Astronomi

Anti Evren Nedir? Evrenimizin Zamanın Ters Yönünde Gelişen Bir İkizi Olması Mümkün mü?

Büyük Patlama’nın öte yanında, bizim evrenimizin yansıması olan bir anti-evren bulunabilir.

Evrenin geçmişini geriye doğru izlediğimizde yaklaşık 13,8 milyar yıl önce çok sıcak ve yoğun bir erken evrene ulaşırız. Kozmoloji, bu erken dönemden günümüzdeki galaksilere uzanan gelişimi büyük ölçüde açıklayabiliyor. Ancak karanlık maddenin yapısı, madde ile antimadde arasındaki dengesizlik ve evrenin başlangıç koşulları gibi temel sorular araştırılmaya devam ediyor.

2018 yılında fizikçiler Latham Boyle, Kieran Finn ve Neil Turok bu sorunlara sıra dışı bir yaklaşım önerdi. Araştırmacılar, parçacık fiziğinin temel ilkelerinden biri olan CPT simetrisini evrenin tamamına uyguladılar. Ortaya çıkan model, Büyük Patlama’nın iki tarafında birbirinin CPT yansıması olan iki kozmolojik bölge öngörüyordu.

Bu bölgelerden biri bizim gözlediğimiz evren, diğeri ise onun “anti-evren” olarak adlandırılan karşılığıydı. Böylece Büyük Patlama yalnızca geçmişimizin başlangıcını temsil etmek yerine, iki simetrik kozmolojik bölgenin birleştiği sınır haline geliyordu.

Anti-Evren Nedir?

Bu fikri anlamanın en kolay yolu Büyük Patlama’yı ortada duran bir sınır gibi düşünmektir. Bizim evrenimiz bu sınırdan bir zaman yönünde gelişirken, anti-evren diğer yönde gelişir. İki taraf birbirinin CPT dönüşümüyle ilişkili karşılığıdır.

cpt simetrisi

Buradaki “anti-evren”, uzayın başka bir bölgesinde bulunan ikinci bir evren anlamına gelmez. Boyle, Finn ve Turok tek bir uzay-zaman yapısının Büyük Patlama’nın iki tarafına doğru uzandığı bir kozmoloji önerir. Bir taraftaki parçacıklar, uzaysal yönler ve zaman yönü CPT dönüşümüyle diğer taraftaki karşılıklarına bağlanır.

Bu nedenle anti-evren için sıkça kullanılan “zamanda geriye doğru gidiyor” ifadesi biraz dikkat gerektirir. Bizim zaman koordinatımızı esas aldığımızda anti-evren Büyük Patlama’nın öte yanında ters zaman yönünde bulunur.

Fakat orada yaşayan varsayımsal bir gözlemci kendi zamanının geriye aktığını düşünmezdi. Onun açısından da geçmişten geleceğe doğru normal bir zaman akışı vardır.

Başka bir ifadeyle her iki kozmolojik bölgede de zaman, Büyük Patlama’dan uzaklaşan yönde ilerler. Biz kendi tarafımızı “gelecek” olarak adlandırırken, karşı taraftaki gözlemci de kendi yönünü gelecek olarak tanımlardı.

Bu simetrik yapı erken evrene ilişkin farklı bir başlangıç senaryosu da sunar. Araştırmacılar, evren–anti-evren çiftinin sıcak ve ışınımın egemen olduğu erken evrene doğrudan geçtiği bir kozmoloji kurar. Böylece kozmik enflasyon yerine CPT simetrisinden hareket eden alternatif bir başlangıç resmi ortaya çıkar.

Anti-Evren Karanlık Maddeyi Nasıl Açıklıyor?

Modelin en dikkat çekici sonuçlarından biri karanlık maddeyle ilgilidir. Galaksilerin dönüş hızları, kütleçekimsel merceklenme ve büyük ölçekli kozmolojik gözlemler, evrende ışıkla çok zayıf etkileşen büyük miktarda görünmez madde bulunduğunu gösteriyor. Bu karanlık maddenin hangi parçacıktan oluştuğu ise fiziğin önemli açık sorularından biridir.

Boyle, Finn ve Turok’un modelinde karanlık madde adayı, sağ elli ağır bir nötrinodur.

kiralite-
CPT ilkesine uyan bir evrende, en az bir sağ elli nötrino var olmak zorundadır. “Sağ elli” ifadesi, nötrinonun hareket yönünü tanımlar. Bu parçacık, diğer evrendeki sol elli nötrinoların doğal karşılığıdır.

Nötrinoların gözlenen üç çeşnisi elektron, müon ve tau nötrinolarıdır. Nötrino kütlelerini açıklamaya çalışan birçok kuramsal model, bunlara sağ elli nötrinolar da ekler. CPT-simetrik evren yaklaşımında bu ağır nötrinolardan biri, modelde bulunan ek bir ayrık simetri sayesinde kararlı hale gelir.

Erken evrende CPT-simetrik uzay-zaman yapısı bu parçacıklardan belirli miktarda üretir. Araştırmacıların hesabına göre bugün gözlediğimiz karanlık madde yoğunluğunu elde etmek için bu parçacığın kütlesinin yaklaşık 4,8 × 10⁸ GeV olması gerekir. Bu değer protonun kütlesinin yaklaşık 500 milyon katıdır.

Model başka sınanabilir öngörüler de ortaya koyar. Buna göre üç hafif nötrino Majorana parçacığıdır; yani nötrino ile karşı parçacığı aynı parçacığın iki görünümü olabilir. Model ayrıca bu üç nötrinodan en hafifinin kütlesinin tam olarak sıfır olmasını öngörür. Böyle bir yapı, nötrinosuz çift beta bozunması gibi deneylerle sınanabilir.

Bir başka öngörü kozmik enflasyonla ilgilidir. Boyle, Finn ve Turok’un senaryosunda evren–anti-evren çifti doğrudan sıcak ve ışınımın egemen olduğu döneme geçer.

Bu çerçevede ayrı bir enflasyon evresi bulunmaz. Dolayısıyla enflasyonun bazı modellerinde beklenen uzun dalga boylu ilksel kütleçekim dalgaları da bu senaryoda ortaya çıkmaz.

Bu özellikler modeli ilginç kılar, çünkü karanlık maddeyi açıklamak için çok sayıda yeni parçacık ve alan eklemek yerine CPT simetrisinden ve nötrino fiziğinden yararlanır. Aynı zamanda nötrino kütleleri ve ilksel kütleçekim dalgaları hakkında deneylerle sınanabilecek öngörüler üretir.

Sonuç Olarak

CPT-simetrik anti-evren modeli bugün standart kozmolojinin yerini almış bir açıklama değildir. Buna karşılık evrenin başlangıcı, karanlık madde, nötrinolar ve zamanın yönü gibi farklı sorunları ortak bir kuramsal çerçevede buluşturması nedeniyle dikkat çekici bir alternatif oluşturur.

Belki de Büyük Patlama, tek bir kozmolojik tarihin başlangıcından çok iki kozmolojik tarihin birleştiği sınırdır.


Kaynaklar ve İleri Okumalar


Size Bir Mesajımız Var!

Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarakda büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.

Matematiksel

Melike Üzücek

Ankara Fen Lisesi'nden mezun oldum. Araştırma yapmayı ve sorgulamayı seven biriyim. Matematik ve biyoloji başta olmak üzere felsefe, astronomi, modern fizik ile ilgileniyorum.