Olasılık ve İstatistik

Şans Nedir? Bilim Bize Şansı Açıklayabiliyor mu?

Bilim bize şansı açıklar mı sorusuna verebileceğimiz kısa cevap elbette hayır olacaktır! Bilim bunu yapamaz, olsa olsa bize şansı etkileyen faktörleri açıklar ancak hepsi bu kadar. Buna rağmen, şansa inanır ve kimi insanların şanslı olduğundan bahsederiz. Kimi nesneleri şanssız olarak tanımlarız. O zaman sorunun cevabına geçmeden önce şansın ne olduğuna bakalım.

Şans Nedir?

Bir zarı havaya fırlatırsanız ve devamında zar yere düşerse elbette bu şans değil yerçekimidir. Fakat konu, zar yere düştüğünde kaç geleceği olduğunda yerçekimi bilgisinden daha fazlasına ihtiyacınız vardır. Bunun için eyleme dahil olan tüm diğer kuvvetleri de çok iyi bilmemiz gerekir. Çünkü hava moleküllerinin hareketi, eğer varsa rüzgarın şiddeti, zarın fırlatılma hızı, yönü, açısı ve daha birçok faktör sonuç üzerinde büyük bir etkiye sahip olur.

Elbette bunların hepsini kısa sürede ve eş zamanlı olarak hesaplamak kolay değildir. Sonuçta bir zar havaya fırlatıldığında, insandan bağımsız faktörlerin birçoğu bir araya gelir. Tüm bunlar zarın kaderinin şekillenmesinde etkili olur. Şans, bir tesadüfi olayın belirli sonucunu tanımlamak için kullandığımız kelimedir. Bir zar altı gelirse, bu durumu iyi şans olarak tanımlarız eğer bir gelirse de ona kötü şans diyebiliriz.

şans nedir

Şanstan bahsettiğimiz zamanlarda, aslında hesaplanamayacak kadar çok parametrenin olduğu bir durumla karşı karşıyayız demek. Diğer bir deyişle hesaplayabilsek bile sonuca ulaşmak uzun bir zaman ve efor isteyecektir. Üstelik tüm hesapları doğru yapabilseydik bile, bittiğinde ilk koşullar değişecek ve bu durumda yaptığımız hesaplamalar doğru olmayacaktır. Bu yüzden şans faktörünü hesaplamak diye bir şey söz konusu değildir.

Neden Şansa İnanıyoruz?

Şans kelimesi, hesaplayamayacağımız için sonuçları hiçbir kesinlik taşımayan rastgele olayları ifade ediyor. Eğer zarlar altıyı gösterirse, biz bu duruma “şansım yaver gitti,” diyoruz. Fakat aslında zarların üstündeki tüm numaraların olasılığı aynı. Yani böyle bir durumda kullandığımız ‘şans’ kelimesi aslında bir hikayeden ibaret. Ancak bu konuyu psikoloji çerçevesinde ele alırsak neden şansa inanma eğiliminde olduğumuzu anlayabiliriz. Şansa inanıyoruz çünkü biz insanlar hikayeler anlatmayı ve olayların merkezine kendimizi koymayı seviyoruz. Aslında matematik, bazı rastgele olayların neden olması gerektiğini düşündüğümüzden daha sık olduğunu bize açıklayabilir. Ancak fizik şansın kendisini açıklayamaz çünkü bu bizim kendi yarattığımız bir kurgudur.

Göz atmak isterseniz

Kaynak: Can Science Explain Luck? BBC Focus – The Big Book Of Why?; ASIN: B01HYGBVNC

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.