Öklid: Geometrinin Babası

İskenderiye’de bir gece. Mısır kralı Ptolemy’nin sarayı kahkaha sesleri ile yankılanıyor. “Benim sevgili dostum!” Kral onur konuğu Öklid’e hitap ediyor. “Senin geometri üzerine yazdığın yeni kitabını okuma­ya başladım. Mükemmel bir çaba! Gene de, çok güzel olan bu eseri biraz uzun ve güç buldum. Ptolemy için, matematik bilgi­sine giden daha kısa bir yol yok mu?”

Kısa, sakallı adam gözlerini dosdoğru krala dikip, başını salladı. Sert bir şekilde “Efendim” dedi, “Sizin için bile olsa, krallara özgü bir geometri öğrenme yolu yoktur.”

Kral, Öklid’e düşünceli bir biçimde baktı. Sonunda “Senin düşüncene saygı duyarım” cevabını verdi. “İs­kenderiye’ye gelmiş olman bizim için büyük bir şans.”

Ptolemy, o gece çok doğru konuşmuştu. Öklid’in matemetik konusunda yazması ve düşünmesi İskenderiye için ve dünya için büyük bir nimetti.

Hayatı hakkında fazla detay bilmiyoruz bu büyük düşünür hakkında aslında. Şimdi Lübnan’da bulunan eski sahil kenti Tyre’de MÖ. 330 yılları civarında doğduğu sanılmakta. Delikanlılık çağında Platon’un kurmuş olduğu Atina’daki Akademi’de eğitim gördüğü bilinmekte. Platon, öğren­cilerine astronomi, aritmetik, geometri ve müzik harmonisini ince­lemelerini tavsiye ediyordu. Bunlar, Öklid’in yazılarında ilgisinin odak noktaları olan dört konuydu.

İlerleyen zamanda kral Ptolemy, İskenderiye’yi dünyanın zengin bir ticaret limanı oldu­ğu kadar meşhur bir ilim merkezi haline getirmeye karar verince davet edilen düşünürlerden birisi de Öklid olacaktı.

Öklid, onu meşhur yapan ve 2000 yıldan uzun süre matematik öğretiminde okullarda kullanılan, onüç kitaplık Elementler’ine İskenderiye’de baş­ladı. Bu eserin incelenmesi bize, sadece Öklid’in öğretmen ve matematikçi olarak hüneri hakkında değil, aynı zamanda MÖ. 500-300 yılların­da Yunan matematiği hakkında da çok büyük bilgi verir. Bu eser basit matematiği basit başlangıçlara dayandırarak adım adım ilerler ve gittikte karmaşıklaşan geometri teoremlerini kanıtlamaya çalışır.

Matematikçilere göre onun geometrisinin en ilginç özelliği içeriğinden öte mantıksal yapısıdır. Öklid, kendisinden önce gelen matematikçilerden farklı olarak bir teoremin sadece doğru olduğunu söylemekle kalmamış kanıt sunmuştur.

Kanıt her adımın mantıksal sonucunun bir sonraki adımı oluşturduğu bir nevi yolculuktur. Ancak her yolculuğun olduğu gibi elbette bunun da bir başlangıç noktası olması gerekir. İşte bu nedenle Öklid bazı tanımlamalarla işe başlamıştır. Bir nevi oyunun kurallarını belirlemiştir. Bu tanımlar, kanıtlanmamış varsayımlar için gerekli terminolojiyi oluşturmuştur. Günümüzde, onun oyununun kurallarını sorgulayamayız ama elbette başka oyunların ve onların da kuralları olduğunu artık kabul edebiliriz.

Elementler sayesinde Öklid’in adı tarihte yaşamaya devam et­mektedir. Yüzyıllarca, dünyadaki bütün öğrenciler geometriyi on­dan öğrendiler. Bizler onun öğrencileri olmakla mutluyuz.

Kendisi hakkında daha fazla bilgi almak isterseniz videoya göz atabilirsiniz. Türkçe olarak izlemek için altyazılar arasından seçim yapmanız gerekiyor.

Sibel Çağlar

Referans: Meşhur Matematikçiler – Frances Benson Stonaker, syf: 11-16

Matematiksel 

Yazıyı Hazırlayan: Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim… Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere... Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bunlara da Göz Atın

Ellisli Hippias’ın Kuadratriksi

M.Ö. beşinci yüzyılın sonlarına doğru Atina’da adlarına Sofistler dediğimiz halka açık özel dersler vererek maddi …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.