Sosyoloji

İnsanları Düşüncelerinin Hatalı Olduğuna Neden İkna Edemeyiz?

Başlığa bakıp bu yazıyı (veya en azından bu cümleyi) okumaya karar verdiyseniz, muhtemelen kendinizi açık fikirli biri olarak düşünüyorsunuz. İnançlarınıza meydan okumaya, ne tür yanlış bilgiler barındırabileceğinizi öğrenmeye hazırsınız. Yeterli kanıt verilirse, muhtemelen düşüncelerinizi bile değiştirmeye hazırsınızdır. Ayrıca şüphecisiniz. Sadece kanıta dayalı gerçekler sizi ikna edebilir. Ancak bir sorun var. Aslında sadece siz değil bir çok kişi kendisi hakkında bu biçimde düşünüyor. İşte yazımızın konusu olan Geri Tepme Etkisi yada genel bilinir adı ile Backfire Effect tam da bu noktada işin içine giriyor.

Örnek olarak iklim değişikliğini kullanalım. Küresel ısınmanın gerçek bir durum olduğunu biliyoruz. Bu durum gözlemlediğimiz kanıtlar, bilim insanlarının söylemleri gibi şeyler ile uyumlu. Ama konuyu değiştirelim. Ya iklim değişikliğinin gerçek olmadığını söyleyen tartışılmaz bilimsel kanıtlar üretilirse ne olacak? Bugüne kadar bildiklerinizi güncellenen gerçeklerle karşılaştığınızda hemen değiştirebilecek misiniz?

Geri Tepme Etkisi (Backfire Effect) Nedir?

Başlıktaki sorunun cevabını vermeden önce bir soru daha soralım. İnsanları inandıkları şeyin yanlış olduğuna, önlerine kanıtlanmış gerçekleri koyarak, ikna etmek için hiç uğraştınız mı? Peki bunun sonucunda fikrini değiştiren çıktı mı? Muhtemel cevabınız hayır olacaktır. Aslında bu insanlar, önlerine ne kadar kanıt koyarsanız koyun, inandıkları şeye daha sıkı sarılmaya başlarlar. Bunun en temel nedeni de oluşturdukları dünya görüşünün tehdit altında olduğunu düşünmeleridir. Aslında bu davranış biçimi iki faktörün sonucudur: bilişsel uyumsuzluk ve geri tepme etkisi.

Görsel Kaynak: https://www.vox.com

Bilişsel Uyumsuzluk Teorisi

Bilişsel Uyumsuzluk Teorisi Leon Festinger tarafından 1957 yılında ortaya atılmıştır. Bu teori, insanın bilişsel yapılanmasında sıkça meydana gelen çelişkili durumların anlaşılması ile ilgilidir. İnsanın, zihninde çatışan fikirleri, hisleri olduğu zaman duyduğu bir tedirginlik ve rahatsızlık durumu vardır. Bu çatışma bir belirsizlik, bir dengesizlik yaratır. Bu nedenle, rahatlamak ve zihinsel balansı sağlamak için, çatışmayı yaratan zihinsel etkenlerden birini veya birkaçını, manipüle ederiz. Yani, kendi kendimizi kandırırız ve bu bizi rahatlatır.

Geri Tepme Etkisi

İlk defa Brendan Nyhan ve Jason Reifler tarafından kullanılan Geri Tepme Etkisi (Backfire Effect) inançlarına aykırı bir kanıt ile karşılaşan bireylerin bu kanıtı reddederek inançlarına ikiye katladığını iddia ediyordu. İnanç ne kadar ideolojik ve duygu-temelliyse, aykırı kanıtın etkisiz olma olasılığı da o derece fazlaydı. Bu teori elbette önemli bir tartışma konusu yarattı. Ve devamında konu ile ilgili başka çalışmalar yapıldı. Ancak bu çalışmalar ilk bulguyu destekleyecek sonuçlara ulaşmadı. Geri tepme etkisi geri tepmiş olsa da bugün bu etki, en temel ampirik kanıtları bile görmezden gelen sinir bozucu kişiyi tanımlamak için çok yararlı bir metafor olarak kullanılmaktadır. Son olarak her yazının sonunda olduğu gibi bazı tavsiyeler paylaşalım. Bir kişinin düşünce biçimini değiştirmek için neler yapabiliriz bir göz atalım. Bu stratejiler, insanların zihnini değiştirmek için her zaman etkili olmayabilir ama denemekte ve anlamakta fayda var elbette…

  1. Duyguları konudan uzak tutun.
  2. Tartışın ama saldırmayın.
  3. Dikkatli dinleyin ve karşı görüşü de tam olarak anlamaya çalışın.
  4. Saygı gösterin.
  5. Neden bu fikre inandığını anladığınızı ifade edin.
  6. Değişen gerçeklerin mutlaka değişen dünya görüşleri anlamına gelmediğini açıklayın.

İlgili Bağlantılar

Kaynak: How to Convince Someone When Facts Fail; https://www.scientificamerican.com

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.