Felsefe

Bir Düşünce Deneyi: Mary’nin Odası

Mary adında parlak bir nörolog düşünün. Ancak Mary siyah-beyaz bir odada yaşıyor, sadece siyah-beyaz kitapları okuyor ve monitörü sadece siyah-beyaz gösteriyor. Yani Mary’nin Odası ve dünyası tamamen siyah ve beyazdan oluşuyor. Kendisi renkleri daha önce hiç görmemiş. Ancak buna rağmen, Mary bir renk görüş uzman. Renk fizyolojisi ve biyolojisi ile alakalı keşfedilen her bilgiden haberdar. Farklı ışık dalga boylarının, retinadaki üç farklı koni hücrelerini ne şekilde uyardıklarını ve elektrik sinyallerin göz sinirlerinden beyne nasıl iletildiklerini biliyor. Mary siyah beyaz odasından çıkarıldığında veya renkli bir televizyon monitörü verildiğinde ne olacak? Bir şey öğrenecek mi, öğrenmeyecek mi?

Fizikalizm vs Bilgi Argümanı

Filozof Frank Jackson, Mary’nin odası isimli bu düşünce deneyini ortaya attı. Profesör Jackson’ın Mary ile ilgili düşünce deneyini tasarlamasının nedeni, felsefede, Fizikalizm “her şeyin fiziksel olduğu” düşüncesine meydan okumaktı. Felsefede, fizikalizm ya da fizikselcilik, var olan her şeyin maddesel olduğunu, fiziksel olanın üzerinde bir şey olmadığını ya da her şeyin fiziksel olanlardan meydana geldiğini savunur. Fizik biliminden doğan bu düşünce (fizik o zamanlar doğa felsefesi olarak bilinirdi) Galileo’nun ve daha sonra Newton’un çalışmalarının bir sonucudur. Mary yeni bir şey öğreniyorsa fizikalizm eksiktir. Eğer geçerli olsaydı öğrenilen bilgi tam olurdu. Mary yeni bir şey öğrenemezdi. Bilgi argümanı, fizikalizmin temelde tam tersidir. Frank Jackson’a göre renk tecrübesi gibi bazı şeyler fiziksel olarak aktarılamaz. Fiziksel gerçekler sevgi, can sıkıntısı, endişe gibi zihinsel süreçleri açıklayamaz. Bir kişinin beynini tam olarak araştırıp öğrendiğimizi düşünelim, yine de o kişi gibi olmayı bilemeyiz.

Bilgi Argümanı Nedir?

Metafizik ve zihin felsefesindeki en ünlü argümanlardan biridir. Bu argüman zihnin çalışılmasına ve bedenle ilişkisine odaklanır. Frank Jackson, 1982’de yazdığı “Epiphenomenal Qualia” adlı makalesinde argümanı öne sürdü. Daha sonra 1986’da “Mary’nin Bilmediği” adlı makaleyi yayınladı. Ortaya koyduğu görüşler günümüzde felsefede tartışılmaya devam etmektedir. Jackson’a göre, bir deneyimin nasıl hissettirdiğini deneyimlemeden bilemiyoruz. Bununla birlikte, bazı filozoflar ve fizikçiler, her şeyin inceleme ve analiz yoluyla bilinebileceğini savunarak aynı fikirde değiller. Mary’nin odası ile birlikte bilgi argümanını oluşturan en ünlü düşünce deneylerinden biri “The Case of Fred” ( Fred Vakası) olarak adlandırılır.

Fred Vakası Düşünce Deneyi

Fred, mükemmel renk görüşüne (renkleri algılama yeteneği) sahip bir adamdır. Ortalama bir insanın yapamayacağı renkleri ayırt edebilmektedir. Sıradan bir insana bazı renkler aynı görünebilirken, Fred için fark çok aşikardır. Bir gün eve giderken Fred bir sokak satıcısında çok farklı renklere sahip iki domates görür. Ama Fred bu domateslerin farkını kimseye anlatamaz. Fred’in gözlerinin yapısı, beyninin bilgiyi işleme şekli gibi tüm bilgileri bilsek bile onun algıladığı renkleri asla bizler anlayamayız.

Temel olarak, Jacksons’ın görüşüne göre her zaman deneyimden / deneysel bilgiden öğrenilecek bir şeyler vardır. Bu yüzden her şeyi yalnızca akıl yürütme ve mantık yoluyla bilemezsiniz. Gerçekte, herhangi bir konuda olan tüm bilgiyi okuyabilirsiniz. Örneğin ateşin ne olduğunu, fiziğini, kimyasını her şeyi okuduğunuzu düşünelim. Bu konuda dünyadaki en bilgili kişi olabilirsiniz, ancak nasıl olduğunu bilemezsiniz. Nasıl olduğunu ancak bir ateşe dokunduğunuzda anlayacaksınız. Mary’nin hikayesini izlemek isterseniz..

İleri Okumalar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu