Biliminin Kraliçesi Mary Fairfax Sommerville’in Hikayesi

Size hayatı mücadelelerle geçen bir kadın bilim insanını tanıtalım. Mary Fairfax Sommerville’in hikayesi bu…

Babası bir İngiliz deniz subayı, annesi ise bir ev kadınıydı. Yedikardeşlerdi. Üç kardeşi çok küçük yaşlarda Mary doğmadan öldü. Hayattaki iki erkek kardeşi ailenin tüm olanaklarını kullanarak iyi eğitim aldılar. Ama kızların eğitim alması o dönemin İngiltere’sinde lüks olarak görülürdü. Dolayısıyla, Mary okula gidemedi. Okumayı annesinden öğrendi. Gerekli değil diye, annesi Mary’ye yazmayı öğretmedi.

İlk kez on yaşında Edinbourg yakınlarında yatılı bir kız okuluna gönderildi. Mary okuldan nefret etti. Bir yıl sonra okuldan ayrıldı. Kendi kendini eğitmeye başladı. Evde ne bulursa okumaya başladı.

Çok kitap okuması aile bireylerini rahatsız etti zamanla. Kadın işleriyle ilgilenmiyor diye eleştirildi. Sonunda, yün örmeyi öğreten bir okula gönderildi. Hâlbuki Mary Latince öğrenmek istiyordu. İhtiyacı olan destek yine bir aile bireyinden, on üç yaşındayken amcasından geldi. Amcasından Latince öğrenirken, ailenin baskısıyla kadınlara yaraşır görünen uğraşlar içine de girdi. Yün örmenin yanında, piyano çalmasını ve resim yapmasını öğrendi. Alexander Nasmyth’den resim dersleri aldı. Mary’ye matematiği sevdiren de Alexander Nasmyth oldu.

Alexander Nasmyth’den, Öklid’in öğretilerinin resimde perspektif kavramının temeli olduğunu, hatta bu buluşların astronomi ve diğer bilimlerin de temeli olduğunu duydu genç kız. Devamında  Öklid’in Elementler kitabını çalışmaya başladı. Erkek kardeşlerine tutulan öğretmenlerin de yardımıyla Öklid’i öğrendi. Ailesi Mary’nin kendini matematiğe vermesinden kaygılandılar. Çünkü, matematik gibi soyut bir konunun Mary’nin kadın kişiliğine zarar vereceğini düşündüler.
Yirmi dört yaşına geldiğinde, Mary anne tarafından akrabası bir deniz subayı olan Samuel Greig ile evlendirildi. Eşi de Mary’nin öğrenme arzularını anlamsız buluyordu. Kendi anlatımıyla, eşi ‘‘kadınların kapasitesini küçümseyen, bilim hakkında ne bilgisi ne de ilgisi olan biriydi.’’ Ama en azından aile baskısından kurtulmuştu. Eşiyle başa çıkabilirdi.

Evlendikten üç yıl sonra eşini kaybedince, iki çocuğu ile beraber Mary Greig, Edinbourg’a taşındı. Artık, öğrenmekte ve çalışmakta özgürdü. Evlenmiş bir kadın olması ve mali açıdan da bağımsızlığına kavuşması ona toplumda bazı özgürlükleri de beraberinde getirmişti.

Edinbourg Üniversitesi’nde felsefe profesörü olan John Playfair’in (1748–1819) yardımlarını gördü. Playfair’in eski öğrencilerinden matematik profesörü William Wallece( 1768-1843) ile matematik çalışmaya başladı. İlk ödülünü 1811 yılında bir matematik problemine bulduğu çözümle aldı. Bu onun heyecanını daha da arttırdı.

Teyzesinin oğlu William Somerville ile otuz bir yaşına bastığı 1811 yılında evlendi. Yeni eşi hastane müfettişiydi. Mary’nin matematik çalışmasına ve yeni şeyler öğrenmesine olumlu bakan biriydi. Her şey yolunda giderken, ilk eşinden olan büyük oğlu dokuz yaşında öldü. Hemen ardından, yeni evliliğinden olan tek oğlu öldü. Mary Somerville psikolojik olarak zor bir döneme girdi. Olumsuz ruh hali çalışmalarını da etkiledi.

Eşinin Askeri Tıp Komisyonu’na seçilmesi nedeniyle Londra’ya taşındılar devamında. Burada,  George Airy, John Herschel, William Herschel, George Peacock ve Charles Babbage gibi bilim insanları ile arkadaş oldu. Paris’ e yaptıkları ziyaretlerde, Mary, Laplace ve Poisson gibi matematikçilerle de tanışma fırsatı buldu. İlk bilimsel makalesini 1826 yılında yazdı. Ortaya attığı teorinin sonradan yanlışlığı gösterilse de, bilim dünyasında adı duyulmaya başlandı. Laplace’ın Mecanique Celeste kitabını tercüme etmesi istendi. Mary tercümeninde ötesine geçerek Laplace’ın kullandığı matematiği öğreten The Mechanism of Heavens ( Cennetin Mekanizması) isimli bir kitap yazdı. Kitap John Herschelin önerisi ile 1831 yılında John Murray tarafından basıldı. Büyük bir başarı elde edildi. Laplace’ın matematiğini fazla bilmeyen İngiltere Laplace’ı bu kitapla tanıdı.

İkinci kitabı tüm çağdaş fen bilimleri alanlarının (fizik, kimya, astronomi) prensip ve yöntemlerinin ortaklığına dikkat çeken “Fiziksel Bilimlerin Bağlantısı Üzerine” (On the Connexion of the Physical Sciences) adlı kitabını bitirdi. Kitap, Türkçe’ye “bilim insanı” olarak çevirebileceğimiz “scientist” sözcüğünü de türeten William Whewell tarafından olumlu bir gözden geçirme ile yayınlandı. Şaşırtıcı bir şekilde bu kelime 1834’den önce kullanılmıyordu. Bu kitap kısa sürede on baskı yaptı ve yarım yüzyıldan daha uzun bir süre boyunca bilimsel ilerleme fikrini biçimlendirdi. Kitabın 1842 yılında çıkan 6. baskısında, Uranüs gezegeninin hareketinde başka gök cisimlerinin etkisiyle meydana gelen düzensizlikler konusundaki çıkarımları, John Couch Adams’ın 24 yaşında Neptün gezegeninin keşfine yol açtı.

Tüm bu başarılar kendisini şöhretin doruğuna ulaştırdı zamanla. Caroline Herschel ile beraber 1835 yılında Royal Astronomical Society’nin üyeliğine seçildi ancak eşinin sağlığının bozulmasıyla İtalya’ya taşınmak zorunda kaldı devamında. Burada da çalışmalarına devam eden Mary, en ünlü eseri kabul edilen, 1848 yılında basılan ve 20. yüzyılın başlarına kadar Avrupa Üniversitelerinde okutulmaya devam eden Physical Geography (Fiziksel Coğrafya) isimli kitabını yazdı.

Mary Somerville, 1872’de Napoli’de 92’ yaşında öldü. Öldüğü güne kadar da çalışmalarına devam etti.

Kadının bilimde erkekler kadar başarılı olabileceğini gösteren ilk örneklerden oldu kendisi.

Kaynaklar:

Ercan Kumcu – Kadın Matematikçiler

https://scientificwomen.net/women/somerville-mary-88

Matematiksel

Paylaşmak İyidir

Yazıyı Hazırlayan: Matematiksel

Bu yazı gönüllü yazarlarımız tarafından hazırlanmış veya sitemiz editörleri tarafından belirtilen kaynaktan aslına uygun kalınarak eklenmiştir.

Bunlara da Göz Atın

Biyofilozofinin Babası: Jonas Salk

28 Ekim 1914’de doğan Jonas Salk, tıp alanında döneminin en saygın bilim insanlarından birisiydi. İlk …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

ga('send', 'pageview');