Bir zamanlar uzaya gitmek yalnızca bilim kurgu romanlarının konusuydu. Bugün ise yüzlerce insan Dünya’nın atmosferini aşarak uzaya çıktı. Peki bir gün siz de böyle bir yolculuğa çıksaydınız bavulunuza neler koyabilirdiniz? Daha doğrusu, hangi eşyaları evde bırakmanız gerekirdi?
Uzayda günlük yaşam, Dünya’dakinden oldukça farklıdır. Mikro yerçekimi nedeniyle sıradan görünen birçok nesne sorun yaratabilir. Tuz ve karabiberden kurşun kaleme kadar günlük hayatta kullandığımız bazı eşyalar bu nedenle uzay araçlarında tercih edilmez. Peki neden?
1. Uzayda Sandalyelere İzin Veriliyor mu?
Dünya’da sıradan görünen birçok eşya uzayda işe yaramaz. Bunlardan biri de sandalyedir. Mikro yerçekimi ortamında oturmak için sandalyeye ihtiyaç duymazsınız. Üstelik sabitlenmemiş bir sandalye kabin içinde sürekli sürükleneceği için güvenlik riski oluşturur.
Bu nedenle Uluslararası Uzay İstasyonu’nda geleneksel anlamda sandalye bulunmaz. Astronotların günde en az üç öğün yemek yemeleri gerekir, ancak bunu bir masanın etrafında oturarak yapmazlar. Bunun yerine kendilerini ayak ya da diz bağlantılarıyla sabitlerler.
Yemek tepsileri de cırt cırtlı bağlantılar veya özel sabitleyiciler sayesinde duvara ya da astronotun üzerine tutturulur. Ayrıca yiyeceklerin çoğu önceden paketlenmiş veya konserve hâlindedir. Böylece kırıntıların ve sıvıların kabin içinde serbestçe dolaşması önlenir.
2. Uzayda Kurşun Kalem Kullanılmasına İzin Veriliyor mu?
İlk uzay görevlerinde astronotlar gerçekten kurşun kalem kullanıyordu. Ancak bunun ciddi sakıncaları vardı. Kurşun kalemin grafit ucu kolayca kırılabiliyor, ortaya çıkan küçük parçalar kabin içinde dolaşarak elektronik sistemlere zarar verebiliyordu. Ahşap gövde de yangın riski taşıyordu. Bu yüzden NASA daha güvenli bir çözüm aramaya başladı.
1965’te NASA, astronotlar için 34 mekanik kalem satın aldı. Kalemlerin toplam maliyeti 4.382 dolar olunca kamuoyunda büyük tartışma başladı. Birçok kişi NASA’nın vergi gelirlerini gereksiz harcamalar için kullandığını düşündü. Bu olay zamanla, “NASA uzayda yazabilen bir kalem geliştirmek için milyonlarca dolar harcadı” efsanesine dönüştü. Oysa gerçek farklıydı.
Aynı dönemde Amerikalı mucit Paul Fisher, kendi imkânlarıyla yeni bir kalem geliştirdi. Fisher Pen Company yaklaşık 1 milyon dolar harcayarak basınçlı mürekkep kartuşuna sahip Space Pen‘i tasarladı. Kalem, yerçekimine ihtiyaç duymadan yazabiliyor; baş aşağı, su altında ve çok sıcak ya da çok soğuk ortamlarda çalışabiliyordu.
Bugün Fisher Space Pen, hem NASA’nın hem de Rus uzay ajansının kullandığı standart yazı araçlarından biridir.
3. Uzayda Ekmek Yemek Mümkün mü?
Hepimizin en çok tükettiği ürünlerden birisi olan ekmek de uzay yolculuğuna pek uygun değildir. Sorun ekmeğin kendisi değil, döktüğü kırıntılardır. Dünya’da masaya düşen birkaç kırıntıyı kolayca temizlersiniz. Uzayda ise bu kırıntılar kabin içinde serbestçe dolaşır. Üstelik ekmek uzun süre tazeliğini de koruyamaz.
Bu nedenle astronotlar sandviç yaparken genellikle ekmek yerine tortilla kullanır. Tortilla hem neredeyse hiç kırıntı dökmez hem de daha uzun süre dayanır. Bu yüzden uzay görevleri için çok daha uygun bir seçenektir.
4. Uzayda Gazlı İçecek İçmek Mümkün mü?
Gazlı içecekler uzayda sorun çıkarır. Dünya’da karbondioksit kabarcıkları sıvının içinden yükselip yüzeye çıkar. Uzayda ise mikro yerçekimi bu ayrışmayı zorlaştırır. Gaz sıvının içinde dağınık kalır.
Bu durum astronotların midesini rahatsız edecektir. Ayrıca içecek damlacıkları kabin içinde uçuşup ekipmanlara zarar verme potansiyeli taşır. Boş kutular da dar alanda gereksiz atık yaratır.
Bu yüzden astronotlar çoğunlukla su içer. Aromalı içecek istediklerinde kuru karışımlara su eklerler. Kahve ya da çay içeceklerse şeker, krema veya tatlandırıcıyı önceden seçerler. Gıda ekibi bu tercihlere göre karışımı hazırlar. Uzayda astronotun yapması gereken tek şey su eklemektir.
5. Uzayda Tuz ve Biber Yasak mı?
Uzayda baharatlar da sorun çıkarır. Tuz, karabiber ya da benzer kuru çeşniler mikro yerçekiminde yemeğin üzerine düşmez; kabin içinde uçuşur.
Bu yüzden astronotlar tuz ve karabiberi klasik hâliyle kullanmaz. Bunun yerine küçük paketlerde sıvı tuz ve sıvı karabiber kullanırlar. Yine de bu çözüm her şeyi tam olarak karşılamaz. Menü seçenekleri gelişse de, astronotlar iyi bir acı sosun ya da yemeğe lezzet katan güçlü bir çeşninin yerini kolay kolay hiçbir şeyin tutmadığını söyler.
6- Uzayda Dondurma Yemek Serbest mi?
Dondurma, uzayda klasik hâliyle pek uygun değildir. Dünya’da eriyen dondurmayı silmek kolaydır; uzayda ise damlacıklar kabin içinde uçuşur ve ekipmanlar için sorun çıkarır. Ayrıca dondurmanın taze kalması için soğukta saklanması gerekir. Uzay aracındaki sınırlı alan ve sıkı koşullar bunu zorlaştırır.
Bu yüzden “astronot dondurması” adıyla bilinen dondurularak kurutulmuş ürün ortaya çıktı. Bu dondurma erimez, buzdolabı istemez ve uzun süre dayanır. İlk kez 1968’de Apollo 7 görevi sırasında uzaya götürüldü.
Ancak fikir kâğıt üzerinde güzel görünse de uzayda pek işe yaramadı. Dondurularak kurutulmuş dondurma çok kırıntı çıkarıyordu. Bu da ağırlıksız ortamda ciddi bir sorun demekti. Üstelik astronotlar tadını da pek sevmedi.
İşin ilginç yanı, astronot dondurması uzayda değil, Dünya’da popüler oldu. Bugün özellikle bilim müzelerinde ve hediyelik eşya dükkânlarında merak edilen ürünlerden biri olarak satılmaktadır.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Why These 6 Items Are Not Allowed in Space. Yayınlanma tarihi: 2 Ocak 2024. Kaynak site: Discovermagazine. Bağlantı: Why These 6 Items Are Not Allowed in Space
- Food in space: What do astronauts eat? Yayınlanma tarihi: 8 Ağustos 2022. Kaynak site: Space. Bağlantı: Food in space: What do astronauts eat?
Matematiksel
