Bilimde çoğu zaman gözler yeni keşiflere, yeni verilere ve yeni kuramlara çevrilir. Oysa bu bilgilerin arkasında uzun bir emek zinciri vardır. Caroline Herschel’in hikâyesi de bu zincirin kolayca gözden kaçan halkalarından biridir. Hayatı, astronomide yalnızca keşiflerin değil, bu keşiflerin kime mal edildiğinin de önemli olduğunu gösterir.
Caroline Herschel Kimdir?
Caroline, 16 Mart 1750’de Almanya’nın Hannover kentinde doğdu. Babası Isaac Herschel, Hannover muhafız birliğinde müzisyendi. Caroline’in müzik yeteneğinin gelişmesini destekledi ve Caroline, konserlerde yer alabilecek kadar iyi keman çalmayı öğrendi. Ancak eğitiminin geri kalan kısmı ihmal edildi.
Caroline, annesinden neredeyse hiç sevgi ifadesi görmeden büyüdü. Bununla birlikte, her iki ebeveyni de Caroline’in ve ondan on bir yaş büyük olan kardeşi William’ın olağanüstü güçlü karakter özellikleri geliştirmesinde etkili oldu.
Çocukluğu sağlık sorunlarıyla geçti. Küçük yaşta çiçek hastalığına yakalandı; daha sonra geçirdiği tifüs ise gelişimini ciddi biçimde etkiledi. Bu hastalıkların ardından kısa boylu kaldı ve yüzünde çiçek hastalığının izlerini taşıdı
Isaac Herschel, kızına fiziksel güzelliğinin ve servetinin olmayışının uygun bir eş bulmasını engelleyeceğini sürekli söylerdi. Babasının bu değerlendirmesini uysallıkla kabul eden Caroline, bu konuda hiçbir beklentiye girmedi ve gerçekten de hiç evlenmedi.
Babasının 1767’deki ölümünden sonra Caroline, kendi yolunu çizmek zorundaydı. Sonunda, İngiltere’ye göç etmiş olan kardeşi William’ın kendisini yanına çağıran mektubu Caroline için bir kurtuluş oldu.
Herschel kardeşler ve Uranüs’ün keşfi
1757’de, Hannover Muhafız Bandosu’nda obua çalan on dokuz yaşındaki Wilhelm Herschel, Yedi Yıl Savaşı sırasında birliğinin yenilgiye uğramasının ardından İngiltere’ye gitmişti. Burada William adını kullanmaya başladı ve geçimini müzisyenlik ve bestecilik yaparak sağladı.
Yaklaşık on beş yıl sonra küçük kız kardeşi Caroline de ona yardım için yanına geldi. Önce William’ın konserlerinde şarkı söyledi. Fakat bu müzik kariyeri uzun sürmedi. Çünkü William’ın astronomiye duyduğu ilgi giderek müziğin önüne geçti. Bu ilgi, zamanla iki kardeşin hayatını da değiştirdi.
William Herschel doğa felsefesine meraklıydı. Dönemin bilimsel çevreleriyle ilişki kurmak istiyor, ışık ve ses arasındaki benzerlikler üzerine düşünüyordu. Bu merak onu astronomiye yöneltti. 1773’te gökyüzünü gözlemlemeye karar verdi. Fakat o dönemde kullanılan merceklerin kalitesinden memnun kalmadı. Bunun üzerine kendi teleskoplarını yapmaya başladı.
Caroline bu süreçte William’a yemek hazırlıyor, ona kitap okuyor, saatler boyunca teleskop aynalarını parlatıyor ve gözlemler sırasında notlar tutuyordu. İki kardeş birlikte döneminin çok ilerisinde araçlar üretti. William, Mart 1781’de bu teleskoplardan biriyle gökyüzünü incelerken beklenmedik bir keşif yaptı. Daha sonra Uranüs adını alacak olan yeni bir gezegen bulmuştu.
Bu keşif William Herschel’e büyük bir ün kazandırdı. Kraliyet desteği aldı, Windsor çevresinde çalışmalarını sürdürebileceği olanaklara kavuştu ve yıllar sonra şövalyelik unvanı aldı. Ancak astronomi dünyasında yine de tam anlamıyla içeriden biri sayılmıyordu. Çünkü dönemin astronomisi büyük ölçüde matematiksel hesaplara dayanıyordu.
Herschel’in geçmişi ise matematikten çok müzikle bağlantılıydı. Bu nedenle Uranüs’ün hareketini hesaplamak için yarışan matematikçilerin ve astronomların çalışmalarına doğrudan katılamadı. Buna karşılık onun keşfi başka bir şeyi gösterdi. Güneş Sistemi hakkında hâlâ bilinmeyen çok şey vardı.
Bulutsular, yıldız kümeleri ve gökcisimleri arasında ilişkiler kurmaya çalıştı. Gökcisimlerini türlere ayırdı, aralarındaki bağlantıları inceledi ve evrenin zaman içinde nasıl değiştiğini anlamaya çalıştı. Bu yaklaşım, William ve Caroline Herschel’in çalışmalarını dönemin klasik astronomisinden ayırdı.
Caroline Herschel’in Bilime Katkıları Nelerdir?
Caroline Herschel’in bilime katkısı yalnızca William Herschel’in çalışmalarına yardım etmesinden ibaret değildi. Zamanla bu destek görevi, bağımsız bir astronomi çalışmasına dönüştü.
William’ın ona verdiği küçük teleskopla gökyüzünü taramaya başlayan Caroline, özellikle kuyruklu yıldız arayışına yöneldi. 1 Ağustos 1786’da ilk kuyruklu yıldızını keşfetti. Bu keşif, bir kadına atfedilen ilk kuyruklu yıldız keşfi olarak kabul edilir. Caroline sonraki yıllarda yedi kuyruklu yıldız daha buldu. Böylece toplamda sekiz kuyruklu yıldız keşfetmiş oldu.
Caroline Herschel çok dikkatli bir gözlemci ve düzenleyiciydi. Astronomide kataloglar büyük önem taşıyordu. Caroline bu nedenle John Flamsteed’in yıldız kataloğunu yeniden inceledi. Eksik bırakılmış yıldızları belirledi, hataları düzeltti ve katalogdaki bilgileri daha kullanışlı hâle getirdi. 1798’de yayımlanan bu çalışma, onun astronomi dünyasında ciddiye alınmasını sağladı.
Bu çalışmalar sayesinde 1787’de astronomi çalışmaları için maaş alan ilk kadınlardan biri oldu. 1828’de Kraliyet Astronomi Derneği’nin altın madalyasını aldı. 1835’te Mary Somerville ile birlikte bu derneğin onursal üyesi seçilen ilk kadınlardan biri oldu.
Caroline Herschel, 9 Ocak 1848’de, 97 yaşında hayatını kaybetti. Ardında yalnızca keşifler değil; azim, sabır ve öğrenme isteğiyle örülmüş güçlü bir bilim mirası bıraktı.
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- Caroline Herschel was the first female astronomer, but she still lacks name recognition two centuries later. Yayınlanma tarihi: 21 Ağustos 2023. Bağlantı: Caroline Herschel was the first female astronomer, but she still lacks name recognition two centuries later
- Herschel Caroline 1787I. An account of a new comet. In a letter from Miss Caroline Herschel to Charles Blagden, M.D. Sec. R. SPhil. Trans. R. Soc.771–3 http://doi.org/10.1098/rstl.1787.0001
- Olson, Roberta & Pasachoff, Jay. (2012). The Comets of Caroline Herschel (1750-1848), Sleuth of the Skies at Slough. Culture and Cosmos. 16. 10.46472/CC.01216.0213.
Matematiksel
