Cecilia Payne: Yıldızların Yapısını Keşfeden Kadın

Radcliffe Koleji’nden ilk doktora derecesi alan, Harvard’da ilk profesör olan ve yıldızların bileşimini ilk keşfeden kişi olan Cecilia Payne-Gaposchkin ilklerin kadınıydı. Muhtemelen tüm zamanların en seçkin kadın astronomlarından birisi idi. Adının; Galileo, Newton ve Einstein gibi devler ile birlikte anılması gerekliydi. Ancak akademik kurumların erkek hakim yapısı onun hak ettiği payeyi almasına engel oldu.

“Yıldızlar nelerden oluşuyor?” bu astrofizik ile ilgili temel bir sorudur. İşte bu sorunun cevabı 1925 yılında, 25 yaşındaki doktora öğrencisi Cecilia Payne tarafından keşfedildi ve açıklandı. Bilimi değiştiren doktora tezi 1960’da seçkin gökbilimci Otto Struve tarafından astronomi alanında yazılmış en parlak tez olarak değerlendirilse de bunu söyleyen bir kadındı. Ayrıca, bu keşif, genel kabullere ve zamanın doğasına aykırıydı. Bu yüzden makalesini yayınlatamadı. Astrofizik ve uzay bilimleri uzman heyeti başkanı Henry Norris Russel, genç kadının tezini imkansız diyerek reddetti. Ancak ironik bir şekilde Russell dört yıl sonra farklı yöntemlerle aynı sonuca ulaşacak ve Cecilia’nın bulgularının doğru olduğunu kabul edecekti.

Onu hayatı boyunca harekete geçiren şey, keşfetmenin basit heyecanıydı. Gençler, özellikle de genç kadınlar kendisinde tavsiye istediğinde de, hazır bir cevabı vardı. 

Şöhret veya para arayışı içinde bilimsel bir kariyer yapmayın. Onlara ulaşmanın daha kolay ve daha iyi yolları var. Bunu ancak başka hiçbir şey sizi tatmin etmeyecekse yapın; çünkü muhtemelen alacağınız şey başka bir şey olmayacaktır. Ödülünüz, tırmandıkça ufkun genişlemesi olacak. Ve o ödülü elde edersen, başkasını istemeyeceksin.

Cecilia Payne

Kısaca Cecilia Payne

Cecilia Payne (1900 –1979) İngiltere, Wendover’de doğdu. Babası Oxford Üniversitesi’nde öğretim görevlisi, annesi akademik başarılara sahip bir Alman ailesinden gelen yetenekli bir ressamdı. Cambridge Üniversitesi’ne girdikten sonra kısa süre sonra bir bilim ile ilgilenmek istediğini biliyordu, ama hangi dala ağırlık vereceğinden emin değildi. O sıralarda, gökbilimci Arthur Eddington’un, Einstein’ın Genel Görelilik Teorisini kanıtlayan bir gözlem olan 1919 Güneş Tutulması hakkında verdiği bir konferansa katıldı.

İlerleyen zamanda Profesör Eddington ile tanışma fırsatı yarattı, kendisine astronom olmak istediğini söyledi. Eddington ona okuması için bir dizi kitap önerdi, ama onları zaten okumuştu. Eddington’un devamında ona, en yeni astronomik dergilere erişim imkanı sağlayacak Gözlemevi kütüphanesini kullanma şansı vermesi, astronomik araştırmalarının kapısını açtı. Cambridge’de eğitim gördüğü süreçte, bir kadının öğretmen rolünün ötesine geçme şansının az olduğunu olmadığını fark eden Cecilia, 1923’te hayatının geri kalanını yaşadığı Amerika Birleşik Devletlerine gitmek için İngiltere’den ayrıldı. Harvard Koleji Gözlemevi’nin yeni müdürü Harlow Shapley ile tanıştı. Harvard Koleji Gözlemevi’nde doktorasına başlayan Cecilia Payne, astronomi alanındaki lisansüstü programına giren ikinci kadın oldu.

Cecilia Payne’i Bilim Tarihine Geçiren Keşfi

1920’li yıllarda bilim insanları yıldızların element bileşiminin Dünya’nınkine benzer olduğunu düşünüyorlardı. Ancak o zamanki bilgiye göre hidrojen ve helyum oranının ağır metallere kıyasla çok daha az olduğu sanılıyordu. Payne, iki senesini kapsamlı yıldız emisyon tayflarını inceleyerek geçirdi. Yıldızların yaydığı emilim çizgilerinin yoğunluğunu ölçmenin yolunu bulduktan sonra her elementin miktarını hesaplamayı başardı. Ancak elde ettiği sonuçlar şaşırtıcıydı. Zannedilenin aksine, güneş, tüm yıldızlar ve haliyle evren temel olarak hidrojen ve helyumdan meydana geliyordu. Tüm bu bulgularını tezinde kaleme aldı ancak bir sorun vardı.

Cecilia, akademik kariyeri boyunca Harvard’da kaldı. 1956’da Cecilia Payne, ilk kadın profesörü ve sonra da ilk kadın dekanı oldu. 1976’da Amerikan Astronomi Derneği ona prestijli Henry Norris Russell Ödülü’nü verdi. 1979’da kendisini kaybetsek de, Cecilia Payne astronominin ilham verici kadınlarından biri olarak tarihte iz bıraktı…

Kaynaklar ve ileri okumalar için: Cecilia Payne and the Composition of the Stars, https://www.amnh.org/

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu