Sinirbilim

Görmediğiniz Halde Birinin Size Baktığını Nasıl Hissedersiniz?

Hepimiz, doğrudan gözlerine bakmasak bile birinin bizi izlediği hissine zaman zaman kapılırız. Hatta bazen görüş alanımızın tamamen dışında biri tarafından izlendiğimizi bile düşünebiliriz. Peki sizce, bu fenomeni duyusal olmayan algılama (veya “altıncı his”) gibi söylemlere girmeden açıklayabilir miyiz?

Cevabımız elbette evet. Yapacağımız açıklamanın temelinde insan gözünün “büyüleyiciliği” yer alır. Bu biyolojik fenomen, “bakış algılama” veya “bakış algısı” olarak bilinir. Nörolojik araştırmalar, bu durumu başlatan beyin hücrelerinin varlığını ortaya koymuştur.

En az on farklı beyin bölgesinin insan görüşüyle ​​ilgili olduğunu biliyoruz. Beynin arka kısmındaki görme korteksi sinirbilimcilerin en çok ilgi gösterdiği alandır. Burası bilinçli görmeyi, renkleri ve ince ayrıntıları ayırmayı sağlar. Ama beynimizin diğer bölgeleri de farklı bilgileri işleme sokmaktadır. Üstelik beynimiz bunu biz bilinçli olarak farkına varmadan yapmaktadır.

Ancak bizi başkalarının bakışlarını yakalamaya yönelten şey yalnızca bu durum için özelleşmiş beyinlerimiz değildir. Gözlerimiz de olağanüstü bir biçimde doğrudan bize yönelmiş bakışları yakalamak üzere şekillenmiştir.

İnsanlar başkalarının bakışlarına karşı duyarlıdır. Başka bir kişi dikkatinin yönünü değiştirdiğinde, onun bakışlarını otomatik olarak takip ederiz. Bakışlara dair bu dikkatimizin insanlar arasındaki iş birliği etkileşimini desteklemek için evrimleştiği düşünülmektedir. Bu becerimiz aynı zamanda daha kompleks sosyal yetilerimizin birçoğu için de bir temel oluşturmaktadır.

Diğer hayvanların aksine insan gözlerine bakarsanız, göz bebeğini çevreleyen sklera yani beyaz kısım oldukça büyüktür. Bu durum; gözlerimizin, başkasının bakış yönünü fark etmesini oldukça kolay kılar. Bunun aksine, birçok hayvanda, göz bebekleri gözün büyük bir bölümünü kaplar ya da sklera kısmı daha koyu renklidir. Bu, gözlerini avcılardan gizlemek içindir.

Gözlerimizde bulunan beyaz kısmın büyüklüğü, bir insanın bakışını belirlemeyi kolaylaştırır, ancak tüm hayvanlarda durum böyle değildir. Kedilerin tam olarak nereye baktığını anlamak oldukça zordur. Kaynak: Pixabay

Bakmadan Birinin Bakışını Tespit Edebiliriz

Birinin bize bakıp bakmadıklarını söylemek için doğrudan birine bakmamıza gerek yok. Dikkatlerinin yönünü çevresel görüşümüzle de değerlendirebiliriz. Bir kişinin hem baş hem de vücut pozisyonu size doğru çevrili ise, kişinin dikkatinin nereye odaklandığı açıktır. Ancak, görünüşe göre bizler bu tarz bakışları yalnızca merkez sabitleme noktamızın dört derece içerisinde algılayabiliyoruz. Peki, ya emin değilsek? İşte bu noktada da güvende olmak için, beyin tedbirli davranmayı tercih ediyor. Bu nedenle herhangi bir biçimde şüphe varsa, bakıldığımızı varsayıyor.

Peki, görüş açınız dışında olan, örneğin arkanızdaki, birisi tarafından izlediğiniz hissine kapılma konusunda ne diyebiliriz? Bunu “hissetmek” gerçekten mümkün müdür? Bazı araştırmalara göre, insanların %94’ü bu hissi deneyimliyor ve etrafına bakınarak gerçekten de izlenip izlenmediklerini anlamaya çalışıyor. Böylesi durumlarda bellek ön yargıları devreye giriyor olabilir. Psikologların ifade ediş biçimine göre başka bir kişinin size baktığını varsaymak bazen en güvenli strateji olabiliyor.

Doğrulama Sapması

Birinin arkadan baktığını varsaymak için donanmış durumdayız

Görmesek de birinin bize baktığını düşünmemizin nedeni doğrulama sapması denilen bir durumla da ilişkili olabilir. Yani, döndüğünüz ve birinin size baktığını gördüğünüz anları hatırlarsınız. Ama kimseyi görmediğiniz anları ise kolayca unutursunuz.

Arkamızdan birinin baktığını varsaymak bizim doğal eğilimimiz olduğundan, yaşadığımız deneyim kendi kendini gerçekleştiren bir kehaneti başlatabilir. Geri döndüğümüzde, eylemimiz diğer kişinin bakışlarını harekete geçirir. Ani bir hareket bir yabancının gayri ihtiyari bakmasına yol açar. Bu kişi ile göz göze geldiğinizde, onun başından beri size baktığını düşünebilirsiniz. Böylesi durumlar, size bakan birisini aramak için etrafa bakındığınızda ortaya çıkan bellek ile ilgili durumlardır.

Dolayısıyla, bir dahaki sefere, göremediğiniz birisinin sizi izlediği düşüncesine kapılırsanız, bunun beyninizin size yaptığı hilelerden birisi olabileceğini unutmayın. 



Kaynaklar ve İleri Okumalar:

  • Why Can We Sense When People Are Looking at Us?; Yayınlanma tarihi:14 Mayıs 2020; Bağlantı: https://www.treehugger.com/
  • Why is it you can sense when someone’s staring at you? Yayınlanma tarihi: 20 Ağustos 2017; Bağlantı: https://bigthink.com/
  • A sixth sense? How we can tell that eyes are watching us; Yayınlanma tarihi: 19 Temmuz 2016; Bağlantı: https://theconversation.com/

Dip Not:

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.

Matematiksel

Başa dön tuşu