Bazen hayat, kendi içinde düzenli ve anlamlı görünür. Çalışırız, planlar yaparız, ilişkiler kurarız, hedefler belirleriz. Fakat bir an gelir, bütün bu düzenin içinden tuhaf bir boşluk duygusu yükselir. Yaptıklarımızın, beklediklerimizin, uğruna yorulduğumuz şeylerin gerçekten bir anlamı olup olmadığını sorgulamaya başlarız. Albert Camus’nün absürdizm felsefesi tam da bu noktada devreye girer.
Cezayir doğumlu Fransız varoluşçu yazar Albert Camus’ye göre absürd, anlamsız bir evrende anlam arayışımızdan doğar. İnsan, hayatının bir amacı olmasını ister; yaşadıklarının, acılarının ve seçimlerinin bir yere bağlanmasını bekler. Fakat evren bu isteğe karşılık vermez. İşte Camus’nün “absürd” dediği şey, insanın anlam arzusu ile dünyanın anlamsızlığı arasındaki bu karşılaşmadır.
Albert Camus: Absürdün Felsefesine Giden Yol
Albert Camus, 1913 yılında, o dönemde Fransa’nın sömürgesi olan Cezayir’de dünyaya geldi. Yoksul fakat çalışkan bir ailede büyüdü. Cezayir Üniversitesi’nde felsefe eğitimi aldı; ancak kendisini her şeyden önce bir yazar ve sanatçı olarak görüyordu.
Camus, henüz yirmi iki yaşındayken yayımladığı deneme kitabıyla edebiyat dünyasında dikkat çekmeyi başardı. Daha sonra romanlar, oyunlar ve felsefi denemeler kaleme aldı. Eserleri, hem biçim hem de düşünce bakımından o kadar güçlü ve yenilikçiydi ki, 1957 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü.
Camus’nün düşünce dünyası, Friedrich Nietzsche gibi varoluşçu yazar ve filozoflardan izler taşır. Onun metinlerinde hayal kırıklığı, yabancılaşma, yalnızlık ve anlam kaybı gibi temalar öne çıkar. Bu temaların arka planında ise savaşlarla sarsılmış bir çağ vardır.
Camus’nün felsefeye en önemli katkısı, “absürd” kavramı etrafında geliştirdiği düşüncedir. Absürd, onun eserlerinde hayatın anlamsızlığına dönük nihilist bir bakış gibi görünse de, yalnızca karamsar bir kabul değildir. Camus bu fikri denemelerinde, romanlarında ve oyunlarında farklı biçimlerde işler. Onun için absürd, insanın anlam arayışı ile dünyanın bu arayışa sessiz kalması arasındaki çatışmadan doğar.
Camus’nün absürd düşüncesini anlamanın en iyi yollarından biri, onun Sisifos mitine nasıl baktığını görmektir. Camus, Sisifos Söyleni adlı denemesinde bu eski Yunan anlatısını yalnızca mitolojik bir hikâye olarak değil, insanın dünyadaki durumunu açıklayan güçlü bir simge olarak ele alır.
Absürdizm Nedir?
“Bazen sahne dekorları yıkılır. Kalkmak, tramvaya binmek, dört saat ofiste ya da fabrikada çalışmak, yemek yemek, yeniden tramvaya binmek, dört saat daha çalışmak, yemek yemek, uyumak; sonra aynı ritimle pazartesi, salı, çarşamba, perşembe, cuma ve cumartesi… Çoğu zaman bu yol kolayca izlenir. Fakat bir gün ‘neden?’ sorusu belirir ve her şey, şaşkınlıkla karışık bir yorgunluğun içinde başlar.” – Albert Camus, Sisifos Söyleni, “Absürd Bir Akıl Yürütme”
Gündelik hayat çoğu zaman kendi ritmi içinde akar. Uyanırız, işe gideriz, sorumluluklarımızı yerine getiririz, yemek yeriz, uyuruz ve ertesi gün aynı döngünün içine yeniden gireriz.
Bu düzen çoğu zaman sorgulanmadan sürer. Fakat bazen, en sıradan anlardan birinde, bu alışılmış akış birden anlamını yitirir. Sanki dekor çöker; insan, o güne kadar doğal kabul ettiği hayatına yabancı bir gözle bakmaya başlar. İşte o anda eski bir soru yeniden belirir: Bütün bunlar ne için?
Camus’ye göre bu absürt dünyada makul bir şekilde yaşamaya çalışmamız gülünçtür. Onun bu düşüncesi başka bir soruna daha yol açar. Varlığımızın saçmalığı sorununu yaratan iki şey absürt dünya ve zihnimiz ise, bunlardan birini ortadan kaldırarak bu sorunu ortadan kaldırabiliriz der Camus.
Bu Absürt Dünyada Delirmeden Yaşama Rehberi
Camus’ye göre insan absürdle karşılaştığında üç farklı tepki verir. Ya yaşamdan vazgeçer, yani intiharı seçer; ya absürdü yok sayarak hiçbir şey olmamış gibi davranır; ya da onunla yüzleşip ona karşı başkaldırır.
Camus için intihar gerçek bir çözüm değildir. Çünkü intihar, absürdü ortadan kaldırmaz; yalnızca insanın bu gerçekle karşılaşmaktan kaçması anlamına gelir. Bu nedenle Camus onu bir tür kaçış ve inkâr biçimi olarak görür. Aynı şekilde, absürdü yok saymak da çözüm değildir. Çünkü bu, insanın kendisine yalan söylemesidir. Geriye de sadece başkaldırı kalır.
Camus’nün başkaldırıdan kastettiği şey, hayatın anlamsızlığını inkâr etmek değildir. Tam tersine, insanın bu anlamsızlığı açıkça görmesine rağmen yaşamayı sürdürmesidir. Evrenin bize kesin ve mutlak bir anlam sunmayacağını bilmek, ama yine de yaşamak, aramak, deneyimlemek ve özgürce var olmaktır. Camus’ye göre absürd karşısındaki en dürüst tavır budur.
Absürdü kavrayan insan, artık hayatı dışarıdan verilmiş büyük bir anlamla, mutlak bir idealle ya da kesin bir değer ölçütüyle değerlendiremez. Onun için yaşamın amacı, yaşamın kendisidir; hem de mümkün olduğunca özgür ve bilinçli biçimde yaşamaktır.
Eğer hayatın değerini belirleyecek mutlak bir ölçü yoksa, insanın elinde kalan en sahici imkân, yaşamın kendisini mümkün olduğunca yoğun biçimde deneyimlemektir.
Sisifos’un durumu da bunun en güçlü örneğidir. Sisifos, yaptığı işin anlamsız olduğunu bilir. Kayayı tepeye çıkardığında onun yeniden aşağı yuvarlanacağını da bilir. Buna rağmen görevini sürdürür. Onun anlamı, yaptığı işin sonucunda değil, anlamsızlığa rağmen o işi yapmaya devam etmesindedir.
Sonuç Olarak
Hayat nihai ve mutlak bir anlam sunmasa bile, Camus’ye göre bu durum yaşamdan vazgeçmek için bir neden değildir. Aksine, insan tam da bu bilinçle hayata daha yoğun biçimde katılmalıdır. Sevmek, üretmek, deneyimlemek, tutkuyla yaşamak ve varoluşun her anını sahiplenmek, absürd karşısında insanın en güçlü yanıtlarından biridir.
Bu yönüyle Albert Camus, klasik anlam arayışlarından farklı bir yerde durur. O, insanın kurtuluşunu büyük sistemlerde, değişmez hakikatlerde ya da dışarıdan verilmiş cevaplarda aramaz. Modern dünyanın karmaşası içinde Camus’nün önerisi daha yalın ama daha zorludur. Absürdü inkâr etmeden görmek, buna rağmen yaşamı seçmek ve hayatın içinde kendi değerini yaratmak. Belki de Camus’nün bize bıraktığı en önemli ders budur.
Kaynaklar ve İleri Okumalar
- Life is Absurd! Exploring Albert Camus’ Rebellious Philosophy ; Bağlantı: Life is Absurd! Exploring Albert Camus’ Rebellious Philosophy (thecollector.com) ; Yayınlanma tarihi: 9 Ağustos 2021
Matematiksel
