İlginç Sorular ve Bulmacalar

Güneş ve Ay Ufukta Neden Daha Büyük Görünür?

Doğarken veya batarken Ay’a veya Güneş’e bakarsanız, tepemizde olduğundan neredeyse iki kat daha büyük göründüğünü fark edersiniz. İnsanlar bunun uzun zamandır farkında olsalar da bu yanılsama için bir açıklama yapmak son derece zor olmuştu. Hatta uzun bir süre Ay’ın ve Güneş’in boyutunun gerçekten değiştiği düşünüldü. Bunun mantıklı bir açıklama olmadığı fark edilince, başka bir olasılık olarak atmosferin bir büyüteç gibi davranarak Ay’ı daha büyük göstermesine neden olan bazı etkileri olduğu öne sürüldü. Ancak atmosferin neden olduğu herhangi bir bozulmanın aslında Ay’ı biraz daha küçük göstereceği ortaya çıkınca bu teori de ortadan kalktı.

Şu anda ortak karara varılmış gibi görünüyor. Artık bunun bir yanılsama olduğunu anladık. Bu yanılsamanın adı da Ponzo yanılsaması.

Dediğimiz gibi şu an için gök cisimlerinin daha büyük veya küçük gözükmesinin nedeninin ilk olarak 1911’de İtalyan psikolog Mario Ponzo (1882-1960) tarafından gösterilen geometrik-optik bir yanılsama olan Ponzo yanılsamasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Ponzo insan zihninin bir nesnenin büyüklüğünü arka planına göre yargıladığını önermiştir. Örneğin aşağıdaki resme dikkatli bakın. Muhtemelen yukarıdaki sarı çizginin aşağıdaki çizgiye göre daha uzun olduğunu düşünmüşsünüzdür. Bununla birlikte, iki çizginin uzunluğu aslında aynıdır!

Ponzo yanılsamasına bir örnek. Yatay sarı çizgilerin her ikisi de aynı uzunluktadır. Kaynak: https://tr.wikipedia.org/

Ay ve Güneş’in Daha Büyük Görünmesinin Muhtemel Nedeni

Ufka baktığımızda ve aslında yatay düzlemdeki herhangi bir şeye baktığımızda, başımızın üstünde olan her şeyden daha uzakta olmasını bekleriz. Bununla birlikte, Ay Dünya’dan yaklaşık 400.000 km uzaklıktadır. Dünyanın herhangi bir noktasından görünen boyutu da yaklaşık olarak aynıdır. Gökyüzünü bir yarım küre olarak düşünürseniz, başınızın üstündeki nokta ufuk ile aynı uzaklıkta olmalıdır.

Ancak ne yazık ki, beynimiz ufkun çok daha uzakta olduğunu varsayar. Bu nedenle aynı büyüklükteki nesneyi bu iki referans çerçevesine yerleştirdiğimizde, beynimiz onu daha büyük olarak yorumlar. Beynimiz ufuktaki Ay’ı veya Güneşi algıladığında bize onun fiziksel olarak daha büyük olduğunu söyler. Aynı gök cismi başımızın üzerine çıktığında ise onu daha küçük olarak algılamamızı sağlar.

Ponzo yanılsamasından kurtulmanın bir yolu eğilmek ve aya bacaklarınızın arasından bakmak. O zaman Ay’ı veya Güneş’i normal boyutlarında görebilirsiniz. Aynı etki başka optik yanılsamalarda, özellikle yatay bir düzlem boyunca aynı nesneleri algıladığımızda da karşımıza çıkar. Aşağıdaki resme bir bakın. En sağdaki adam en soldakinden daha büyük görünüyor, değil mi? Tahmin ettiniz, elbette değil!

Ponzo Yanılsaması

Kaynak: https://md-act.nl/

Beyniniz size en sağdaki adamın daha büyük olduğunu söylese de, bu Ponzo yanılsaması için bir başka örneğidir! Ponzo yanılsamasının açıklamalarından biri “perspektif hipotezi”dir. Bu hipotez, şekildeki perspektif özelliğinin yakınsak çizgilerin normal olarak mesafe ile ilişkilendirilmesinden yani iki eğik çizgi ufka doğru yaklaşıyor gibi görünmesinden kaynaklandığını söyler.

Ponzo yanılsaması herkes de aynı etkiyi yaratmaz. Yani bir biçimde hepimiz birbirimizle aynı şey görmüyor olabiliriz. Bu yanılsamaya duyarlılık konusunda kültürlerarası farklılıklar mevcuttur. Özellikle kırsal kesimde yaşayan insanların daha az duyarlılık gösterdiği görülmüştür.

Araştırmalar, bireyin bu illüzyona ve bir benzer yanılsama olan ve bu yazımızda kaleme aldığımız Ebbinghaus illüzyonuna karşı duyarlılığının, bireyin birincil görsel korteksinin büyüklüğü ile ters orantılı olabileceğini düşündürmektedir.

Ponzo yanılsaması Güneş ve Ay’ın ufukta neden daha büyük gözüktüğünün olası cevabıdır. Bununla birlikte, bir algıyı (uzakta gözükmek) diğeriyle (daha büyük gözükmek) açıklamanın bilimsel olarak sorunlu olduğu ve bu yanılsamaların arkasında muhtemelen karmaşık iç süreçlerin olduğu düşünülmektedir. Beynimiz dünyayı sayısız şekilde gözlemlememize, işlememize ve analiz etmemize izin veren inanılmaz derecede güçlü bir makine olsa da, her zaman bizi şaşırtmaya devam edecek gibi gözüküyor.

Kaynaklar:

Ana sayfa » MATEMATİK » İlginç Sorular ve Bulmacalar » Güneş ve Ay Ufukta Neden Daha Büyük Görünür?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.