Ünlü Matematikçiler

Öklid Neden Geometrinin Babası Olarak Bilinir?

Öklid, tüm matematikçilerin en büyüklerinden biri olarak tarihe adını yazdırmıştır ve genellikle geometrinin babası olarak anılır. Çoğumuzun okulda öğrendiği standart geometri de zaten Öklid Geometrisidir. Kendisi hakkında edindiğimiz bilgiler daha çok ondan sonra gelenlerin bizlere aktardığı ile sınırlıdır. Örneğin MÖ 200 civarında yaşayan Yunan matematikçi Apollonius, Konik kitabının girişinde Öklid’e atıfta bulunmuştur. Bu ve bunun gibi bilgilerden yola çıkarak Öklid’in yaşadığı zaman hakkında çıkarımlar yapılmıştır. Ancak referanslar elbette hayat hikayesinden öte onun yazdığı geometri kitabı üzerine yoğunlaşmıştır.

Geride, geometri alanında dördü sonradan kaybolan, biri de geometrinin temel kitabı olan on eser bırakmasına rağmen, yaşamı konusunda fazla bir bilgi bilmesek de kendisinin Lübnan’da bulunan eski sahil kenti Tyre’de MÖ. 330 yılları civarında doğduğu sanılmaktadır. Delikanlılık çağında Platon’un kurmuş olduğu Atina’daki Akademi’de fizik, astronomi, matematik, geometri ve hatta müzik gibi alanlarda eğitim gördüğü bilinmektedir. Daha sonra İskenderiye’ye giderek yaşamının büyük kısmını burada geçirmiş ve burada bir matematik okulu kurmuştu. En ünlü eseri olan Elementler adlı kitabını da 40 yaşında iken burada yazmıştı. Okulundaki eğitimini de bu kitap üzerine vermişti.

Geometrinin Babası Öklid. Tahminlere göre Öklid Milattan Önce 283 yılında öldü.

Elementler İle Gelen Şöhret

Onun matematiğe en önemli katkısı kendi dönemine kadar organize halde bulunmayan bilgileri toplaması, düzenlemesi ve bunları kitabında kaleme alması olmuştur. Günümüzde okullarda öğretilen geleneksel geometri dersi, Öklid’in bu çalışmasına dayanmaktadır. Bu nedenle de Öklid geometrinin babası olarak tanınır. Pisagor geleneğine bağlı bir ortamda yetişen Öklid için önemli olan, soyut düşünceler ve düşünceler arasındaki mantıksal bağıntılardı. Kendisinden önce yaşamış Thales, Pisagor ve Eudoxus gibi matematikçilerin çalışmaları üzerine kurduğu Elementler, 19. yüzyıla kadar akademik dünyanın temel ders kitaplarından biri oldu ve yaklaşık bin kez elden geçirilip basılarak kendi dalında bir rekor kırmıştı.

Öklid bu on üç ciltlik eserinin her bir cildine (gerekiyorsa) bazı tanımlar ve postulatlarla başlar. Ortaya problemler atar ve bu problemleri bir önceki çözdüğü problemleri dayanak göstererek çözüme kavuşturup, ilerler. İlk cilt 23 tanım, 5 postulat ve 5 aksiyomla başlar. Bu cildin ilk problemi eşkenar üçgen çizimidir. Cildin sonunda ise Pisagor teoreminin ispatı yer almaktadır. Son cildinde de Platonik  cisimlerin çizimlerine yer vermiştir. İlk ciltte bulunan Beşinci postulat, özellikle son iki yüzyılda çok dikkat çekmiş ve bu postulat üzerine yapılan çalışmalar nihayetinde Öklid dışı geometrilerin keşfi ile sonuçlanmıştır.

öklid elementler

Öklid’in Kaleme Aldığı Diğer Kitaplar

Geometriyle olduğu kadar sayılar kuramı ve matematikle de ilgilenen Öklid, Elementler adlı eserinden başka günümüze kadar ulaşmayı başaran beş, başaramayan dört eser daha kaleme almıştı. Öklid’in bugüne kadar gelmeyi başarmış eserleri şunlardır:

  • Data: Bu kitabında doğada ve geometride kabul edilen bilgilerin pratikteki uygulamasını inceledi. Kitabın konusu, Elementler ile birbirine çok yakındır.
  • Geometrik şekillerin Bölünmesi Hakkında (On Divisions of Figures): Sadece, Arapçaya tercümesinin bir kısmı günümüze ulaşmayı başaran bu kitabında Öklid, geometrik şekillerin iki veya daha fazla eşit parçaya bölünmesini incelemiştir. İskenderiyeli Heron’un kitabıyla benzerlik gösterir.
  • Optik: Objelerin farklı açılardan ve uzaklıklardan bakıldıklarında nasıl göründükleri konusunda önermelerde bulunan ve perspektif alanındaki ilk Yunan eserlerinden biriydi.
  • Phaenomena: Öklid’in bu kitabı ise astronomların kullandığı küresel geometri hakkındaydı. Autolycus tarafından yazılan Sphere/Küre adlı eserle benzerlik gösterir.
  • Catoptrics: Öklid’in, aynalar hakkındaki matematiksel teorilerini içerir. Özellikle de düzlemler ve küresel içbükey aynalarda oluşan nesneler üzerinedir. Ancak bu eserin Öklid’e ait olduğu kesin değildir. İskenderiyeli Theon’a ait olması da muhtemeldir.

Kendisini ziyaret eden ve derslerin katıldıktan sonra -Geometriyi öğrenmenin daha kısa yolu yok mu?” diye soran Mısır Kralı I. Ptolemy’e “Geometriye giden bir kral yolu yoktur!” cevabını veren Öklid’in adı geometrinin babası olarak yaşamaya devam et­mektedir. Yüzyıllarca, dünyadaki bütün öğrenciler geometriyi on­dan öğrendiler. Günümüzde oyunun kuralları değişiklik gösterse de bizler onun öğrencileri olmakla mutluyuz.

Göz atmak isterseniz

Kaynaklar ve İleri Okumalar

Matematiksel 

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu Yazılarımıza da Bakmanızı Öneririz

Başa dön tuşu