Tıbbın en büyük reformcularından biri olan Paracelsus’un yaşamı, bilim tarihindeki en sıra dışı hikâyelerden biri olarak kabul edilmektedir.
Paracelsus, Rönesans’ın en tartışmalı ve en etkili figürlerinden biri olarak öne çıkar. Ona “kimyanın babası”, “tıbbın Luther’i” ve “modern kemoterapinin öncüsü” gibi unvanlar yakıştırılmıştır. Ölümünden sonra yayımlanan eserleri, evreni, Tanrı’yı, hastalıkları ve ölümsüzlüğü kapsayan geniş bir düşünce dünyası kurar.
Paracelsus Kimdir?
1493 yılında, yani Kristof Kolomb’un Amerika’ya ulaşmasından yalnızca bir yıl sonra, Philippus Aureolus Theophrastus Bombastus von Hohenheim adıyla doğdu. İlk yıllarını İsviçre’de geçirdi. Daha sonra ailesiyle birlikte Karintiya’daki Villach’a taşındı.
Metalürjist ve aynı zamanda doktor olan babası, ona dönemin tıp ve simya bilgilerini aktardı. Ancak genç von Hohenheim kısa sürede bulunduğu çevreden sıkıldı. Henüz on dört yaşındayken İtalya’ya gitmek üzere Alpleri aştı. Büyük olasılıkla ilk yıllarını Ferrara Üniversitesi’nde tıp eğitimi alarak geçirdi.
Eğitimini tamamladıktan sonra—resmî bir diploma alıp almadığı kesin değildir—gezgin bir şifacı olarak yollara çıktı. Hem tıpta hem de gösteri sanatlarında yetenekliydi. Sergilediği performanslarla kalabalıkları etkiledi. Seyahatleri sırasında Avrupa’nın neredeyse her bölgesini dolaştı.
Paracelsus adı, “Celsus’a eşit ya da ondan üstün” anlamına gelir. Buradaki Celsus, birinci yüzyılda yaşamış Romalı yazar Aulus Cornelius Celsus’tur. Celsus, De Medicina adlı bir tıp ansiklopedisi yazdı. Eser, tıbbi terminolojinin oluşumunda önemli bir rol oynadı. Birçok hastalık, işlem ve anatomik yapı bu kitapta adlandırıldı. Abdomen, uterus ve anüs gibi terimler bu kaynağa dayanır.
Paracelsus, adını bilinçli olarak bu isimden türetti. Kendini Celsus’la aynı düzeyde, hatta ondan daha ileri bir hekim olarak görüyordu. Bu nedenle Celsus’un adı bugün çoğunlukla Paracelsus üzerinden hatırlanmaktadır.
Tıbba getirdiği en önemli yeniliklerden biri, her hastalığın kendine özgü bir tedavi gerektirdiği düşüncesidir. Ondan önce hastalıkların, vücuttaki sıvıların dengesinin bozulmasından kaynaklandığına inanılırdı. Tedavi de bu dengeyi yeniden kurmayı hedeflerdi.
Paracelsus ise her kimyasal maddenin vücut üzerinde kendine özgü bir etkisi olduğunu savundu ve bu etkilerin tedavide kullanılabileceğini gösterdi. Bu yaklaşım, modern tıbbın temelini oluşturan düşüncelerden biri hâline geldi.
Paracelsus Neden Hekimlerden Hiç Hoşlanmadı?
Yaşamı boyunca Paracelsus, otoriteye karşı çıktı ve bu tutumunda örnek aldığı Martin Luther’i izledi. Gençliğinden itibaren simyayla uğraştı; bu bilgiyi büyük olasılıkla babasından edinmişti.
1527’de uzun bir yolculuğun ardından İsviçre’nin Basel kentine ulaştı. Burada ünlü Rönesans hümanisti Erasmus of Rotterdam ile tanıştı. Erasmus, ondan o kadar etkilendi ki kendi sağlık sorunlarıyla ilgilenmesini hemen rica etti.
Erasmus, geniş çevresini kullanarak Paracelsus’a sürekli seyahat etmek zorunda kalmayacağı bir görev bulmaya çalıştı. Sonunda Paracelsus belediye hekimi olarak atandı ve Basel Üniversitesi’nde tıp profesörü oldu.
Hayranı olduğu Martin Luther’in izinden giderek derslerinin listesini üniversitenin ahşap kapılarına astı. Bu listede derslerinin halka açık olacağını ilan etti. Üstelik derslerini dönemin alışılmış dili olan Latince yerine Almanca vereceğini de açıkladı. Bu tercih, o dönem için oldukça sıra dışıydı.
İlk dersinde simyacıların deri önlüğünü giydi ve tıbbın büyük bir sırrını açıklayacağını söyledi. Ardından bir kap açarak içindeki dışkıyı gösterdi. Bu sahne birçok dinleyiciyi rahatsız etti ve salonu terk etmelerine yol açtı. Paracelsus ise onları durdurarak çürüme ve fermantasyonun anlaşılmadan gerçek tıbbın kavranamayacağını savundu.
Bu olaydan kısa süre sonra öğrencileriyle birlikte şehir meydanında bir ateş yaktı ve dönemin en büyük tıp otoriteleri olan Galen ile İbn Sina’nın eserlerini yaktı. Bu hareketi, otoriteye açık bir meydan okumaydı. Paracelsus, tıbbı yalnızca geçmişin bilgisine dayandırmak yerine deney ve gözleme dayalı yeni bir anlayış kurmaya çalışıyordu.
Üniversitede profesör olmasına rağmen Paracelsus, taşkın ve düzensiz yaşamını sürdürdü. Üniversite yönetimi bu davranışlara uzun süre göz yumdu. Yaklaşık iki yıl sonra onu görevden uzaklaştırdı. Paracelsus yalnızca akademik tıbbı küçümsemekle kalmadı, çağının diğer yenilikçi isimlerine de tepeden baktı. Kendi buluşları dışında kalan her şeyi önemsiz gördü.
Sonuç Olarak
savruk yaşamına karşın bulgularını yazıya dökmek için zaman buldu ve 1536’da yayımladı. Kırk sekiz yaşında Salzburg’da bir meyhane kavgasında hayatını kaybetti. Bilim tarihi onu, hastalıkları dört unsurun dengesizliğiyle değil, vücuttaki belirli maddelerin ya da kimyasalların eksikliği veya fazlalığıyla açıklayan güçlü bir düşünür olarak hatırlar.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Michaleas SN, Laios K, Tsoucalas G, Androutsos G. Theophrastus Bombastus Von Hohenheim (Paracelsus) (1493-1541): The eminent physician and pioneer of toxicology. Toxicol Rep. 2021 Feb 23;8:411-414. doi: 10.1016/j.toxrep.2021.02.012. PMID: 33717994; PMCID: PMC7920879.
- Stan, Oana. “Who Was Paracelsus? 11 Things You Should Know” TheCollector.com, March 29, 2024, https://www.thecollector.com/who-was-paracelsus/.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
