Astronomi ve Kozmoloji

Venüs ve Uranüs Neden Yanlış Yönde Dönüyor?

Uzay astronomlara çözülmesi için sayısız gizem sunuyor, yıllardır açıklanamayan gizemlerden bir tanesi ise kendi Güneş sistemimizden. Dünya, güneş sistemimizdeki gezegenlerin çoğu gibi saat yönünün tersine döner. Ancak Venüs ve Uranüs Güneş etrafında dönen diğer gezegenlerden farklılık gösterir. Venüs kendi ekseni etrafında saat yönünde döner. Uranüs ise dönme eksenini yörünge düzlemine neredeyse yatay hale getiren 98o‘lik bir eğime sahiptir. Bu, diğer gezegenler gibi yana doğru dönmek yerine, Uranüs’ün yukarıdan aşağıya döndüğü anlamına gelir! Bu, Uranüs kendi etrafındaki bir dönüşünü yaklaşık 17 saatte tamamlasa da bildiğimiz anlamda gece gündüz döngüsü yaşanmadığı anlamına da gelir. Dahası gaz ve tozdan oluşan gezegenin yalnızca kendisi değil etrafında dönen halkaları ve 27 doğal uydusu da Uranüs etrafındaki dönüşlerini gezegenlerin yörünge düzlemine eğimli biçimde gerçekleştirir.

Gezegenlerin eksen eğiklikleri ve dönüş yönleri

Güneş sistemindeki tüm gezegenlerin başlangıçları aynı olduğu için teorik olarak hepsinin aynı yönde dönmesi beklenir. Dönme yönündeki bu gariplikler bilim insanlarını uzun zamandır meşgul ediyor. Olası tüm teorilerin başında biliyoruz ki Güneş sistemimizin erken tarihlerinde, Venüs ve Uranüs de tıpkı diğer gezegenler gibi saat yönünün tersine dönüyordu. Ve sonra bir biçimde yön değiştirdiler. Peki ama bu nasıl gerçekleşmiş olabilir?

Uranüs ve Uyduları

Uranüs ve uydularının dönüşleri

2011’de simülasyonlar, birçok küçük çarpışmanın Uranüs’ün eksen etrafında 98 derecelik bir dönüş açısına neden olabileceğini ortaya atmıştı. Yakın zamanda yapılan bir araştırma da Güneş Sistemi’nin erken zamanlarında Dünya’nın 1 ile 3 katı arasında kütleye sahip küçük bir donmuş gezegenin genç Uranüs’e çarparak hem yörünge düzlemini bozmasına hem de gaz devinden bir miktar kütlenin yörüngeye saçılmasıyla halkalarının ortaya çıkmasına neden olduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar bu sonuca gezegenlerin etrafındaki uyduların oluşumunu bilgisayar ortamında yeniden canlandırmak için ürettikleri yazılım aracılığıyla ulaştı. ( Araştırmayı incelemek isterseniz: Mysteries of Uranus’ oddities explained )

Saat Yönünde Dönen Venüs

Eğer Venüs’te yaşıyor olsaydık günlerimiz yıllardan daha uzun olurdu. (Ve Güneş batıdan doğardı.) Bunun nedeni Venüs, kendi etrafında dönüşünü 243 Dünya gününde tamamlarken; Güneş etrafındaki bir tam dönüşü 225 Dünya gününde gerçekleşir. Venüs ve Dünya dönüşleri; kaynak: https://dl0.creation.com/articles/p136/c13626/venus-rotation.jpg

Venüs’ün neden ters yöne doğru döndüğünü açıklayan hipotezlerden ilki Venüs’ün milyonlarca yıl önce, dev bir asteroid ile çarpışması sonucunda yönünün değişmiş olmasıdır. Ancak bu hipotez ile ilgili yapılan çalışmalar sonucunda bunun doğru olmadığını biliyoruz. Çünkü bir gezegenin dönüşünü tersine çevirecek kadar büyük etki yaratan bir çarpışma gezegenin kendisini yok edecek kadar güçlü olmalıydı. Bunun üzerine gökbilimciler başka açıklamalar bulmaya çalıştılar. Bunlardan biri, Venüs’ün kademeli olarak yavaşlamış ve sonra yönünü değiştirmiş olabileceğidir. Bu hipotezin savunucuları, bunun Güneş’in manyetik alanıyla etkileşimle veya bu etkileşim ve atmosferik gelgitler birleşimiyle tetiklenmiş olabileceğini düşünüyor.

Gökbilimciler, Güneş’in güçlü kütleçekim etkisinin, Venüs’ün yoğun atmosferini çektiğini düşünüyor. Bu olayın yaratacağı atmosferik gelgitler ve diğer gezegenlerden gelen gelgit çekimlerinin oluşturduğu torklar, gezegenin dönüşünü tersine çevirmek için birleşmiş olabilir. Kaynak: https://static.cambridge.org/

Bir başka teori ise çarpışma teorisine geri dönüyor. Bu teoriye göre güneş sisteminin ilk günlerinde, Venüs şimdi olduğundan çok daha küçük boyuttaydı ve neredeyse eşit boyutlu bir göksel nesnenin çarpması sonucunda dönüş yönü değişti. Çarpışan iki kütlede birleşerek bugün gördüğümüz Venüs gezegenini oluşturdu.

Şu an için Güneş Sistemimizin gezegen ailesinde Venüs ve Uranüs’ü tuhaf yapan şeyin kaynağından kimse yüzde yüz emin değil. Venüs’e bir sonraki yakından bakışımız, Merkür’e doğru yola çıkan ve 2018’de fırlatılan BepiColombo sondası ile yapılan bir görevden gelecek. Bu görev bilim insanlarına gizemi çözmeye yardımcı olacak yeni veriler verebilir.

Kaynak: Why Are Venus And Uranus Spinning in The Wrong Direction? https://www.sciencealert.com/

Matematiksel

Bir Yorum

  1. Merhaba
    Bilime merak uyandırma çabanız takdire değer. Sayenizde farklı farklı yasalardan, bilgilerden haberdar oluyoruz. Teşekkürler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.