Felsefe

Hedonizm Nedir? Hedonizm Mutlu Bir Yaşamın Anahtarı Olabilir mi?

Hazcılık veya hedonizm, hazzın mutlak anlamda iyi olduğunu, insan eylemlerinin nihai anlamda haz sağlayacak bir biçimde planlanması gerektiğini, sürekli haz verene yönelmenin en uygun davranış biçimi olduğunu savunan felsefi görüştür. Tüm hedonistik teoriler, tarif etmek üzere tasarlandıkları fenomenlerin tek önemli unsuru olarak zevk ve acıyı tanımlar. Bu, bir kişi için her zaman içsel olarak değerli olan tek şeyin zevk olduğu ve bir birey için özünde değerli olmayan tek şeyin ise acı olduğu anlamına gelir. Hedonist, hazzı en üst düzeye çıkarmaya ve acıyı en aza indirmeye çalışan kişidir.

Hedonizmin Kökenleri ve Tarihi

Hedonizm yani hazcılığın çok köklü bir geçmişi var. İlk büyük hedonistik hareket, Kireneli Aristippos tarafından kurulan bir düşünce okulu olan Kirene Okulu ile MÖ dördüncü yüzyıla kadar uzanır. Aristippos’da Sokrates’in öğrencilerinden biridir ve doğru yaşamak nedir? sorusuyla felsefesini geliştirmiştir. Felsefesine göre haz veren her şey iyi, acı veren her şey de kötüdür. Yaşamanın amacı hazdır ve insan yaşamı süresince hazza yönelmeli, acıdan kaçınmalıdır. Bu yüzdendir ki anlık zevk düşkünlüklerini engelleyecek bir ahlaki değerler sistemi oluşturmaya çalışmak gereksizdir.

Epikurosçular ya da akılcı hedonistler, anlık zevklerin yüceliğini savunan hedonistlerin tersine, gerçek zevkin yalnızca akılla elde edilebileceğini ileri sürmüşlerdir. Epikür hazza anlık tatmin yerine huzur ve arzunun azaltılması yoluyla ulaşıldığına inanıyordu. Epikuros’un hazcılığı Aristip­pos’unkinden daha değişiktir. Onun hazcılığı şimdide sınırla­nan bir hazcılık değildir. Daha çok yaşanmışla, geçmişte kalanla, güzel şeylerin anılarıyla ilgilidir.

“Her şeyden önce arzuları sınırlamak gerekir. Doğal ve zo­runlu arzular vardır (örneğin yemek ve içmek arzusu). Doğal olan ama zorunlu olmayan arzular vardır (örneğin sevmek ve bir aile kurmak arzusu). Ve zorunlu olmayan ar­zular vardır (örneğin zenginlikler ve onurlar elde etme arzusu). Birincileri aşırıya kaçmadan karşılamak gerekir. Ekmek ve su acıktığımız ve susadığımız anda alındığı zaman pek güzeldir. İkin­cileri karşılamaktan olabildiğince kaçınmak gerekir. Aşk her türlü acıyı getirir; bekarlık aile yaşamından yeğdir. Zenginliklerin ve onurların getireceği hazzı da dışlamak gerekir. İnsan doğaya uygun yaşıyorsa gerçekten yoksul değildir. Görüşlere göre yaşayan insan da yeterince zengin değildir. Boş unvanları, ünleri, onuru sevmek aptalca bir çılgınlıktır “

Felicien Challaye, Büyük fe lsefelerin kısa tarihi

Orta Çağ boyunca, hedonizm erdem ve idealleriyle uyuşmadığı için Hıristiyan filozoflar tarafından reddedildi. Hedonizm on sekizinci ve on dokuzuncu yüzyıllarda yeniden popüler hale geldi. Bu konu ile ilgili önemli çalışmalar Jeremy Bentham ve John Stuart Mill tarafından yapıldı.

Hedonizm Türleri

Hedonizm terimi modern literatürde veya filozof olmayanlar tarafından günlük konuşmalarında kullanıldığında, anlamı filozofların tartışmalarında kullanıldığı anlamdan oldukça farklıdır. Filozof olmayanlar hedonistleri, kendi gelecekteki iyilikleri veya başkalarının iyiliği için herhangi bir özel kaygı duymadan kendileri için zevk arayan bir kişi olarak düşünmeye eğilimlidirler. Oysa ki felsefe de ele alınan hedonizm kavramı bundan çok daha fazlasıdır. Filozoflar hedonizmi tartışırken, genellikle değerle ve refahla ilgili hedonizmden bahseder.

Para Avcısı – The Wolf of Wall Street filmindeki Leonardo DiCaprio tarafından canlandırılan Jordan Belfort karakteri günümüzde hedonist kişilik yapısına bir örnek olarak verilebilir. Onun aşırı zenginliği, zevkli olan her şeye karşı doyumsuz açlığını tatmin etmesine izin verir.

Bir şey kendi iyiliği için değerliyse özünde değerlidir. Zevkin özünde değerli olduğu düşünülür, çünkü başka bir fayda sağlamasa bile deneyimlemek iyi hissettirir. Paranın bizim için değeri, onunla yapabileceklerimizden (onunla satın alabileceklerimizden) gelir. Hiç kimse bir şey satmazsa, bol miktarda paranın hiçbir değerinin olmaması, paranın içsel değerinden yoksun olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda tartışmayı sürdüren bir hedonist, parayla satın alabileceğimiz şeylerin bize nasıl zevk verdiğini veya acıdan kaçınmamıza nasıl yardımcı olduğunu açıklayarak paranın araçsal değerini açıklar. Hedonizm farklı tanımlamalar ile karşımıza çıkar.

Psikolojik hedonizm

Yalnızca zevk ve acının insanlara yaptıklarını yapmalarına neden olduğunu söyler. Çoğu açıklaması, zevk için hem bilinçli hem de bilinçsiz arzuları içerir, ancak ikincisini vurgular. Verdiğimiz kararların çoğu, zevk arama ve acıdan kaçınma dışındaki güdülere dayanıyor gibi görünür. Daha açık bir ifadeyle; yalnızca zevk veren, hoş zihin hallerinin arzu edilebileceği tezini savurur. Çağdaş hedonistler, “amaç zevktir” teorisini nadiren kabul edEr. Çünkü bu teori, gerçek hayatla uyumsuz bir durum ortaya koyuyor.

Normatif hedonizm

Diğer adıyla etik hedonizm zevkin insanların birincil motivasyonu olması gerektiği fikridir. Normatif Hedonizmin iki ana türü vardır: Hedonistik Egoizm ve Hedonistik Faydacılık. Her iki tür de, bir eylemin ahlaki doğruluğunu veya yanlışlığını belirlemek için tek kriter olarak genellikle mutluluğu ya da acıyı kullanır. Bu iki ana türün her biri içindeki önemli varyasyonlar, ahlaki ölçüt olarak ya fiilen elde edilen mutluluğu (eylemden sonra) ya da ortaya çıkan tahmini mutluluğu (eylemden önce) belirtir.

Hedonistik egoizm, kendi çıkarlarımız için doğru olanı yapmamız gerektiğine dair bir teori olan egoizmin, hedonistik bir versiyonu. Bu teorinin en tartışılan özelliği ise kişinin sonuçlara kendisi dışında kimse için bir değer atfetmek zorunda kalmamasıdır. Bu düşüncenin en tartışmalı kısmı, hiç kimsenin, yaptığı şeylerin sonuçlarını kendisinden başkası için düşünmek zorunda kalmamasını söylemesidir. Tersine, özgecil hedonizm, tüm insanlar için zevk yaratmanın bir eylemin etik olup olmadığını ölçmenin en iyi yolu olduğunu söyler. Burada eylemden etkilenen herkesin mutluluğu hesaba katılır ve hepsine eşit önem verilir. Yine de tüm bireylere eşit davranmasına rağmen adalete, dostluğa, hakikate içsel bir ahlaki değer atfetmediği için bazıları tarafından sakıncalı görülmektedir.

Günümüzde Hedonizmden Nasıl Fayda Sağlayabiliriz?

Temel olarak zevk, stresi azaltan bir duygudur. Bu yüzden zevkli bir eylemde sinir sistemi sakinleşir. Bilimsel çalışmalar, haz veren duyguların; yaratıcı düşünce, esneklik, sosyal bağlılık, refah, fiziksel sağlık ve uzun ömür gibi çok sayıda olumlu etkisinin olduğunu gösteriyor. Bu nedenle, zevk yani haz, sadece zevkli yaşama değil uzun yaşamaya da yardımcı olabilir. Bu yüzden hedonizm, sağlıklı beslenmenin zevkli yönlerine odaklanmak, spordan zevk almak gibi daha faydalı amaçlar için kullanılabilir. Ancak her şeyden zevk almanın, oburluğun, sınırsız eğlencenin veya cinsel sınırsızlığın hedonizme bağlanması günümüz rasyonalizmi ile bağdaşmıyor.

Kaynaklar ve İleri Okumalar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu Yazılarımıza da Bakmanızı Öneririz

Başa dön tuşu