köşe taşlarını döşemiştir. Çalışmalarının bütünü 70 cildi aşan Euler çağların en üretken matematikçisi olarak ayrıca tarihe geçmiştir.

Listemiz sadece 10 matematikçi ile ilgiliydi ancak matematik ve bilim tarihine yön veren matematikçi sayısı elbette bundan çok daha fazladır. Diğer matematikçiler ile ilgili bilgi için bağlantımızı kullanabilirsiniz. https://www.matematiksel.org/matematik/unlu-matematikciler/

A.Caner Sönmez

Kaynak: Top 10 Greatest Mathematicians; https://listverse.com

Matematiksel

a. caner sönmez

yaşamı anlamlandırma yürüyüşünde, "hiç" olmaya giden yoldayım. bir gün tüm beyinlerin birbirine bağlanması, dolayısıyla birbirimizi doğru anlama kapasitelerimizin sonsuzluğa kavuşması hayalim. ve çocukların hepsinin birlikte gülmesi, doyması, doğru yaşaması.. “Bilimsel bilgiyi küçük bir grubun tekeline bırakmak bir toplumun düşün gücünü zayıflatır, onu tinsel yoksulluğa sürükler.” Albert Einstein “Gelmiş geçmiş tüm dikkat gerektiren uğraşlar içerisinde, sevmek uğraşı üzerinde gösterilen dikkat, en yaşamsal önemde olanıdır.” Bertrand Russell "Meselemi hiç'e bıraktım." Max Stirner

3 Yorum

  1. Asıl kişi, hatta euler kadar yaşasa ,kesinlikle ondan da iyi olacak (eulerin yayın sayısı inanılmaz fazla) birisi EVARİSTE GALOİS. Gelmiş geçmiş en iyi matematikçi (yaşına rağmen) bir de ABEL, E.BOREL ve RUFİNİ de olmalı idi

    1. İlginize teşekkürler. Haklısınız, elbette onlar da çok önemli matematikçiler ancak yazı çeviri olduğu için orijinaline sadık kaldım. Bence Russell da (toplum ve siyaset alanına kayıp tüm hayatını matematiğe adamasa da sadece principia mathematica’sıyla) listede olmalıdır örneğin.
      Borel hariç diğerleri hakkında sitemizde bulunan yazılardan okumak isterseniz bazıları şöyle:
      https://www.matematiksel.org/askin-askla-carpimi-evaristo-galois/
      https://www.matematiksel.org/abelin-hikayesi/
      https://www.matematiksel.org/cebir-tarlada-basladi/

  2. almanyada bonn üniversitesinde doktora yapmak isterseniz , irtibata geçelim

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu